VIII SA/Wa 528/18

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Ewa Pecelt po rozpoznaniu w dniu 26 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu wniosku M. D. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi M. D. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] maja 2018 r, nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2014 roku oraz nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie We wniosku o przyznanie prawa pomocy M. D. (dalej: "skarżący") podał, że obecnie prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą. Jest to jedyne źródło dochodu rodziny ([...] – [...] zł). Małżonka jest zatrudniona na etacie w korpusie służby cywilnej, obecnie od 1 lipca 2018 r. przebywa na bezpłatnym urlopie wychowawczym. Skarżący wskazał, że w chwili obecnej ma zawarta umowę spłaty rat zaległości wobec Urzędu Skarbowego na kwotę [...] zł z ratą miesięczną w wysokości [...] zł. Pismem z dnia 24 sierpnia 2018 r. zobowiązano skarżącego w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2018 r., poz. 1302) - dalej: "p.p.s.a.", do uzupełnienia wniosku, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy, poprzez m.in. złożenie wyciągów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę i żonę rachunków bankowych, lokat i innych instrumentów finansowych wraz z historią dokonanych na nich operacji za ostatnie trzy miesięcy, złożenie zeznania podatkowego wnioskodawcy i żony za rok 2017 ewentualnie zaświadczenia właściwego urzędu skarbowego o wysokości dochodu uzyskanego w tym okresie, wskazanie wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę i żonę rzeczy ruchomych o wartości ponad 5.000 zł (pięć tysięcy) np. samochody, maszyny rolnicze itp., udokumentowanie wydatków na bieżące utrzymanie (dowody opłat za energię, wodę itp.); wskazanie, czy skarżący w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą posiada rzeczy ruchome (np. pojazdy mechaniczne) o wartości ponad 5.000 zł (pięć tysięcy), złożenie dokumentów potwierdzających prowadzenie wobec skarżącego postępowań egzekucyjnych oraz istniejącego zadłużenia, określenie przyczyn, z powodu których wnioskodawca wskazał w formularzu PPF, że nie jest właścicielem jakichkolwiek nieruchomości, nie posiada majątku, jak też żadnych przedmiotów wartościowych w sytuacji wieloletniego prowadzenia działalności gospodarczej. Przesyłka zawierająca wezwanie do uzupełnienia braków wniosku została (po dwukrotnym awizowaniu w dniach 31 sierpnia i 10 września 2018 r.) uznana za skutecznie doręczoną w dniu 14 września 2018 r. W tym stanie sprawy stwierdzono, co następuje Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny. Stosownie do treści art. 252 § 1 p.p.s.a. osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 p.p.s.a. przewiduje, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej sytuacji materialnej i możliwości płatniczych, jest ona zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego i dochodów. Dopiero po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią takich dokumentów możliwe jest wydanie prawidłowego orzeczenia w tym zakresie. W niniejszej sprawie ten warunek dopuszczalności przyznania prawa pomocy nie został spełniony. Wnioskodawca mimo wezwania (pismo z 24 sierpnia 2018 r.) do złożenia w terminie siedmiu dni dokumentów źródłowych oraz udzielenia informacji dotyczących sytuacji materialnej nie wykonał wezwania. W świetle konstrukcji instytucji prawa pomocy, opisane działanie pozostawało w dobrze pojętym interesie wnioskodawcy, ponieważ udokumentowanie sytuacji materialnej uzasadniającej przyznanie prawa pomocy nie spoczywa na Sądzie, ale na podmiocie z takim wnioskiem występującym. Skoro zatem wnioskodawca nie wykazał przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, to tym samym brak jest podstaw do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Ponadto podkreślić również należy, że zwolnienie od kosztów sądowych jest odstępstwem zarówno od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 w/w ustawy, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Przyznanie prawa pomocy nie ma charakteru powszechnego i winno być stosowane w szczególności w stosunku do osób samotnych, bez majątku, czy też takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są całkowicie możliwości zdobycia środków do życia. Strona skarżąca będąca osobą fizyczną powinna więc partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe (por. postanowienie NSA z dnia 22.12.2004 r., sygn. akt. OZ 862/04). Zwrócić należy również uwagę na wyjaśnienia skarżącego w zakresie proporcji uzyskiwanych dochodów do ponoszonych wydatków. Wysokość bowiem deklarowanych wydatków przekracza kwotę deklarowanych dochodów w trzyosobowym gospodarstwie domowym skarżącego, co może budzić uzasadnione wątpliwości, co do wiarygodności faktycznie osiąganych dochodów. Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy nie bez przyczyny określana jest mianem "prawa ubogich". Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bez źródeł stałego dochodu i majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Skarżący bez wątpienia nie należy do żadnej z tych grup i jest w stanie ponieść wszelkie koszty postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Z powołanych względów, na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. należało postanowić jak w sentencji.