VIII SA/Wa 579/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Owsińska-Gwiazda, Sędziowie Sędzia WSA Justyna Mazur, Sędzia WSA Renata Nawrot (sprawozdawca), , Protokolant starszy sekretarz sądowy Magdalena Krawczyk, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 września 2024 r. w Radomiu sprawy ze skargi M. [...] K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 24 maja 2024 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego oddala skargę. Przedmiotem skargi M. Z. K. (dalej: "skarżący") jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "Prezes ZUS") z dnia 24 maja 2024 r. znak: [...], o odmowie przyznania świadczenia wychowawczego na dziecko N. K. na okres świadczeniowy od 1 czerwca 2023 r do 31 maja 2024 r. Do wydania zaskarżonej decyzji doszło w następującym stanie sprawy: Skarżący wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem (z 16 marca 2023 r.) o wypłatę świadczenia wychowawczego, dołączając do wniosku wyrok Sądu Okręgowego w R. z dnia 5 maja 2022 r. w sprawie o rozwód. Decyzją z 2 sierpnia 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia, argumentując, iż Skarżący nie sprawuje naprzemiennej opieki nad dzieckiem, co wynika z dołączonego wyroku Sądu w sprawie sygn. akt I [...] z dnia 5 maja 2022 r. Nie zgadzając się z decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Skarżący złożył odwołanie, argumentując, iż wprawdzie z przedłożonego wyroku nie wynika opieka naprzemienna, jednak - on również sprawuje opiekę nad córką. W jego ocenie świadczenie powinno być podzielone. Odwołujący przedstawił zakres sprawowanej opieki. Rozpoznając odwołanie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r. poz. 572, dalej k.p.a.) utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Stwierdził, iż na podstawie zgromadzonej w sprawie dokumentacji - brak jest podstaw do uchylenia decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i przyznania świadczenia wychowawczego na ww. dziecko, ponieważ prawo do świadczenia przysługuje drugiemu rodzicowi, który sprawuje faktyczną opiekę nad dzieckiem. W decyzji, Prezes ZUS określił ramy prawne wydanej decyzji, podając, że na podstawie art. 4 ust. 2 ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli wystąpi do sądu opiekuńczego z wnioskiem o przysposobienie dziecka, opiekunowi prawnemu dziecka, dyrektorowi domu pomocy społecznej, rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo terapeutycznej, albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego. Zgodnie natomiast z art. 22 w przypadku zbiegu prawa rodziców opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawu.ie opiekę nad dzieckiem. Jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek. Z dokumentacji zawartej w aktach administracyjnych wynika, jak podał Prezes ZUS, że wniosek o świadczenie wychowawcze zgłosili oboje rodzice ww. dziecka, przy czym wniosek skarżącego wpłynął do ZUS w dniu 16.03.2023 r., natomiast wniosek matki dziecka – M. K. wpłynął do ZUS w dniu 1.03.2023 r. Następnie Prezes ZUS wskazał, że dokumentem potwierdzającym sprawowanie faktycznej opieki nad dzieckiem może być orzeczenie sądu, w którym sąd rozstrzyga o wykonywaniu władzy rodzicielskiej i kontaktach rodziców z dzieckiem oraz orzeka, w jakiej wysokości każdy z małżonków jest obowiązany do ponoszenia kosztów utrzymania i wychowania dziecka. Dla celów ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego przyjmuje się, że faktyczną opiekę nad dzieckiem sprawuje ten rodzic, przy którym sąd ustalił miejsce zamieszkania dziecka. Jak stwierdził Prezes ZUS w rozpoznawanej sprawie do akt załączono wyrok z 5.05.2022 r. Sądu Okręgowego w R. l Wydział Cywilny sygn. akt I [...], uprawomocniony 7.03.2023 r., ustalający miejsce zamieszkania małoletniej przy matce. W tej sytuacji Prezes ZUS uznał, że skarżący nie sprawuje faktycznej opieki nad dzieckiem, które przebywa u matki. Ponadto zdaniem organu nie przyznano skarżącemu prawa do opieki naprzemiennej, zatem decyzja organu I instancji jest prawidłowa. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego, skarżący domagał się podziału świadczenia wychowawczego 800 + dotyczącego córki N. O. K. wypłacanego obecnie matce N. - pomiędzy rodziców M. i M. K., oraz wyrównanie wsteczne. Skarga ma charakter opisowy. Zdaniem skarżącego, ZUS w decyzji odmownej błędnie twierdzi iż "nie sprawuje on faktycznej opieki nad dzieckiem które przebywa u matki, ani nie przyznano mu prawa do opieki naprzemiennej." Organ argumentację swoją podpiera wyrokiem (przypis Sądu) Sądu Okręgowego w R. z dnia 05.05.2022 r., który jasno określa sposób opieki nad dzieckiem. Z treści wyroku wynika, że opieka została podzielona De Facto po równo. Istotnie wyrok (przypis Sądu) wskazuje miejsce zamieszkania córki przy matce, jednocześnie określa sposób opieki nad dzieckiem, który bezsprzecznie nosi znamiona opieki naprzemiennej i powtarza się cyklicznie, w sposób; miesiąc/miesiąc. Poniedziałek, wtorek, czwartek (czas po szkolny) N. spędza z matką, natomiast pozostałą część tygodnia tj. środa, piątek (czas po szkolny), sobota i niedziela (pełne dni) córka N. czas spędza z ojcem. Czas pobytu córki z ojcem okupiony jest wielorakimi kosztami tj. codzienne potrzeby żywieniowe, różnorodne formy spędzania czasu w sposób aktywny: jazda na rowerze, basen, narty etc. oraz weekendowe wyjazdy pozamiejscowe. Ponadto skarżący partycypuje w kosztach typu zakup roweru, hulajnogi, wyposażenie pokoju. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022, poz. 2492). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, dalej p.p.s.a.) Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując kontroli w niniejszej sprawie Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżone decyzje (Prezesa ZUS, jak i poprzedzająca ją decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 2 sierpnia 2023 r.), nie naruszają prawa. Nie ulega wątpliwości, iż zarówno z przepisów ustawy, jak i orzecznictwa sądów administracyjnych wynika, że, świadczenie wychowawcze ma na celu częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Charakter i cel tego świadczenia winny mieć nadrzędne znaczenie przy ustalaniu praw do niego. Świadczenie to służy zaspokojeniu potrzeb dziecka, dbałości o jego dobro i ochronę. Skierowane jest do podmiotów, które opiekę nad dzieckiem rzeczywiście sprawują. Istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do udzielenia odpowiedzi na pytanie czy świadczenie wychowawcze na dziecko przysługuje w przypadku, gdy w orzeczeniu sądu powszechnego rozwiązanie związku małżeńskiego pomiędzy rodzicami, pozostawiającego wykonywanie władzy rodzicielskiej obojgu rodzicom z ustaleniem miejsca zamieszkania dzieci w miejscu zamieszkania matki, ustalającego wysokość kwoty alimentów od ojca na rzecz dzieci oraz ustalającego kontakty ojca z dziećmi w określonym zakresie może być uznany jako potwierdzenie wykonywania "opieki naprzemiennej" przez oboje rodziców. Zgodnie z art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz.U. z 2019 r. poz. 2407 ze zm. dalej "u.w.d.") świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, chyba że w stosunku do dziecka została orzeczona opieka naprzemienna, o której mowa w art. 5 ust. 2a tej ustawy. O opiece naprzemiennej w rozumieniu art. 5 ust. 2a u.w.d. mowa jest wówczas, gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach. W świetle natomiast art. 5 ust. 2a u.w.d. w przypadku, gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. Ostatni z powołanych przepisów został dodany przez art. 15 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 7 lipca 2017 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin (Dz. U. z 2017 r., poz. 1428) zmieniającej ustawę o pomocy z dniem 1 sierpnia 2017 r. Należy przyjąć, że opiekę naprzemienną w rozumieniu art. 5 ust. 2 u.w.d. cechuje sprawowanie jej przez rodziców względem dziecka, które zamieszkuje i koncentruje swoje sprawy życiowe na zmianę u obojga rodziców (zob. wyrok NSA z 26 lutego 2019 r., I OSK 878/17). Z omawianego przepisu wynika także, że naprzemienna opieka nad dzieckiem ma być sprawowana zgodnie z orzeczeniem sądu. Istotnym jest, że pozostawienie pełni władzy rodzicielskiej obojgu rozwiedzionym małżonkom nie jest równoznaczne z ustanowieniem opieki naprzemiennej. Mając na uwadze przedmiot sprawy, należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 4 ust. 2 pkt 1 u.w.d., świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a. Jednocześnie stosownie do treści art. 5 ust. 2a analizowanej ustawy w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. Analiza przepisów art. 4 i 5 ust. 2a u.w.d. wskazuje, że podzielone świadczenie wychowawcze przysługuje obojgu rodzicom, jeżeli orzeczenie sądu w przedmiocie opieki nad dzieckiem przewiduje sprawowanie przez rodziców opieki nad wspólnym dzieckiem w porównywalnych powtarzających się okresach, przy czym obowiązujące przepisy nie wymagają równego podziału obowiązków czy czasu wykonywania opieki przez poszczególnych rodziców (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 1 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OSK 1327/21, z 29 września 2021 r., sygn. akt I OSK 4362/18, z 7 grudnia 2022 r., sygn. akt I OSK 279/22, czy z 19 września 2023 r., sygn. akt I OSK 1713/21). Zwrócenia uwagi wymaga, że forma opieki naprzemiennej jest możliwa do ustalenia także w porozumieniu o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej (planie wychowawczym), przedkładanym i zaaprobowanym przez sąd oraz w ugodzie zawartej przed sądem (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 września 2021 r., I OSK 4362/18). Niedopuszczalne natomiast jest zastąpienie orzeczenia o sprawowaniu opieki naprzemiennej samą faktyczną opieką wykonywaną w porównywalnych okresach na przemian przez oboje rodziców. Przywołane powyżej przepisy do uwzględnienia opieki naprzemiennej wymagają bowiem ustalenia tej opieki w drodze orzeczenia sądowego, a nie faktycznego wykonywania czynności. W kontrolowanej sprawie skarżący złożył wniosek do organu, posiłkował się wyrokiem Sądu w sprawie rozwodowej, w którym powierzono wykonywanie władzy rodzicielskiej obojgu rodzicom, ustalono miejsce zamieszkania małoletniej córki przy matce oraz ustalono kontakty ojca – skarżącego z małoletnią córką. Z treści przywołanego wyroku (sygn. akt I [...]) w żadnym razie nie wynika, aby opieka nad dzieckiem była naprzemienna. Organowi nie przedstawiono również innego orzeczenia Sądu (np. ugody) w zakresie opieki nad małoletnią córką – wydanego po orzeczeniu o rozwód. Zauważenia wymaga, że pozostawanie dziecka pod opieką naprzemienną nie jest okolicznością możliwą do ustalania przez organ administracji prowadzący postępowanie, a w konsekwencji również przez sąd administracyjny. Okoliczność ta powinna wynikać bezpośrednio z orzeczenia sądu powszechnego, jako wyłącznie właściwego do jej ustalenia. Organy administracji nie mają uprawnienia do badania faktu istnienia opieki naprzemiennej w ramach ustaleń w drodze wywiadu środowiskowego, o którym mowa w art. 15 ust. 1 u.w.d. Rozstrzygnięcia w sprawach opieki naprzemiennej muszą być podejmowane przez sąd wyspecjalizowany w sprawach rodzinnych, z uwzględnieniem dobra dziecka. Zatem w sytuacji braku orzeczenia sądowego o ustanowieniu opieki naprzemiennej świadczenie wychowawcze przysługuje temu z rodziców, z którym dziecko wspólnie zamieszkuje i na którego utrzymaniu pozostaje (art. 4 ust. 2 pkt 1 u.w.d.). W przypadku