VIII SA/Wa 525/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Kot /sprawozdawca/, Sędziowie Sędzia WSA Marek Wroczyński, Sędzia WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz, Protokolant Justyna Kapusta, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 grudnia 2009 r. sprawy ze skargi J.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] maja 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku od nieruchomości za 2008 rok 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy R. z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...]; 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości do chwili uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3) przyznaje od Skarbu Państwa i nakazuje wypłacić ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata P.D. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych oraz kwotę 52,80 (pięćdziesiąt dwa 80/100) złotych stanowiącą 22% VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. 1.1. Zaskarżoną decyzją z [...] maja 2009 r., po rozpatrzeniu odwołania J.P. (dalej: "skarżący") od decyzji Wójta Gminy R. z [...] lutego 2009 r. odmawiającej umorzenia zaległości w kwocie [...] zł z tytułu podatku od nieruchomości za 2008 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. (dalej: "organ odwoławczy" lub "SKO") utrzymało w mocy rozstrzygniecie organu I instancji. 1.2. W uzasadnieniu, po przedstawieniu przebiegu postępowania w sprawie, organ odwoławczy podniósł, że skarżący i jego żona są właścicielami budynków oraz gruntów związanych z działalnością gospodarczą ich syna. Zobowiązanie w podatku od nieruchomości zostało zmniejszone przez organ I instancji stosownymi decyzjami z kwoty [...] zł do kwoty [...] zł. Skarżący nie wykazał przy tym, że ponosi wydatki za leczenie. Przedstawił jedynie karty informacyjne o leczeniu szpitalnym i pobycie w sanatorium. Podatnik nie wykazał nadto zdaniem SKO, że zaszły jakieś nadzwyczajne okoliczności, które spowodowały niekorzystne zmiany w jego egzystencji. Obniżenie rentowności z działalności gospodarczej syna skarżącego nie stanowi zaś przesłanki do umorzenia zaległości podatkowych właścicielowi nieruchomości związanych z działalnością gospodarczą innego podmiotu. Związana z tym argumentacja skarżącego nie przekonała SKO. Tym bardziej, że żona skarżącego pomaga ich synowi w prowadzeniu działalności gospodarczej. Organ odwoławczy powołał się na art. 67a § 1 pkt 3 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.). 2. Z ostatecznym w administracyjnym toku instancji rozstrzygnięciem organu odwoławczego nie zgodził się skarżący. Pismem z [...] czerwca 2009 r. wniósł zatem skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Uzasadniając opisową skargę podniósł, że ani on, ani jego żona, nie prowadzą działalności gospodarczej. Sporadycznie żona skarżącego pomaga synowi w sklepie. Źródłem utrzymania jest świadczenie rentowe wypłacane skarżącemu. Syn skarżącego nie osiąga takich dochodów, aby utrzymywać rodziców. Zmniejszenie rentowności z jego działalności gospodarczej spowodowane zostało przy tym działaniami organu I instancji, który wydał innym podmiotom zezwolenia na prowadzenie konkurencyjnej działalności do tej, którą prowadzi syn skarżącego. 3. Odpowiadając na skargę, SKO podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek zasadniczo z innych przyczyn od tych, które zostały w niej podniesione. 4.1. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się zatem do zbadania, czy organy administracji (podatkowe) w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w sposób przewidziany w art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej: "u.p.p.s.a."). 