VIII SA/Wa 554/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Sławomir Fularski po rozpoznaniu w dniu 2 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi R. G. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z [...] maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2013 rok postanawia: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. Wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu R. G. (dalej: "skarżący") wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym oraz uzyskiwanych dochodach zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Utrzymuje się z niewielkiego gospodarstwa rolnego (1,68 ha) i sprzedaży płodów rolnych (dochód miesięczny [...] zł). Jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna (dowód w załączeniu). Odpowiadając na wezwanie Sądu, wystosowane w trybie art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270; dalej: "u.p.p.s.a.") do złożenia kopii zeznania podatkowego za 2014 r., aktualnej decyzji o posiadaniu statusu osoby bezrobotnej, wskazania wszystkich źródeł utrzymania w tym prac dorywczych i sezonowych, wyjaśnienia o sposobie zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych (przy dochodzie w wysokości [...] zł) oraz udokumentowania wydatków na bieżące utrzymanie, skarżący oświadczył, że decyzja urzędu pracy z 2013 r. jest jak najbardziej aktualna. Dodał, że jako rolnik nie jest zobowiązany do rozliczania się w urzędzie skarbowym. Żądanej kopii zeznania podatkowego zatem nie posiada, gdyż nie uzyskuje dochodów. Dołączył zaświadczenie, że jest osobą bezrobotną. Nie udokumentował nadto wydatków na bieżące utrzymanie, gdyż podstawowe potrzeby życiowe zaspokaja kupując przecenione pieczywo oraz uprawiając ziemniaki i inne warzywa. Nie ponosi żadnych innych kosztów, gdyż z mieszkania korzysta nieodpłatnie "z dobrej woli właściciela". Z uwagi na brak środków finansowych nie korzysta z energii, wodę czerpie ze studni. Postanowieniem z 2 września 2015 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W dniu 21 września 2015 r. skarżący prawidłowo wniósł sprzeciw na powołane postanowienie referendarza sądowego. W uzasadnieniu powtórzył okoliczności wskazane uprzednio we wniosku. Zarzucił błąd w ocenie dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych. Podkreślił, że nie posiada środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych niniejszego postępowania, co udokumentował w jego ocenie w sposób wyczerpujący w przekazanym do Sądu materiale źródłowym. W szczególności złożył "urzędowe" oświadczenie o uzyskiwanych dochodach. Nie ma możliwości podjęcia jakiejkolwiek innej pracy, gdyż praca w gospodarstwie rolnym w całości go pochłania. Zgodnie z art. 260 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: "u.p.p.s.a.") wniesienie w terminie sprzeciwu od wyżej wymienionego postanowienia spowodowało, że utraciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisami art. 243 § 1 i art. 245 § 1 u.p.p.s.a właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 u.p.p.s.a.). Podkreślić jednocześnie należy, że obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący. Zatem wskazana instytucja ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia, lub środki te są tak bardzo ograniczone, że wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. W związku z tym osoby występujące na drogę postępowania sądowego winny mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania oraz wyjątkowości zwolnienia z tego obowiązku. Czyli winny w sposób wiarygodny i rzetelny wykazać, że w ich przypadku występują przesłanki do uwzględnienia ich wniosku. Warto dodać, że ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie jej prawa pomocy. Natomiast zawarte w przepisie określenie "gdy wykaże" oznacza przekonanie Sądu, że osoba ta znajduje się w sytuacji, o której mowa w cytowanych przepisach u.p.p.s.a. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, a także stan faktyczny niniejszej sprawy uznać należy, że nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające przyznanie skarżącemu prawa pomocy w żądanym zakresie. Nie wykazał on bowiem, pomimo inicjatywy dowodowej ze strony Sądu, że nie posiada dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Zdaniem Sądu, niezastosowanie się do wezwania wystosowanego do skarżącego w trybie powołanego wyżej przepisu art. 255 u.p.p.s.a. powoduje, że materiał dowodowy jest niekompletny. Wątpliwości co do oświadczeń skarżącego pozostały niewyjaśnione. W rezultacie Sąd został pozbawiony możliwości rzetelnej i wnikliwej oceny wniosku pod kątem spełnienia przesłanek uzasadniających przyznanie skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący odpowiadając na wezwanie Sądu, jak również na etapie złożonego sprzeciwu nie załączył dodatkowych dowodów na poparcie swojej argumentacji. Natomiast ocena pozostałych dowodów budzi wątpliwości Sądu. Zdaniem Sądu, skarżący nie wykazał w sposób wiarygodny swojej rzeczywistej sytuacji majątkowej, w tym nie przedstawił rzetelnej informacji o uzyskiwanych dochodach. Oświadczył jedynie, że jako rolnik nie rozlicza się z urzędem skarbowym. Nie przedstawił jednak żadnego dowodu w tym zakresie, np. stosownego zaświadczenia z urzędu skarbowego, że nie osiąga w ogóle dochodów podlegających opodatkowaniu. W szczególności wobec stwierdzenia, że utrzymuje się jedynie z dochodu z gospodarstwa rolnego ([...]zł miesięcznie), którego powierzchnia wynosi 1,68 ha fiz. (0,4830 ha przel.). Taka argumentacja nie jest jednak wyczerpująca i w świetle zasad logiki i doświadczenia życiowego zdaniem Sądu małowiarygodna. Także wobec pozostałych twierdzeń skarżącego o tym, że nie ponosi on żadnych dodatkowych kosztów utrzymania, czy też wydatków. Skarżący nie wyjaśnił czy jako rolnik, w świetle ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2015 r., poz. 704) podlega ubezpieczeniu (obowiązkowemu lub dobrowolnemu) i czy opłaca z tego tytułu składki. Do wniosku załączył jedynie decyzję z właściwego urzędu pracy, że jest osobą bezrobotną i orzekającą o odmowie przyznania prawa do zasiłku, która w jego ocenie wyczerpuje przesłanki do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Podkreślić przy tym należy, że skarżący nie wyjaśnił czy prowadząc gospodarstwo rolne, z którego płodów się utrzymuje, posiada np. maszyny rolnicze czy też posiada jakiekolwiek inne realne możliwości jego prowadzenia. Sąd nie dał w konsekwencji wiary, że skarżący utrzymuje się jedynie z dochodu z tego gospodarstwa ([...] zł miesięcznie). Jednocześnie Sąd odstąpił od kontynuowania postępowania dowodowego w zakresie podstawy faktycznej wniosku, gdyż w świetle powołanych wyżej przepisów u.p.p.s.a. ciężar dowodu w tym zakresie ciąży na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Dlatego Sąd uznał, że skarżący nie wykazał, że w jego przypadku przyznanie prawa pomocy jest obiektywnie zasadne. Dlatego należało odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 255 u.p.p.s.a., Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia.