VIII SA/Wa 569/07

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie - Monika Kramek po rozpoznaniu w dniu 22 listopada 2007 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku I.C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi I.C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wydania prawa jazdy postanawia: 1. przyznać prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. I.C. wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie ze skargą na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. w przedmiocie odmowy wydania prawa jazdy. Jednocześnie zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym i uzyskiwanych dochodach zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem i dwiema córkami. Jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku (w załączeniu zaświadczenie o posiadaniu statusu bezrobotnego). Źródłem utrzymania rodziny jest wynagrodzenie za pracę męża wnioskodawczyni w wysokości 900 zł netto oraz zasiłek rodzinny na dzieci wysokości 43 zł na każde z nich. W wyniku uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca nadesłała pismo, w którym podała, że wspólnie z mężem i dziećmi zamieszkuje w domu stanowiącym własność jej ojca i w związku z tym płaci ojcu kwotę od 400 do 500 zł (aktualnie suma ta jest większa ze względu na wyższe koszty opału). Koszty wyżywienia stanowią sumę około 600 zł. Ponadto skarżąca ponosi wydatki związane z faktem uczęszczania dzieci do szkoły, a także zakupem leków dla dzieci jeśli chorują. I.C. wyjaśniła również, że nie może liczyć na pomoc ojca, bowiem jego dochody są niewielkie, a poza tym ponosi on duże wydatki na leki. Dodatkowo skarżąca nadesłała zaświadczenie z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S., z którego wynika, iż nie korzysta ona z pomocy społecznej. Załączyła także zaświadczenie o wysokości wynagrodzenia męża potwierdzające, że jest on zatrudniony na umowę zlecenia z wynagrodzeniem miesięcznym w wysokości 1246 zł wolnym od zajęć. W myśl art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Zgodnie zaś z art. 245 § 1 - 3 powołanej ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 i 2). Instytucja przyznania prawa pomocy jest rozwiązaniem szczególnym i powinna być stosowana w przypadkach wyjątkowych, wobec osób, których sytuacja materialna, bytowa jest trudna. Zawarte w art. 246 § 1 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sformułowanie "gdy osoba ta wykaże" oznacza zaś, że na wnoszącym wniosek o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek udowodnienia, iż znajduje się on w tej szczególnej sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Wniosek I.C. dotyczy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Przystępując do rozpoznania wniosku w tak określonym zakresie, wskazać należy, że zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (art. 199 ppsa). Oznacza to, że każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do ich uiszczenia (art. 211 ppsa). Celem instytucji prawa pomocy jest natomiast zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Jest to forma dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa i przez to zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy winna wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. Możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od szczególnie rozważnej oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy wykazanej w treści wniosku tak, aby można było jednoznacznie stwierdzić, że skarżąca nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy również mieć na uwadze, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wyjaśnienia oraz udokumentowania sytuacji majątkowej, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy, do Sądu natomiast należy ocena przytoczonych okoliczności. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, stan faktyczny sprawy oraz sytuację majątkową i rodzinną skarżącej, w szczególności fakt, że skarżąca jest osobą bezrobotną oraz to, że na jej utrzymaniu pozostaje dwoje małoletnich dzieci, Sąd przychylił się do wniosku w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, których uiszczenie mogłoby wywołać uszczerbek w utrzymaniu koniecznym skarżącej i jej rodziny. Oceniając jednak wniosek skarżącej w kontekście poniesienia także kosztów zastępstwa procesowego, Sąd doszedł do wniosku, że w tym zakresie wniosek o przyznanie prawa pomocy jest niezasadny. Skarżąca bowiem nie wykazała, że przy dochodzie 1332 zł miesięcznie nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wyjaśniła jedynie ogólnie, że wydatki na utrzymanie są duże (nie podając wysokości opłat za energię, gaz, wodę itp.), nie wskazała wysokości dochodu osiąganego przez jej ojca (wspólnie z nią zamieszkującego), którego zresztą pominęła w rubryce formularza obejmującej osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym, wobec czego uniemożliwiła weryfikację wniosku w zakresie twierdzenia, że koszty jakie ponosi w związku z zamieszkiwaniem w domu ojca kształtują się na poziomie 500 zł. Taka z kolei postawa nie może przesądzać o automatycznym przerzuceniu kosztów związanych z wyznaczeniem w sprawie profesjonalnego pełnomocnika na Skarb Państwa, a zatem na wszystkich podatników. W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w oparciu o powołane wyżej przepisy oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustaw y z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) postanowił jak w sentencji.