VIII SA/Wa 502/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Owsińska-Gwiazda /sprawozdawca/, Sędziowie Sędzia WSA Cezary Kosterna, Sędzia WSA Leszek Kobylski, Protokolant Referent Justyna Kapusta, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 września 2011 r. sprawy ze skargi T. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] marca 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. (dalej: "organ odwoławczy") decyzją z dnia [...] marca 2011 r., znak [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 roku, nr 98, poz. 1071 ze zm.: dalej: "k.p.a."), po rozpatrzeniu odwołania T. D. (dalej: "skarżąca") utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta P. przez Kierownika Działu Pomocy Środowiskowej (dalej: "organ I instancji") z dnia [...] lutego 2011 r., znak: [...] odmawiającej przyznania skarżącej zasiłku celowego na dofinansowanie do zakupu leków. Zaskarżona decyzja została oparta na następujących ustaleniach faktycznych i dokonanej ocenie prawnej. Jak wynika z dokumentów załączonych do akt administracyjnych, organ I instancji decyzją z [...] lutego 2011 r. wydaną na podstawie art. 2, art. 3, art. 7 i art. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2004 r. Nr 64, poz. 593; dalej: "ups") i art. 104, 163 k.p.a., odmówił skarżącej przyznania zasiłku celowego na dofinansowanie kosztów leczenia z powodu nie spełnienia kryterium dochodowego. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ I instancji stwierdził, że sytuacja materialna skarżącej jest dobra. Posiada wraz z mężem własne, stałe dochody w postaci renty inwalidzkiej oraz emerytury i dodatków pielęgnacyjnych w łącznej kwocie [...] zł, co przekracza o ponad [...]% kryterium dochodowego ustalonego dla rodziny zgodnie z ustawą o pomocy społecznej, czyli kwotę [...] zł. Miesięczne wydatki związane z utrzymaniem mieszkania i zakupem leków wynoszą około [...] zł, pozostała kwota w wysokości [...] zł powinna, zdaniem organu, zaspokoić podstawowe potrzeby rodziny. Organ także przedstawił swoje ograniczone możliwości finansowe, co do udzielania zasiłków celowych i to jedynie dla rodzin spełniających kryteria dochodowe. Nie uznał jednocześnie za zasadne przyznać specjalnego zasiłku celowego. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca podniosła, że jest poważnie chora od wielu lat, ma orzeczoną [...] grupę inwalidzką na [...] i stan jej zdrowia wciąż się pogarsza, w związku z czym musi stale przyjmować leki. Pożycza na leczenie od znajomych i w bankach. Z banku wzięła [...] kredyty po [...] zł. Jednocześnie wskazała, iż oprócz wydatków na życie musi spłacać długi i brakuje jej pieniędzy na leki. Po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. decyzją z [...] marca 2011 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ odwoławczy podzielił pogląd, że prawo do świadczeń z pomocy społecznej stosownie do treści art. 8 ust. 1 pkt 2 ups przysługuje osobie w rodzinie, której dochód nie przekracza kwoty 351,00 zł, czyli w przypadku dwuosobowej rodziny, jeżeli nie przekracza kwoty 702 zł, stanowiącej kryterium dochodowe na osobę w rodzinie. Organ odwoławczy wskazał, że wniosek o przyznanie pomocy został złożony przez skarżącą [...] stycznia 2011 r. Zatem dla ustalenia sytuacji dochodowej rodziny należało przyjąć dochód z miesiąca poprzedzającego dzień złożenia wniosku (w niniejszej sprawie jest to grudzień 2010 r.). Ustalono, iż dochód rodziny wynosi [...] zł miesięcznie (renta skarżącej z zasiłkiem pielęgnacyjnym w wysokości [...] zł oraz emerytura męża wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym w kwocie [...] zł), co daje na osobę w rodzinie [...] zł., a zatem kwotę przekraczającą dochód określony w art. 8 ups, uprawniającą do ubiegania się o świadczenia z pomocy społecznej. Organ podniósł również, iż rozważał przyznanie pomocy celowej specjalnej, kierując się przesłankami z art. 41 ups. Ustalił, że stałe wydatki miesięczne (czynsz, gaz, energia elektryczna) wynoszą [...] zł. Zatem pozostała kwota w wysokości [...] zł powinna wystarczyć na zakup leków w kwocie około [...] zł i na inne niezbędne potrzeby. Z takim rozstrzygnięciem nie zgodziła się skarżąca. Pismem z [...] kwietnia 2011 r. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na ostateczną w administracyjnym toku instancji decyzję organu odwoławczego. Uzasadniając skargę podtrzymała argumentację prezentowaną w odwołaniu od decyzji I instancji, jednocześnie podniosła, że nie może funkcjonować bez pomocy osób trzecich. Jest [...]. Nie jest zdolna do samodzielnej egzystencji. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Ocenie Sądu podlegają, zatem zgodność aktów administracyjnych (w tym przypadku decyzji) zarówno z przepisami prawa materialnego, jak i procesowego. Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się, więc do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. Ocena ta dokonywana jest według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Zgodnie z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść strony skarżącej, chyba, że dopatrzy się naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a podnoszone zarzuty nie dają podstaw do jej eliminacji z obrotu prawnego. Podstawą prawną kwestionowanego rozstrzygnięcia są przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.: dalej: "ups"). Zgodnie z przepisem art. 7 ups, pomocy udziela się osobom i rodzinom w szczególności z powodu ubóstwa, sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby, przemocy w rodzinie, potrzeby ochrony macierzyństwa lub wielodzietności, bezradności w sprawach opiekuńczo-wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego, zwłaszcza w rodzinach niepełnych lub wielodzietnych, braku umiejętności w przystosowaniu do życia młodzieży opuszczającej placówki opiekuńczo-wychowawcze, trudności w integracji osób, które otrzymały status uchodźcy, trudności w przystosowaniu do życia po zwolnieniu z zakładu karnego, alkoholizmu lub narkomanii, zdarzenia losowego i sytuacji kryzysowej, klęski żywiołowej lub ekologicznej. Przepis art. 39 ups reguluje zasady przyznawania zasiłku celowego. I tak zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby, według art. 39 ust. 1 ups, a w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków, leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu, zgodnie z art. 39 ust. 2 ups. Mając powyższe na względzie należy uznać, że skarżąca, jako osoba niepełnosprawna była uprawniony do ubiegania się o przyznanie pomocy społecznej. Stosownie jednak do treści art. 8 ust. 1 pkt 1 ups oraz § 1 pkt 1 lit. b) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 78 i 91 ups przysługuje osobie w rodzinie, której dochód nie przekracza kwoty 351 zł na osobę, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby w rodzinie" - przy jednoczesnym wystąpieniu, co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Sąd, po przeanalizowaniu sprawy, doszedł do wniosku, iż organy prawidłowo przyjęły, że dochody skarżącej przekraczały ww. kwotę stanowiącą kryterium dochodowe uprawniające do przyznania zasiłku celowego. Bezspornym jest, co jednoznacznie wynika z wywiadu środowiskowego z dnia [...] stycznia 2011 r., że dochód rodziny wynosi [...] zł miesięcznie, czyli na osobę kwotę [...] zł. W tej sytuacji skarżąca nie spełniła niezbędnej przesłanki przyznania świadczenia z zakresu pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego przekraczając kryterium dochodowe i prawidłowo odmówił przyznania zasiłku celowego na podstawie przepisu art. 39 ust. 1 u.p.s Udzielenie pomocy społecznej na podstawie przepisu art. 39 ust. 1 ups jest uzależnione od spełnienia warunku w postaci nieprzekroczenia przez wnioskodawcę wskazanego wyżej kryterium dochodowego. Wykazanie, że dochód strony postępowania przekracza kwotę 702 zł (2 x 351 zł), czyni niemożliwym przystąpienie przez organ do badania, czy w danej sprawie wystąpiła ocenna przesłanka w postaci konieczności zaspokojenia niezbędnej potrzeby życiowej. Wobec powyższego organ mógł w tej sytuacji jedynie rozważyć przyznanie, po myśli art. 41 ups, specjalnego zasiłku celowego. Przepis ten stanowi, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi (art. 41 pkt 1). Wnioskodawcy może być alternatywnie przyznany zasiłek celowy, który będzie podlegał zwrotowi w całości lub części, z mocy art. 41 pkt 2 ups. Przyznawanie świadczeń na specjalnych zasadach ma charakter wyjątkowy, ponieważ beneficjenci nie muszą spełniać ogólnych kryteriów otrzymania pomocy. Nie wymaga się od nich, aby ich dochód nie przekroczył limitów wskazanych w przepisie art. 8 ups. Sytuacja osób ubiegających się o te specjalne świadczenia jest zatem na tyle lepsza od innych, że co do zasady powinni oni samodzielnie przezwyciężyć powstałe trudności, jednakże wyjątkowość zaistniałych okoliczności czyni zasadnym ich wnioski. Odstępstwo od konieczności spełnienia kryterium dochodowego powoduje, że przyznanie pomocy takim osobom i rodzinom, w sytuacji ograniczonych środków finansowych i ogromnej liczby uprawnionych oraz osób oczekujących na wsparcie, wymaga zaistnienia wyjątkowych okoliczności. Organ pomocy społecznej jest więc zobowiązany do badania sytuacji życiowej osoby ubiegającej się o pomoc pod kątem "przypadku szczególnie uzasadnionego". Wyjątkowość tej sytuacji życiowej powinna być jednak niezwiązana z wysokością uzyskiwanego przez nią dochodu. W ocenie Sądu organy zasadnie odmówiły przyznania skarżącej świadczenia pieniężnego w postaci zasiłku celowego oraz zasiłku celowego specjalnego na dofinansowanie kosztów leczenia. Prawidłowo ustaliły, iż sytuacja materialna skarżącej jest dobra. Stałe wydatki rodziny to: czynsz – [...] zł, gaz – [...] zł na dwa miesiące, czyli [...] zł miesięcznie, energia elektryczna – [...] zł na dwa miesiące, czyli około [...] zł miesięcznie, co stanowi, że łączne wydatki miesięczne wynoszą około [...] zł. Pozostaje kwota [...] zł. Słusznie organ przyjął, że kwota ta powinna zaspokoić podstawowe potrzeby wnioskodawczyni i jej męża, w tym na zakup leków w kwocie około [...] zł. Skarżąca nie wykazała, aby musiała ponosić wydatki przewyższające dochód w jej rodzinie wynikające z jej stanu zdrowia i stanu zdrowia jej męża. Nie udowodniła, aby musiała na leczenie zaciągać pożyczkę u znajomych bądź w banku. Posiadanie [...] kredytów po [...] zł czyli łącznie [...] zł zadłużenia, o którym informowała skarżąca w odwołaniu, nie stanowi podstawy do przyznania zasiłku celowego specjalnego, gdyż spłata pożyczki, kredytu nie mieści się w katalogu potrzeb bytowych, na które może być przyznana pomoc celowa ze środków pomocy społecznej. Na marginesie należy zauważyć, że przy udzielaniu pożyczki bank ma obowiązek badania zdolności kredytowej i zgodnie z art. 70 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (Dz. U. z 2002 r. Nr 72, poz. 662 z późn. zm.) bank uzależnia przyznanie kredytu od zdolności kredytowej kredytobiorcy. Przez zdolność kredytową rozumie się zdolność do spłaty zaciągniętego kredytu wraz z odsetkami w terminach określonych w umowie. Kredytobiorca jest obowiązany przedłożyć na żądanie banku dokumenty i informacje niezbędne do dokonania oceny tej zdolności. Z kolei w myśl art. 74 Prawa bankowego w czasie obowiązywania umowy kredytu kredytobiorca jest obowiązany przedstawić - na żądanie banku - informacje i dokumenty niezbędne do oceny jego sytuacji finansowej i gospodarczej oraz umożliwiające kontrolę wykorzystania i spłaty kredytu. Oznaczało to, że na użytek postępowania bankowego o udzielenie pożyczki skarżąca wykazywała, że posiada środki na spłatę przydzielonej jej pożyczki, czyli zupełnie odmiennie aniżeli w postępowaniu o przyznanie zasiłku celowego. W ocenie Sądu organy obu instancji rozstrzygając sprawę dokonały prawidłowych ustaleń faktycznych, prowadziły postępowanie w zgodzie z przepisami kodeksu postępowania administracyjnego oraz prawidłowo powołały i zastosowały przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Organy prawidłowo zbadały sytuację finansową skarżącej, pod względem dochodów oraz comiesięcznych wydatków i zestawiły ją ze swoimi możliwościami finansowymi. W tym zakresie organ I instancji przedstawił wysokość środków pieniężnych, które przeznacza na pomoc w skali miesiąca, podał liczbę wnioskodawców, oraz wskazał jakimi kryteriami kieruje się dokonując rozdziału posiadanych finansów. W ocenie Sądu organ wyczerpująco wyjaśnił, jakie czynniki zadecydowały o odmowie przyznania zasiłku, co nie pozwala zarzucić organowi przekroczenie granic uznania administracyjnego i dopuszczenia się dowolności przy rozpatrywaniu wniosku. Z tych też względów, biorąc za podstawę art. 151 p.p.s.a. orzeczono, jak na wstępie.