VIII SA/Wa 532/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Wroczyński, Sędziowie Sędzia WSA Artur Kot /sprawozdawca/, Sędzia WSA Cezary Kosterna, Protokolant Dominika Jeromin, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 czerwca 2009 r. sprawy ze skargi D. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności członka zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością za jej zaległości podatkowe w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2002 roku (kwiecień - wrzesień) 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w R. z dnia [...] listopada 2007 r. nr [...]; 2) stwierdza, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu w całości do chwili uprawomocnienia się niniejszego wyroku. 1.1. Zaskarżoną decyzją z [...] sierpnia 2008 r., po rozpatrzeniu odwołania D. P. (dalej: "skarżący"), Dyrektor Izby Skarbowej w W. (dalej: "organ odwoławczy" lub "Dyrektor Izby Skarbowej") utrzymał w mocy decyzję Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w R. z [...] listopada 2007 r. (dalej: "organ I instancji" lub "Naczelnik Urzędu Skarbowego") w sprawie orzeczenia o odpowiedzialności skarżącego jako osoby trzeciej (członka zarządu) za zaległości w podatku od towarów i usług ([...] zł) [...] Sp. z o. o. w R. (dalej: "Spółka") z odsetkami za zwłokę ([...] zł) oraz kosztami postępowania egzekucyjnego ([...] zł). Przedmiotowe zaległości podatkowe za poszczególne miesiące 2002 r. (IV - IX) wynikają z deklaracji podatkowych składanych przez Spółkę (VAT - 7) oraz ostatecznej decyzji organu I instancji wydanej [...] lipca 2007 r., określającej Spółce zobowiązanie podatkowe za wymienione okresy rozliczeniowe (III - IX 2002 r.), skutecznie doręczonej [...] lipca 2007 r. 1.2. Uzasadniając swoje stanowisko organ odwoławczy powołał się na ustalenia faktyczne organu I instancji, z których wynika, że skarżący pełnił obowiązki członka zarządu Spółki od [...] kwietnia 2002 r. do [...] lipca 2003 r. Czyli także w czasie, gdy powstały przedmiotowe zaległości podatkowe. Egzekucja do majątku Spółki okazała się bezskuteczna, co wykazał organ I instancji w sposób wyczerpujący. Zdaniem organów podatkowych, nie zasługuje na uwzględnienie argumentacja skarżącego, iż w czasie, gdy pełnił on obowiązki członka zarządu Spółki, nie było podstaw do zgłoszenia wniosku o jej upadłość. Spółka trwale generowała zaległości w podatku od towarów i usług. Nie wpłacała także należności składkowych na rachunek Zakładu Ubezpieczeń Społecznych za poszczególne miesiące lat 2002 - 2003 (w tym VI - IX 2002r.). Dyrektor Izby Skarbowej zauważył nadto, że deklarowane przez Spółkę zobowiązanie z tytułu podatku od towarów i usług za marzec 2002 r. przekształciło się w znaczną zaległość podatkową ([...] zł). Za chybione uznał zarzuty skarżącego, iż decyzja wymiarowa wydana dla Spółki powinna zostać doręczona także skarżącemu, który nie był już jej członkiem zarządu. Wyjaśnił nadto, że w niniejszym postępowaniu organ podatkowy nie bada zasadności postępowania wymiarowego. Za niezasadne organ odwoławczy uznał zarzuty skarżącego dotyczące naruszenia przez organ I instancji przepisów postępowania oraz przepisów prawa materialnego (art. 116 § 1, art. 121, art. 122, art. 133 § 1, art. 151 w związku z art. 150 § 1, § 1a i § 2, art. 187, a także art. 191 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.). Dodał, że zastosowanie w sprawie znajdują przepisy art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej w brzmieniu obowiązującym w 2002 r. 2. Z ostatecznym w administracyjnym toku instancji rozstrzygnięciem organu odwoławczego nie zgodził się skarżący. Pismem z [...] września 2008 r. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wystąpił o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania. Uzasadniając skargę jej autor wskazał na przedawnienie zaległości podatkowych. 3. Odpowiadając na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o jej oddalenie. Za całkowicie bezzasadny uznał zarzut przedawnienia zaległości podatkowych Spółki, którymi skarżący został obciążony. 4. W trakcie rozprawy poprzedzającej wydanie wyroku, skarżący oświadczył, że nigdy nie został powołany i nigdy nie był członkiem zarządu Spółki. Był tylko jej pracownikiem. Zakwestionował ustalenie organu I instancji, iż w okresie od [...] kwietnia 2002 r. do [...] lipca 2003 r. był członkiem zarządu Spółki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga zasługuje na uwzględnienie. Organy podatkowe nie wykazały bowiem, że skarżący kiedykolwiek pełnił obowiązki członka zarządu Spółki. 5.1. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Ocenie Sądu podlegają zatem zgodność aktów administracyjnych (w tym przypadku decyzji) zarówno z przepisami prawa materialnego, jak i procesowego. Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się zatem do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. Ocena ta dokonywana jest według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Zgodnie z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - powoływanej dalej jako "u.p.p.s.a."), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. 5.2. Zdaniem Sądu, w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, zarówno zaskarżona, jak i poprzedzająca ją decyzja, zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania (art. 122, art. 187 § 1 oraz art. 191 Ordynacji podatkowej), w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organy podatkowe bezpodstawnie przyjęły, że skarżący pełnił obowiązki członka zarządu Spółki w czasie, gdy powstały jej zaległości podatkowe, którymi został obciążony. W aktach sprawy brak jest jakichkolwiek dowodów pozwalających na wniosek, że skarżący kiedykolwiek pełnił obowiązki członka zarządu Spółki. Spełnione zostały zatem przesłanki do wyeliminowania z obrotu prawnego tych decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) u.p.p.s.a. 6.1. Z art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej (w brzmieniu obowiązującym w 2002 r.) wynika, że za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna, chyba że członek zarządu wykaże, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie układowe albo że niezgłoszenie upadłości oraz niewszczęcie postępowania układowego nastąpiło nie z jego winy, bądź też wskaże on mienie, z którego egzekucja jest możliwa. Zgodnie z art. 116 § 2 Ordynacji podatkowej, odpowiedzialność członków zarządu spółki, o której mowa w § 1, obejmuje zobowiązania podatkowe, które powstały w czasie pełnienia przez nich obowiązków członków zarządu spółki (podkreślenie Sądu). 6.2. Odpowiedzialność osób trzecich jest instytucją prawną wiążącą skutki istnienia zaległości podatkowych z podmiotem innym niż podatnik. Nie ulega zatem wątpliwości, iż wyżej przytoczona regulacja ma charakter wyjątkowy. Osoby trzecie ponoszą odpowiedzialność za cudzy dług, jednakże odpowiedzialność ta wynikać może wyłącznie z mocy konkretnego przepisu ustawy, a do kręgu tych osób należą wyłącznie podmioty wymienione w art. 110 - 117 Ordynacji podatkowej. Katalog osób trzecich ponoszących odpowiedzialność z tytułu cudzych zaległości podatkowych ma przy tym charakter zamknięty. Osoba, która nie pełniła obowiązków członka zarządu spółki z o. o. nie może zostać obciążona odpowiedzialnością za jej zaległości podatkowe. Z tej przyczyny, do obowiązków organu podatkowego prowadzącego postępowanie należy jednoznaczne ustalenie, czy dana osoba trzecia pełniła obowiązki członka zarządu spółki z o. o. wówczas, gdy powstały przedmiotowe zaległości podatkowe. Ponieważ organy nie wykazały, że skarżący pełnił kiedykolwiek obowiązki członka zarządu Spółki, to jego skargę należało uznać za zasadną. Jest to przy tym wystarczający powód do uchylenia zarówno zaskarżonej, jak i poprzedzającej ją decyzji. 6.3. W stanie prawnym obowiązującym przed dniem 1 stycznia 2003 r. pojęcie wydania decyzji, określone w art. 118 § 1 Ordynacji podatkowej, nie oznaczało jej doręczenia (zob. uchwałę NSA z 17 grudnia 2007 r., I FPS 5/07, ONSAiWSA 2008/2/22, ZNSA 2008/1/109). W świetle powołanego przepisu za chybiony uznać zatem należy lakoniczny zarzut przedawnienia zaległości podatkowych. 6.4. Wpływu na wynik sprawy nie mogły mieć złożone w Sądzie przez organ odwoławczy po zamknięciu rozprawy kserokopie dokumentów. A to z tej przyczyny, że brak ich było w aktach sprawy nie tylko w dniu wydania zaskarżonej decyzji, ale także w dniu publikacji niniejszego wyroku. Z ich treści wynika przy tym, że zostały potwierdzone "za zgodność z kserokopią". Nie można ich było uznać zatem za dowody mające wpływ na wynik sprawy. Pomijając to, że z ich treści nie wynika w sposób jednoznaczny, że skarżący pełnił kiedykolwiek obowiązki członka zarządu Spółki. Był jej udziałowcem. 7. Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji obowiązany będzie ustalić, czy możliwe jest wydanie decyzji obciążającej skarżącego odpowiedzialnością za zaległości podatkowe Spółki. Jeżeli taka możliwość istnieje, to postępowanie podatkowe należy przeprowadzić ponownie. W jego trakcie konieczne będzie udowodnienie przez organ I instancji, w celu obciążenia skarżącego za zaległości podatkowe Spółki, że skarżący pełnił obowiązki członka jej zarządu wówczas, gdy powstały przedmiotowe zaległości podatkowe. Należy także ponownie odnieść się do kwestii bezskuteczności egzekucji. Mając na uwadze powyższe, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 134 § 1, art. 135, art. 152 oraz art. 210 § 1 u.p.p.s.a., Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku. Skarżący nie złożył wniosku o zwrot kosztów postępowania sądowego. Sąd przyznał nadto skarżącemu prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.