VIII SA/Wa 515/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Kot, Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Fularski (sprawozdawca), Sędzia WSA Justyna Mazur, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Marlena Stolarczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 listopada 2018 r. w Radomiu sprawy ze skargi P. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oddala skargę. Prezydent Miasta R. (dalej jako "organ I instancji" lub "Prezydent") decyzją nr [...] z [...] marca 2018 r., działając na podstawie art. 104 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U z 2017 r., poz. 1257 ze zm., dalej jako "kpa") w związku z art. 54 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t. j. Dz. U. z 2016 r. poz. 1793 ze zm., dalej jako "ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych") odmówił P. Z. (dalej jako "wnioskodawca") przyznania prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Z uzasadnienia decyzji organu I instancji wynika, że odmowa przyznania wnioskodawcy przedmiotowych świadczeń nastąpiła z powodu braku możliwości, pomimo podejmowanych prób, przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Niewyrażenie zgody na przeprowadzenie ww. wywiadu stanowi zaś podstawę do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. W odwołaniu z [...] kwietnia 2018 r. wnioskodawca wniósł o uchylenie ww. decyzji organu I instancji. Wskazał, że próby przeprowadzenia wywiadu środowiskowego nie powiodły się nie z jego winy, a z winy organu. Ponadto podniósł, że Prezydent nie odniósł się do zastrzeżeń wnioskodawcy wniesionych w toku postępowania, nie dopuścił dowodu istotnego dla sprawy wydając tym samym decyzję z naruszeniem prawa. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. (dalej jako "organ odwoławczy" lub "Kolegium") decyzją z [...] maja 2018 r., znak [...] działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, po rozpoznaniu ww. odwołania utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy w pierwszej kolejności wyjaśnił, że wnioskiem z [...] lipca 2017 r. wnioskodawca zwrócił się do Prezydenta o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Prośbę uzasadnił tym, że takie prawo daje mu Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Dodał, że nie jest obecnie zarejestrowany i nie ma dostępu do "darmowej" opieki zdrowotnej. Następnie organ odwoławczy przytoczył mające zastosowanie w niniejszej sprawie przepisy ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Z przepisów tych wynika, że ww. decyzję wydaje się m.in. po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego, stwierdzeniu spełniania kryterium dochodowego o którym mowa w art. 8 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 930 ze zm., dalej jako "ustawa o pomocy społecznej"), przy jednoczesnym stwierdzeniu braku okoliczności, o której mowa w art. 12 ustawy o pomocy społecznej. Kolegium wskazało, że jedną z podstawowych czynności poprzedzających wydanie decyzji w przedmiocie prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, jest obligatoryjne przeprowadzenie przez organ I instancji rodzinnego wywiadu środowiskowego. Zgodnie natomiast z § 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 25 sierpnia 2016 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. z 2017 r., poz.1788), wywiad przeprowadza się z osobą lub rodziną w miejscu zamieszkania lub pobytu, w dniach roboczych, w godzinach pracy ośrodka pomocy społecznej lub powiatowego centrum pomocy rodzinie albo w innym terminie uzgodnionym z osobą lub rodziną, za zgodą kierownika jednostki organizacyjnej pomocy społecznej. Z akt niniejszej sprawy wynika, że organ I instancji podejmował kilka prób przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego, lecz okazało się to nieskuteczne. Mianowicie, w dniu [...] lipca 2017 r. pracownik socjalny udał się pod wskazany przez wnioskodawcę adres, ale nie zastał go w domu. W związku z tym wysłano do niego zawiadomienie z terminem przeprowadzenia wywiadu na dzień [...] lipca 2017 r., jednak w tym dniu również nie było to możliwe, ponieważ wnioskodawca [...] lipca złożył pismo informujące, że w dniu [...] lipca 2017 r. będzie nieobecny. Nadto wnioskodawca oświadczył, że przeprowadzenie wywiadu pod wskazanym adresem będzie niemożliwe, ponieważ nie jest to jego mieszkanie i sporadycznie w nim przebywa, a adres wykorzystywany jest tylko do celów korespondencyjnych. Wnioskodawca, poproszony przez organ I instancji o wskazanie adresu pod którym przebywa i gdzie