VIII SA/Wa 556/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Kot, Sędziowie Sędzia WSA Cezary Kosterna, Sędzia WSA Leszek Kobylski /sprawozdawca/, Protokolant Małgorzata Domagalska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 listopada 2009 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oddala skargę. Wnioskiem złożonym w dniu [...] marca 2009 r. w Inspektoracie ZUS w S. S.K. zwrócił się o umorzenie w całości należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i fundusz pracy w łącznej kwocie [...] zł. /słownie [...]/. W uzasadnieniu wniosku wymieniony wskazał, że jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, niepełnosprawnym zaliczonym do drugiej grupy inwalidzkiej, uniemożliwiającym mu podjęcie zatrudnienia. Wraz z żoną, z którą prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, utrzymują się z jej emerytury. Na utrzymaniu posiadają syna w wieku 23 lat, studenta IV roku studiów dziennych. Na sytuację materialną jego rodziny wpływa fakt spłaty w systemie ratalnym zadłużenia na rzecz ZUS /z tytułu nienależnie pobranego zasiłku chorobowego/ oraz na rzecz banku z tytułu kredytu hipotecznego udzielonego na remont domu. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2009 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, działając na podstawie art.83 ust.1 pkt.3, art.28 ust.1-3a oraz art.32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych /Dz. U z 2007 r. nr.11 poz. 74 ze zm., określana dalej jako u.s.u.s/ - odmówił S.K. umorzenia posiadanego zadłużenia. W uzasadnieniu decyzji organ ubezpieczeniowy podniósł, że w przypadku wnioskodawcy nie zachodzą przesłanki umorzenia należności ze względu na ich całkowitą nieściągalność, nie zachodzą także podstawy do ich umorzenia w związku z wykazaniem, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną dłużnik nie jest w stanie spłacić tych należności ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Po przeprowadzeniu postępowania zainicjowanego wnioskiem strony o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych /działający w imieniu zakładu/, decyzja z dnia [...] czerwca 209 r. wydaną na podstawie art.138§1 kpa w związku z art.83 ust.4 u.s.u.s, utrzymał w mocy decyzję ZUS Inspektorat w S. z dnia [...] kwietnia 2009 r. Organ odwoławczy w uzasadnieniu swojej decyzji opisał dotychczasowy przebieg postępowania w rozpoznawanej sprawie oraz w pełni podzielił argumentację wyrażoną w uzasadnieniu decyzji organu I instancji. Podniósł, że w sytuacji skarżącego nie zachodzi całkowita nieściągalność zaległych należności ponieważ na mocy wyroku Sądu Apelacyjnego w L. z dnia [...] kwietnia 2009 r. sygn. [...] uzyskał prawa do świadczenia rentowego, które jest składnikiem majątku do którego organ ubezpieczeniowy może prowadzić egzekucję na poczet zaległych należności. Świadczenie rentowe zwiększa dochód skarżącego i ma wpływ na wzrost możliwości płatniczych dłużnika, uzasadniając ocenę o braku podstaw do przyjęcia całkowitej nieściągalności tych należności. Organ odwoławczy wskazał także, że w kontekście ustalonej sytuacji majątkowej skarżącego i jego rodziny, brak jest podstaw do uznania, że w jego przypadku zachodzi "ważny interes" zobowiązanego w rozumieniu art.28 ust.3a u.s.u.s, który uzasadniałby całkowite umorzenie istniejących zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. W tym kontekście organ ubezpieczeniowy wskazał, że zobowiązany przy posiadanych stałych dochodach, może regulować istniejące zaległości w systemie dogodnych rat /co zresztą realizuje/, a nie korzystać z dobrodziejstwa całkowitego umorzenia. W skardze na powyższą decyzję S.K. zarzuca organom ubezpieczeniowym błędną ocenę stanu faktycznego przyjętego za podstawę rozstrzygnięcia. Podnosi, że pomimo uznania go za osobę niepełnosprawną i przyznania okresowego świadczenia rentowego organ uznał, że w jego przypadku nie zachodzą podstawy do umorzenia zaległych składek na podstawie art.28 ust.3a u.s.u.s. Skarżący podniósł także, że spłaca w układzie ratalnym nienależnie pobrany zasiłek chorobowy na rzecz ZUS oraz raty kredytu hipotecznego, co w kontekście dochodów jego rodziny stanowi poważne obciążenie finansowe. W takich okolicznościach, odmowa umorzenia mu należności na rzecz ZUS, pociąga za sobą skutek w postaci niemożności zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. W odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w wydanych w sprawie decyzjach. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należy, że sądy administracyjne w tym sąd wojewódzki, sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, która jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - zgodnie z art.1 §1i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych / Dz. U nr.153 poz.1269 /. Uzupełnieniem tego zapisu jest treść art.3§1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U nr.153 poz.1270, określana dalej jako p.p.s.a /, w wskazano, że sąd administracyjny zgodnie ze swoimi ustawowymi kompetencjami bada, czy treść zaskarżonej decyzji jest zgodna z prawem i czy postępowanie prowadzące do jej wydania było niewadliwe i rzetelne. Badając niniejszą sprawę w ramach powyższych przepisów i w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art.133§1 p.p.s.a , Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Zgodnie z art.28 ust.1 i 2 u.s.u.s należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę /art.24 ust.2 u.s.u.s /, mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach enumeratywnie wyliczonych w ust.3 tego artykułu. W przepisie art.28 ust.3 u.s.u.s, ustawodawca wskazał siedem przypadków, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia, gdyż w tym względzie organ działa w ramach tzw. uznania administracyjnego. W uchwale z dnia 6 maja 2004 r. /sygn. akt II UZP 6/04 OSNP 2004/16/285/ Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że "przepis art.28 ust.2 u.s.u.s jest oparty na konstrukcji tzw. uznania administracyjnego co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art.38 ust.3 tejże ustawy, może ale nie musi umorzyć zaległości." Norma zawarta w art.28ust.2 u.s.u.s, wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc że w takim wypadku mogą one być umorzone. Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności ustalanej wg. kryteriów wskazanych w art.28 ust.3 u.s.u.s, organ podejmujący decyzję na podstawie art.28 ust.2 tej ustawy, pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Mając powyższe na uwadze należy zauważyć, że skarżący w toku całego postępowania administracyjnego, żądanie swoje w zakresie umorzenia należności na ubezpieczenie społeczne, uzasadniał problemami finansowymi spowodowanymi brakiem wystarczających dochodów. Organ orzekający podnoszone przez skarżącego okoliczności wziął pod uwagę i dokonał ich oceny, co znalazło odzwierciedlenie tak w materiale dowodowym sprawy jak również uzasadnieniu skarżonej decyzji. Organ zasadnie wskazał, że skarżący posiada stałe źródło dochodu w postaci świadczenia rentowego, nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej, a zatem materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie daje podstaw do przyjęcia, że bieżące potrzeby życiowe skarżącego nie są zaspakajane. Wydanie decyzji o odmowie umorzenia należności poprzedzone było postępowaniem zmierzającym do ustalenia sytuacji materialnej skarżącego. Organy orzekające wzięły pod uwagę podnoszone przez skarżącego okoliczności i zgromadzone w toku postępowania dowody, a odnosząc je do podstawy materialno-prawnej rozstrzygnięcia sformułowały wnioski które mieszczą się w granicach swobodnej oceny dowodów / art.80 kpa/. Okoliczność, że dokonana przez organy ocena odbiega od samooceny dokonanej przez skarżącego, nie świadczy iż ocena ta jest dowolna. Nadto jak wynika z akt sprawy, skarżący przed wydaniem zaskarżonej decyzji był informowany o możliwości zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym i wypowiedzenia się w tej kwestii, czym organ dochował czynnego udziału strony w postępowaniu. Podkreślić w tym miejscu należy, iż ustawowym obowiązkiem ZUS jest dochodzenie należności z tytułu składek w tym również z wykorzystaniem wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oraz uwzględniając cele na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności, a podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym. Uzasadnia to również wyjątkowy charakter instytucji umorzenia należności z tytułu składek. Jeżeli zatem, jak w rozpatrywanej sprawie, właściwy organ dostrzega możliwości wyegzekwowania zaległych składek, to podjęte w ramach uznania administracyjnego, negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie nie może być uważane za dowolne. Z wymienionych powodów Sąd nie podziela zarzutów skargi dotyczących błędów w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia. Sąd podziela ocenę organu, że sytuacja majątkowa, zdrowotna i rodzinna skarżącego nie uzasadnia uwzględnienia wniosku o umorzenie należności wobec ZUS. Z przedstawionych powodów Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonej decyzji. Uznał, iż w toku kontrolowanego postępowania nie doszło do naruszenia przepisów i zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w szczególności tej zasady, która nakazuje organom administracji publicznej uwzględniać interes społeczny i słuszny interes obywateli /art.7 kpa/ oraz zasady dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy / art./77&1 kpa. Decyzja również w całości odpowiada przepisowi art. 107 kpa. Sąd zwraca jednocześnie uwagę, że wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowa podlega ocenie organu rentowego ZUS. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskania nowych dowodów skarżący może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z powagi rzeczy osądzonej. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny uznając, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem a podjęte rozstrzygnięcie nie wykraczało poza ramy uznania administracyjnego, na podstawie art.151 u. p.p.s.a, orzekł jak w sentencji wyroku.