VIII SA/Wa 564/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Marek Wroczyński po rozpoznaniu w dniu 28 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu sprzeciwu I. G. - [...] od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 5 lipca 2017 r. w sprawie ze skargi I. G. - [...] na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Agencji restrukturyzacji i Modernizacji rolnictwa w [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa po wznowieniu postępowania postanawia: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 5 lipca 2017 r. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia opłaty kancelaryjnej za sporządzenia uzasadnienia wyroku I. G. - [...] zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Z akt sprawy wynika, że skarżąca jest współwłaścicielką nieruchomości rolnej o powierzchni [...] ha, wspólnie z mężem i dwojgiem małoletnich dzieci utrzymuje się z wynagrodzenia męża w wysokości [...] zł, ponadto ma przyznane świadczenie wychowawcze na dzieci w wysokości [...] zł. Do marca 2017 r. otrzymywała rentę z tytułu niezdolności do pracy. Postanowieniem z dnia 5 lipca 2017 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Jego zdaniem, poziom obciążenia finansowego, wynoszący w niniejszej sprawie [...] zł należało uznać za możliwy do poniesienia przez skarżącą bez narażenia na ryzyko zaistnienia uszczerbku w utrzymaniu jej rodziny. W ocenie referendarza, miesięczny dochód z tytułu wynagrodzenia męża skarżącej ([...] zł), zaspokojenie potrzeb małoletnich dzieci poprzez świadczenie wychowawcze ([...] zł) oraz posiadanie przez skarżącą udziału nieruchomości rolnej ([...] ha), która racjonalnie wykorzystana może przynosić wymierne pożytki, uzasadniały odmowę przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Pismem z dnia [...]sierpnia 2017 r. skarżąca wniosła sprzeciw od ww. postanowienia wskazując, że dochód męża to [...] zł netto, a świadczenie wychowawcze na dzieci nie zaspakaja nawet w [...] ich potrzeb. Kwestionując stanowisko referendarza wyjaśniła, że posiadana nieruchomość rolna nie przynosi korzyści materialnych, gdyż uniemożliwia to drugi ze współwłaścicieli tj. jej brat. Nie może także stanowić zabezpieczenia ewentualnej pożyczki, bowiem skarżąca nie posiada środków na jej spłatę. Zniesienie współwłasności nieruchomości również jest niemożliwe gdyż wiąże się z opłatami za taką sprawę. Do sprzeciwu skarżąca załączyła fakturę z lipca 2017 r. za konsultację okulistyczną i zakup szkieł korekcyjnych oraz kserokopię orzeczenia lekarza orzecznika ZUS o częściowej niezdolności do pracy do grudnia 2017 r Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r.. poz. 1369 ze zm.; dalej p.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6 - 8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Jak stanowi zaś § 2 tego przepisu w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W niniejszej sprawie Sąd podziela stanowisko referendarza sądowego, iż brak było podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Instytucja "prawa pomocy" stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 p.p.s.a., zasady odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego, a jej celem jest zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Z uwagi na wyjątkowy charakter prawa pomocy, przesłanki jego zastosowania powinny być interpretowane ściśle, a pomoc finansowa ze strony Państwa będzie przysługiwała tylko osobom, które nie mogą z przyczyn związanych z obiektywnie złą sytuacją finansową pozyskać środków koniecznych do sfinansowania swojego udziału w postępowaniu sądowym. Z istoty regulacji dotyczącej przyznania prawa pomocy wynika, że powinno się ją kierować w pierwszej kolejności do osób, które w sposób oczywisty nie są w stanie ponieść wydatków na koszty sądowe. Tymczasem badając sytuację majątkową skarżącej nie można ponad wszelką wątpliwość stwierdzić, że nie jest ona w stanie opłacić kosztów sądowych – opłaty kancelaryjnej oraz kosztów ustanowienia pełnomocnika. Przyznanie prawa pomocy, którego domaga się skarżąca, jak już wcześniej podkreślono ma charakter wyjątkowy i jest stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem – przykładowo do takich osób można zaliczyć osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku lub osoby samotne i ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia. Bezspornie do żadnej z wymienionych grup społecznych skarżąca nie należy, a jej sytuacja finansowa nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Skarżąca wykazała, że jej mąż z tytułu zatrudnienia na umowę o pracę posiada stały dochód, sama zaś skarżąca dotychczas otrzymywała rentę z tytułu niezdolności do pracy, aktualnie ubiega się o takie świadczenie, posiada zresztą korzystne dla siebie orzeczenie lekarza orzecznika ZUS. Rodzina otrzymuje również świadczenie wychowawcze na dwoje dzieci [...] zł i jakkolwiek nie wlicza się ono do dochodu to, bez wątpienia zaspokaja potrzeby małoletnich dzieci. Skarżąca nie wykazała przy tym, aby wydatki jakie ponosiła każdego miesiąca na bieżące utrzymanie dzieci przekraczały wymienioną kwotę. Nie może ujść również uwadze, że skarżąca posiada określony majątek, jest bowiem współwłaścicielem nieruchomości rolnej ([...] ha), którą może rozporządzać w sposób przynoszący dochody, np. wykorzystywać w produkcji rolnej, jak również wydzierżawić, czy też obciążyć. W orzecznictwie przyjmuje się, że niewykorzystywanie posiadanego majątku w sytuacji, gdy obiektywnie jest to możliwe, należy ocenić jako świadome pozbawienie się środków koniecznych do zaspokajania potrzeb swoich i rodziny, ale i do prowadzenia spraw sądowych (por. postanowienie WSA w Szczecinie z dnia 12 lipca 2012 r., sygn. akt I SA/Sz 428/12, dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Za nieracjonalne należy uznać wyjaśnienia skarżącej, że drugi ze współwłaścicieli (jej brat) uniemożliwia czerpanie pożytków z nieruchomości, a skarżąca od lat godzi się na taką sytuację, ponosząc jednocześnie wydatki na nieruchomość (zobowiązania podatkowe). Z dokumentów i oświadczeń przedstawionych przez skarżącą w szczególności wyciągu z rachunku bankowego nie wynika w ocenie Sądu, by znajdowała się ona w takiej sytuacji życiowej, w której poniesienie w związku z niniejszą sprawą, jedynego wydatku w wysokości [...] zł, było rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Podkreślić również należy, że opłata kancelaryjna nie jest comiesięcznym obciążeniem budżetu domowego, obowiązek ten sprowadza się do jednorazowego wydatku. Odnosząc się natomiast do wniosku o ustanowienie pełnomocnika, to ponad powołane wyżej argumenty wskazać należy, że jego rola sprowadzałaby się do sporządzenia ewentualnie skargi kasacyjnej od wyroku Sądu I instancji, z akt sprawy wynika jednak, że termin do wniesienie wymienionego środka upłynął z końcem czerwca 2017 r. Podkreślić w tym miejscu należy również, że skarżąca w przedmiotowej sprawie skorzystała już z instytucji prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi. Nie oznacza to natomiast, że w ramach planowania wydatków, podejmując kolejne działania i przewidując realizację swoich praw przed sądem, nie powinna wykazać się niezbędną zapobiegliwością i przezornością oraz zapewnić sobie środki na ten cel. Skoro skarżąca środków tych nie zabezpieczyła, nawet jeżeli w jej ocenie ich nie posiada, to okoliczność ta nie może automatycznie powodować, że należy stronie bezwzględnie przyznać prawo pomocy. Konieczność ponoszenia kosztów sądowych powinna sprzyjać rozwadze przy podejmowaniu decyzji o skorzystaniu z możliwości składania wniosków generujących koszty, od których uiszcza się np. opłaty kancelaryjne. Domaganie się przez skarżącą, by koszty każdego zainicjowanego przez nią postępowania zostały przerzucone na Państwo, którego budżet wypracowany jest przez ogół obywateli, jest sprzeczny z ratio legis instytucji prawa pomocy oraz może być kwalifikowane jako przejaw dążeń do nadużywania tego prawa (por. postanowienie NSA z dnia 26 listopada 2015 r. I OZ 1537/15, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 260 w zw. z art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.