może zostać z nim przeprowadzony wywiad środowiskowy, pismem z [...] sierpnia 2017 r. podtrzymał swoje stanowisko z [...] lipca 2017r. i nadal nie wskazał adresu, gdzie możliwe byłoby przeprowadzenie wywiadu. Kolejne próby przeprowadzenia wywiadu następowały [...] i [...] września 2017 r., [...] stycznia 2018 r. i [...] lutego 2018 r., lecz również nie było możliwe dokonanie tej czynności, ponieważ wnioskodawca był nieobecny. Organ odwoławczy analizując akta przedmiotowej sprawy stwierdził, że wnioskodawca nie wyraża zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. W piśmie z [...] sierpnia 2017 r. wnioskodawca stwierdził "uważam, że taki wywiad w tej sprawie nie jest potrzebny, gdyż Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej mówi wyraźnie: Obywatelom, niezależnie od ich sytuacji materialnej, władze publiczne zapewniają równy dostęp do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych. Podkreślam:...niezależnie od ich sytuacji materialnej.... W związku z tym nie powinna obchodzić urzędnika moja sytuacja materialna". Z kolei z notatki służbowej sporządzonej przez pracownika organu I instancji [...] września 2017 r. wynika, że w ww. dniu wnioskodawca zgłosił się celem zapoznania z aktami sprawy. W trakcie rozmowy z pracownikiem, na zadane pytanie czy jest mieszkańcem miasta R., odpowiedział - że w zasadzie tak, ale przez większość czasu zamieszkuje na terenie gminy Z. Ponadto kategorycznym tonem wnioskodawca oświadczył, że nie pozwoli na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania, bo "MOPS nie będzie mu robił spisu inwentarza". Niewyrażanie przez wnioskodawcę zgody na przeprowadzenie wywiadu wynika także z jego pisma z [...] września 2017 r. W związku z powyższym, organ odwoławczy stwierdził, że skoro w niniejszej sprawie brak było współpracy i woli wnioskodawcy w zakresie umożliwienia przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego, to w takiej sytuacji należało wydać decyzję odmowną. Odnosząc się do natomiast gwarancji konstytucyjnych wskazanych przez skarżącego w zakresie zapewnienia równego dostępu do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych, Kolegium wyjaśniło, że zgodnie z art.68 ust. 2 Konstytucji RP obywatelom, niezależnie od ich sytuacji materialnej, władze publiczne zapewniają równy dostęp do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanej we środków publicznych. Warunki i zakres udzielania świadczeń określa ustawa. Zatem jest to odesłanie do ustaw, w tym do ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, która to ustawa określa warunki na jakich świadczenia wskazane w tej ustawie mogą być udzielone. Pismem z [...] lipca 2018 r. wnioskodawca (dalej jako "skarżący") wniósł na powyższe ostateczne w administracyjnym toku instancji rozstrzygnięcie organu odwoławczego skargę do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Wskazał, że organy obu instancji ani jednym słowem nie odniosły się do złożonych przez niego w toku postępowania zarzutów, w szczególności zastrzeżeń dotyczących zebranego w sprawie materiału dowodowego. Zarzucił organom błędne ustalenia faktyczne, wręcz "kłamstwa" dotyczące braku wyrażenia przez niego zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoją dotychczasową argumentację w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz.U. z 2017 r. poz. 2188 ze zm.) oraz art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta polega na ocenie zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd dokonując oceny zaskarżonego aktu rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Mając na uwadze powyższe kryteria kontroli sądowej, stwierdzić należy, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie bowiem zarówno zaskarżona, jak i poprzedzająca ją decyzja nie naruszają przepisów prawa w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja organu odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą skarżącemu przyznania prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych na zasadach określonych w ustawie mają prawo inne niż ubezpieczeni osoby posiadające miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, które posiadają obywatelstwo polskie lub uzyskały w Rzeczpospolitej Polskiej status uchodźcy lub ochronę uzupełniającą, lub zezwolenie na pobyt czasowy udzielone w związku z okolicznością, o której mowa w art.159 ust. 1 pkt 1 lit. c lub d ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz.U. z 2016 r. poz.1990, 1948 i 2066 oraz z 2017r. poz.60, 858 i 1543), spełniające kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2016r. poz.930, z późn.zm.), co do których nie stwierdzono okoliczności, o której mowa w art.12 tej ustawy, na zasadach i w zakresie określonych dla ubezpieczonych. Zgodnie z art. 54 ust. 1 i ust. 3 pkt 2, 3 i 4 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych - dokumentem potwierdzającym prawo do świadczeń opieki zdrowotnej świadczeniobiorcy, o którym mowa w art. 2 ust.1 pkt 2, jest decyzja wójta (burmistrza, prezydenta) gminy właściwej ze względu na miejsce zamieszkania świadczeniobiorcy, potwierdzająca to prawo. Decyzję wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, stwierdzeniu spełniania kryterium dochodowego, o którym mowa w art.8 ustawy o pomocy społecznej, przy jednoczesnym stwierdzeniu braku okoliczności, o której mowa w art.12 ustawy o pomocy społecznej. Decyzję, o której mowa w ust. 1, wydaje się na wniosek świadczeniobiorcy, a w przypadku stanu nagłego - na wniosek świadczeniodawcy udzielającego świadczenia opieki zdrowotnej, złożony niezwłocznie po udzieleniu świadczenia. Powyższe przepisy jednoznacznie wskazują jakie przesłanki muszą być przez skarżącego spełnione, aby mógł on otrzymać prawo do świadczeń opieki zdrowotnej. Z powyższych przepisów wynika, że jedną z podstawowych czynności poprzedzających wydanie decyzji w przedmiocie prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, jest obligatoryjne przeprowadzenie przez organ I instancji rodzinnego wywiadu środowiskowego. Wywiad taki, jak słusznie zauważył organ odwoławczy, zgodnie z § 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 25 sierpnia 2016 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1788), przeprowadza się z osobą lub rodziną w miejscu zamieszkania lub pobytu, w dniach roboczych, w godzinach pracy ośrodka pomocy społecznej lub powiatowego centrum pomocy rodzinie albo w innym terminie uzgodnionym z osobą lub rodziną, za zgodą kierownika jednostki organizacyjnej pomocy społecznej. W ocenie Sądu, na gruncie rozpoznawanej sprawy organy prawidłowo przeprowadziły postępowanie i prawidłowo zastosowały i zinterpretowały obowiązujące w tej materii przepisy. Art. 54 ust. 3 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych nie pozostawia wątpliwości, że organy mają obowiązek ustalić, czy strona spełnia warunki w tym przepisie określone i jedynie w takiej sytuacji wydać decyzję zgodną z wnioskiem. Organy orzekające w tym przedmiocie nie mogą działać na zasadzie uznania administracyjnego bowiem decyzja ta ma charakter tzw. decyzji związanej. Gdyby organy orzekły wbrew postanowieniom ustawy rażąco naruszyłyby prawo. Z akt administracyjnych niniejszej sprawy wynika, że organ I instancji podejmował kilka prób przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego, lecz z powodu skarżącego okazało się to nieskuteczne. Słusznie więc organ odwoławczy wywnioskował, że skarżący nie wyraził zgody na przeprowadzenie przedmiotowego wywiadu środowiskowego. W związku z powyższym, organ odwoławczy prawidłowo stwierdził, że skoro w niniejszej sprawie brak było współpracy i woli skarżącego w zakresie umożliwienia przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego, to w takiej sytuacji należało wydać decyzję odmowną. Zgodnie bowiem z art. 107 ust. 4a ustawy o pomocy społecznej niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub na jego aktualizację przez osoby lub rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Art. 68 ust. 1 Konstytucji RP stanowi, że każdy ma prawo do ochrony zdrowia. Wyjaśnić jednak należy, że ta generalna zasada zapewnia prawa do ochrony zdrowia, ale nie uprawnia do stwierdzenia, że każdy ma prawo do bezpłatnej opieki zdrowotnej. Aert. 68 ust. 2 Konstytucji RP stanowi bowiem, że "Obywatelom, niezależnie od ich sytuacji materialnej, władze publiczne zapewniają równy dostęp do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanej we środków publicznych. Warunki i zakres udzielania świadczeń określa ustawa". Zatem to ustawy regulują zasady związane z tym, którym osobom bezpłatna ochrona zdrowia przez państwo winna być zapewniona. Aktem takim jest właśnie ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. W pozostałych przypadkach przepisy przewidują partycypowanie przez obywateli w kosztach tej opieki. Konkludując, stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja, podobnie jak poprzedzająca ją decyzja organu I instancji są zgodne z prawem. W związku z powyższym, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.