VIII SA/Wa 541/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Szymanowicz - Nowak po rozpoznaniu w dniu 2 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi K. Z. na decyzję Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w W. z dnia [...] grudnia 2013 r. znak [...] w przedmiocie udzielenia pozwolenia wodnoprawnego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia [...] lipca 2014 r. (data nadania formularza) K. Z. (skarżąca) wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątkowym oraz uzyskiwanych dochodach zawartym we wniosku o przyznanie prawa pomocy podała, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, uzyskuje dochód w wysokości [...] zł miesięcznie, na który składają się: [...] zł z tytułu dopłat unijnych i [...] zł z tytułu sprzedaży. Ponadto skarżąca oświadczyła, iż nie posiada żadnych oszczędności, jako majątek nieruchomy podała dom w stanie surowym o powierzchni [...] m2 oraz gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha, majątku ruchomego nie określiła. Jako wydatki ponoszone w skali roku wskazała: paliwo rolnicze – [...] zł, środki do produkcji rolniczej – [...] zł, składka KRUS – [...] zł, wydatki na naukę – [...] zł oraz koszty utrzymania – [...] zł. Jednocześnie podała, iż dochody uzyskuje z gospodarstwa rolnego, ponosi miesięczne wydatki na szkołę w wysokości ok. [...] zł, była zmuszona do zaciągnięcia pożyczki obrotowej, by zrównoważyć dochody z wydatkami. Pismem z dnia [...] lipca 2014 r. referendarz sądowy wezwał skarżącą do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy poprzez złożenie: wyciągów z rachunków bankowych za ostatnie cztery miesiące, wskazanie wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym i wysokość ich dochodów, złożenie oświadczenia, czy skarżąca samodzielnie prowadzi gospodarstwo rolne, wskazanie i udokumentowanie wysokości miesięcznych wydatków na bieżące utrzymanie (faktury za energię, gaz, wodę, itp.), w terminie 7 dni, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. Wezwanie niniejsze zostało doręczone skarżącej w dniu [...] sierpnia 2014 r. (k. [...] akt sądowych). W dniu [...] sierpnia 2014 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) skarżąca złożyła wyciąg z rachunku bankowego za okres od [...] marca do [...] lipca 2014 r. oraz pismo zawierające jej oświadczenie, że nie ma na utrzymaniu osób drugich, a gospodarstwo rolne prowadzi samodzielnie. Nadto skarżąca podała, że nie posiada samodzielnego miejsca zamieszkania, zamieszkuje w mieszkaniu brata (M. Z.) i każdego miesiąca partycypuje w kosztach utrzymania. Jej nieruchomości – dom mieszkalny, jest w stanie surowym i nie nadaje się do zamieszkania. Postanowieniem z dnia 26 sierpnia 2014 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pismem z dnia [...] września 2014 r. (data nadania) skarżąca skutecznie wniosła sprzeciw na powołane postanowienie wskazując, że uzyskane od ojca gospodarstwo rolne nie przynosi dochodów, które byłyby wystarczające na pokrycie wszystkich jej wydatków, w tym związanych z wydatkami na opłaty postępowania przed sądem. Wyjaśniła także, iż zamieszkuje gościnnie w domu brata; w domu tym na podstawie umowy dożywocia zamieszkują także jej rodzice. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a."), wniesienie w terminie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego spowodowało, iż utraciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z przepisami art. 243 § 1 i art. 245 § 1 p.p.s.a., właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z regulacji art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stwierdzić należy, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie od tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z 27 września 2011 r., sygn. akt II GZ 434/11 oraz z 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10, publ. cbois). Podnieść trzeba, że zgodnie z ugruntowanym poglądem doktryny i orzecznictwa, opłaty sądowe stanowią rodzaj daniny publicznej. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju daniny stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy powinno wynikać ze wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. Warunkiem przyznania prawa pomocy jest taka sytuacja, w której z przyczyn od strony niezależnych nie jest ona w stanie ponieść kosztów sądowych. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy również mieć na uwadze, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wyjaśnienia oraz udokumentowania sytuacji majątkowej, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy, do Sądu (referendarza sądowego) natomiast należy ocena przytoczonych okoliczności. Podnieść należy, że stosownie do art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć - na wezwanie w zakreślonym terminie - dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Celem podjęcia działań wynikających z art. 255 p.p.s.a jest możliwe najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy, ponieważ art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. formułuje nieostre kryteria ocenne. Stąd szczególnie istotne jest uprawdopodobnienie okoliczności wskazanych w przepisie. Art. 255 p.p.s.a. jest w tym stanie prawnym nie tylko podstawą prawną dla działań referendarza sądowego lub Sądu umożliwiających prawidłową ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy. Regulacja ta pozwala ponadto ubiegającemu się o przyznanie prawa pomocy na uzupełnienie wniosku w przypadku, kiedy okoliczności wskazane we wniosku nie okażą się wystarczające do uznania przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. za uprawdopodobnione. O ile zatem nieprzeprowadzenie postępowania uzupełniającego co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony w przypadku, gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą jakiekolwiek wątpliwości jest istotną wadą postanowienia skutkującą jego uchyleniem, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 5 kwietnia 2008 r. sygn. akt I FSK 236/08, LEX nr 479142, postanowienie NSA z dnia 19 kwietnia 2012 r. sygn. akt II FZ 170/12, LEX nr 1137689). W ocenie Sądu, skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W formularzu podała, że źródłem jej utrzymania są dochody z gospodarstwa rolnego w kwocie miesięcznej [...] zł uzyskane z tytułu dopłat unijnych oraz sprzedaży (prawdopodobnie chodziło jej o wskazanie w takiej wysokości dochodów rocznych). Roczne wydatki określiła na [...] zł. Zaniechała jednak udokumentowania miesięcznych wydatków poprzez przedstawienie dokumentów określonych w wezwaniu referendarza sądowego dotyczących kosztów bieżącego miesięcznego utrzymania. Skoro skarżąca zamieszkuje "gościnnie" u brata i jak oświadczyła w piśmie z dnia [...] sierpnia 2014 r. każdego miesiąca partycypuje w kosztach utrzymania, to wydatki te na wezwanie referendarza sądowego winna określić. Ponadto dane wskazane w formularzu wniosku są niespójne; dotyczy to w szczególności określenia rocznych ([...] zł) i miesięcznych ([...] zł) wydatków na naukę oraz wysokości rocznej składki na KRUS (która w 2014 r. wynosi 1.509 zł – vide: WWW.krus.gov.pl; nie zaś [...] zł). Strona nie wykazała także, w związku z posiadaniem jakich pojazdów ponosi wydatki na paliwo w kwocie rocznej [...] zł, skoro we wniosku nie wskazała żadnych ruchomości. Lakoniczne określenie w sprzeciwie, że posługuje się sprzętem pożyczonym od brata, w żaden sposób okoliczności zużycia paliwa na kwotę [...] zł nie wyjaśnia. Złożony przez nią wyciąg z rachunku bankowego za okres od [...] marca do [...] lipca 2014 r. nie wskazuje operacji finansowych, nie potwierdza zaciągnięcia pożyczki obrotowej, ani też regulowania należności z tytułu ubezpieczenia społecznego, czy wydatków na naukę. Powyższe skutkuje uznaniem, że skarżąca nie wyjaśniła, jaka jest jej rzeczywista sytuacja majątkowa. Nie przedstawiła bowiem jakiegokolwiek dokumentu potwierdzającego trudną sytuację materialną, nie wykazała w szczególności jakie są rzeczywiste koszty związane z bieżącym utrzymaniem. W ocenie Sądu, skoro przyznanie prawa pomocy następuje na wniosek strony, to w jej interesie leży przedstawienie swojej rzeczywistej sytuacji majątkowej w pełnym zakresie. W przeciwnym razie musi się ona liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami. Skarżąca nie przedstawiła pełnej informacji dotyczącej swej sytuacji finansowej, wobec czego niemożliwym uczyniła weryfikację swoich twierdzeń o trudnej sytuacji materialnej i braku środków finansowych, z których mogłaby pokryć należności sądowe. W konsekwencji skarżąca nie udowodniła, iż znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, która uzasadniałaby przerzucenie kosztów postępowania na Skarb Państwa. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.