4.2. W sprawie niniejszej warto na wstępie wskazać, że na proces stosowania prawa składa się szereg etapów i elementów. I tak, w pierwszej kolejności organ stosujący prawo powinien zidentyfikować odpowiednią normę prawa materialnego, której zastosowanie może wchodzić w rachubę w odniesieniu do rozpatrywanej sprawy. Następnie, poprzez dokonanie wykładni tej normy, winien zrekonstruować jej treść i w oparciu o wynikające stąd wnioski, ustalić fakty konieczne z punktu widzenia zastosowania tej normy. Ustalenie tych faktów winno nastąpić według reguł prawa procesowego, a zwłaszcza tych reguł, które dotyczą postępowania dowodowego. Końcowym etapem jest dokonanie subsumcji, czyli przyporządkowanie ustalonego stanu faktycznego do hipotezy normy prawa materialnego. Rolą sądu pierwszej instancji jest kontrola prawidłowości tego działania, z uwzględnieniem przepisów art. 134 i art. 145 u.p.p.s.a. 4.3. Ramy prawne rozpoznawanej sprawy przedstawiają się następująco. Zgodnie z art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej, organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art.67b, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Z art. 67a § 2 Ordynacji podatkowej wynika, że umorzenie zaległości podatkowej powoduje również umorzenie odsetek za zwłokę w całości lub w takiej części, w jakiej została umorzona zaległość podatkowa. Dodać należy, że zastosowania w sprawie nie znajdują przepisy art. 67b Ordynacji podatkowej. 5.1. Kontroli Sądu poddana została więc decyzja wydana w ramach uznania administracyjnego. Ustawodawca, określając przesłanki umorzenia zaległości podatkowych, odsetek za zwłokę lub opłaty prolongacyjnej, użył zwrotów niedookreślonych "ważny interes podatnika" lub "interes publiczny", które odsyłają do systemu ocen pozaprawnych. Przesłanek tych nie należy przy tym sobie przeciwstawiać. Spełnienie jednej z tych przesłanek umożliwia organowi podatkowemu udzielenie wnioskodawcy pomocy. Zatem ocena, czy w konkretnym przypadku zachodzą wyjątkowe okoliczności wymienione w art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej, została pozostawiona organowi administracji publicznej. Zauważyć nadto należy, że udzielanie tego rodzaju ulg stanowi odstępstwo od zasady równości opodatkowania i prowadzi do nieefektywnego wygaśnięcia zobowiązania podatkowego. Nawet w wypadku zaistnienia ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego, organ podatkowy może, lecz nie musi, udzielić podatnikowi ulgi w spłacie zaległości podatkowych. W utrwalonym od lat orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że w przypadku, gdy norma prawa materialnego uzależnia rozstrzygnięcie organu od uznania administracyjnego, czyli umożliwia organowi wybór rodzaju rozstrzygnięcia, ponieważ z treści normy prawa materialnego wynika, że organ może udzielić uprawnienia lub też odmówić jego przyznania – organ obowiązany jest załatwić sprawę po dokładnym wyważeniu interesu społecznego i słusznego interesu strony (por. wyrok SN z 18 listopada 1993 r., III RN 49/93, OSNC 1994/9/181). Umorzenie zaległości podatkowych jest instytucją o charakterze wyjątkowym, gdyż zasadą jest płacenie podatków, nie zaś zwalnianie podatników z tego obowiązku (por. wyrok NSA z 15 maja 1991 r., SA/Gd 295/91, POP 1994 nr 1 poz. 7). W przypadku prawidłowego przeprowadzenia postępowania podatkowego, do organu podatkowego należy konkretne rozstrzygnięcie, w ramach uznania administracyjnego. Tego rodzaju kompetencji nie posiadają sądy administracyjne, które sprawują jedynie kontrolę legalności decyzji i w zasadzie nie są uprawnione do badania słuszności rozstrzygnięcia dokonanego przez organy podatkowe, jeżeli nie naruszyły one przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź też przepisów prawa materialnego, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. 5.2. Zdaniem Sądu, zarówno zaskarżona, jak i poprzedzająca ją decyzja, zostały jednak wydane z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 122, art. 187 § 1, art. 191 i art. 210 § 4 Ordynacji podatkowej, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Spełnione zostały zatem przesłanki do wyeliminowania tych decyzji z obrotu prawnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) u.p.p.s.a. Organy podatkowe odstąpiły bowiem od obowiązku zebrania kompletnego materiału dowodowego pozwalającego na prawidłowe ustalenie sytuacji majątkowej i zdolności płatniczych skarżącego oraz osób, z którymi prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe. Jako stronę niniejszego postępowania traktowały skarżącego, a także jego żonę (zob. postanowienie Wójta Gminy R. z [...] stycznia 2009 r.). Skoncentrowały swoją uwagę na okolicznościach związanych z działalnością gospodarczą prowadzoną przez syna skarżącego. Nie ustaliły źródeł utrzymania, dochodów i wydatków małżonków, a także innych osób prowadzących z nimi wspólne gospodarstwo domowe. Dodać warto, że w innym postępowaniu podatkowym, dotyczącym udzielenia ulgi w postaci umorzenia zaległości w podatku od nieruchomości za 2007 r., organy podatkowe uznały za stronę tamtego postępowania skarżącego i jego żonę (zob. wyrok WSA w Warszawie z 3 grudnia 2008 r., VIII SA/Wa 86/08, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, adres: www.nsa.gov.pl, zwanej dalej w skrócie: "CBOSA"). 6.1. Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji obowiązany będzie zatem wezwać skarżących do złożenia oświadczeń dotyczących źródeł utrzymania osób, z którymi prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe, przedstawienia stosownych wyliczeń dotyczących wydatków związanych z utrzymaniem rodziny, do wskazania wysokości dochodów osiąganych przez te osoby, a także do złożenia lub wskazania dowodów w powyższym zakresie. Obowiązkiem organu I instancji będzie także ustalenie, kto jest podatnikiem podatku od nieruchomości, gdyż z decyzji wymiarowej organu I instancji wynika, że podatnikiem tego podatku jest tylko skarżący. Pomimo tego, że współwłaścicielem przedmiotowych nieruchomości jest także żona skarżącego, a małżonkowie wspólnie złożyli informację (IN – 1) w sprawie podatku od nieruchomości na 2008 r. Decyzja wymiarowa w niniejszej sprawie nie jest zaś decyzją wydaną na podstawie przepisów ustawy z 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz. U. z 2006 r. Nr 136, poz. 969 ze zm.), w szczególności na podstawie art.6c ust. 1 tej ustawy. Tym samym, jeżeli podatnikiem podatku od nieruchomości jest według organu wyłącznie skarżący, to tylko jego należy wezwać do złożenia dodatkowych wyjaśnień i dowodów niezbędnych dla ustalenia stanu faktycznego sprawy. Jeżeli zaś podatnikiem podatku od nieruchomości jest także żona skarżącego, choć nie wynika to z decyzji wymiarowej, to w pierwszej kolejności należy pouczyć skarżącego o tym, że nawet w przypadku umorzenia przedmiotowych zaległości na jego wniosek, będą one obciążały żonę skarżącego, która może również wystąpić ze stosownych wnioskiem w przedmiocie umorzenia zaległości w podatku od nieruchomości. 6.2. Zgodzić należy się z organami podatkowymi co do tego, że udostępnienie synowi przez skarżącego i jego żonę należących do nich nieruchomości na potrzeby prowadzonej przez syna działalności gospodarczej, nie jest przesłanką do umorzenia zaległości skarżącego w podatku od nieruchomości. Bez względu na to, czy ma ono charakter odpłatny, czy też nieodpłatny. Istotnego wpływu na wynik sprawy nie mają także wskazane przez skarżącego okoliczności związane z konkurencją rynkową. Okoliczności te mogłyby stanowić ewentualnie podstawę do ubiegania się o ulgę podatkowa przez przedsiębiorcę. Niedopuszczalne zaś jest kreowanie zwiększonych dochodów przedsiębiorcy kosztem Skarbu Państwa lub (i) jednostek samorządu terytorialnego poprzez przerzucanie ciężaru zobowiązań podatkowych, w tym z tytułu podatku od nieruchomości, na inne podmioty (rodziców), które nie chcą lub nie są w stanie wywiązać się ze zwiększonego obowiązku podatkowego. Problemy natury zdrowotnej skarżącego i jego żony, jeżeli nie mają one istotnego wpływu na ich sytuację majątkową (zmniejszenie dochodów i zwiększenie wydatków), także nie są okolicznościami, które powodują konieczność umorzenia skarżącemu zaległości w podatku od nieruchomości. W związku z powyższym, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 134 § 1, art. 135 oraz art. 152 u.p.p.s.a., Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku. O wynagrodzeniu dla pełnomocnika z urzędu orzeczono na podstawie art. 250 u.p.p.s.a. w związku z § 18 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu ( Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.), gdyż skarżący był reprezentowany przed Sądem przez adwokata ustanowionego w ramach prawa pomocy.