natomiast zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego, świadczenie to zgodnie z art. 22 ustawy (u.w.d.) wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek. W przypadku gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przez rodzica, opiekuna prawnego dziecka lub opiekuna faktycznego dziecka drugi rodzic, opiekun prawny dziecka lub opiekun faktyczny dziecka złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, organ właściwy ustala, kto sprawuje opiekę i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem. Konkludując stwierdzić należy, iż analiza przepisów u.w.d. wskazuje, że uprawnionym do świadczenia wychowawczego będzie ten rodzic, który sprawuje w przeważającej większości opiekę nad dzieckiem i ponosi koszty tej opieki, a w sytuacji, gdy oboje rodzice sprawują tę opiekę w porównywalnych okresach, a nie jest ona świadczona na podstawie orzeczenia ustanawiającego opiekę naprzemienną, jak miało to miejsce w rozpoznawanej sprawie, świadczenie to przysługuje temu z rodziców, który jako pierwszy złożył wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie Sądu zastosowane w art. 22 analizowanej ustawy określenie "równocześnie" oznacza, że żadnego z rodziców nie pozbawiono władzy rodzicielskiej ani jej nie ograniczono, w związku z czym mają oni równe prawo do opieki nad wspólnym dzieckiem i wykonują je w następujących po sobie okresach w sposób wykluczający możliwość przypisania sprawowania opieki wyłącznie przez jednego rodzica i ograniczenie opieki drugiego rodzica do sporadycznych kontaktów z dzieckiem. Opieka taka nie musi być zatem fizycznie sprawowana w tym samym okresie przez oboje rodziców, co wymagałoby, co do zasady, wspólnego zamieszkiwania rozwiedzionych lub pozostających w separacji rodziców. W kontrolowanej sprawie skarżący nie legitymował się orzeczeniem o opiece naprzemiennej dzielonej z żoną nad wspólną małoletnią córką. Jednocześnie jak wskazuje skarżący, opieka sprawowana przez niego i jego żonę nad wspólnym dzieckiem w praktyce przybiera formę właściwą dla opieki naprzemiennej, tj. wykonywana jest w powtarzających się porównywalnych okresach. Oznacza to, że żadnemu z małżonków nie można przypisać opieki sprawowanej wyłącznie bądź w przeważający sposób, tj. w oparciu o art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy. W sytuacji takiej ustalenie, któremu z małżonków składających odrębne wnioski o przyznanie świadczenia wychowawczego musiało odbyć się na podstawie art. 22 tej ustawy tj. z uwzględnieniem kolejności złożenia wniosków o przyznanie wspomnianego świadczenia, tj. przez przyznanie tego świadczenia matce dziecka z uwagi na fakt, że złożony przez nią wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego był wnioskiem wcześniejszym. Jak wynika bowiem z ustaleń organów matka dziecka – M. K. złożyła do organu wniosek w dniu 1 marca 2023 r., zaś wniosek skarżącego został złożony w dniu 16 marca 2023 r. Jednocześnie zaznaczyć trzeba, że przeprowadzenie wywiadu środowiskowego dla ustalenia opieki naprzemiennej nie miałoby znaczenia dla rozpoznawanej sprawy, z uwagi na kolejność złożenia wniosków o przyznanie świadczenia wychowawczego. Sąd stwierdza, że rozstrzygnięcia organów są prawidłowe. Zasadnie w zaskarżonej decyzji zauważono brak rozstrzygnięcia w zakresie opieki naprzemiennej, ponadto prawidłowo organ dokonał interpretacji art. 4 ust. 2 pkt 1 i art. 5 ust. 2 u.w.d., a także trafnie zaznaczył, że pierwsza wniosek o wypłatę świadczenia złożyła M. K.. Tak więc pomimo bardzo płytkiego ustalenia stanu faktycznego i bardzo wąskiej oceny prawnej przeprowadzonej przez organy ZUS-u, nie można zarzucić kontrolowanej decyzji naruszenia prawa. Skarżący przy braku porozumienia z matką dziecka w zakresie sprawowanej opieki, może domagać się zmiany rozstrzygnięcia w zakresie wykonywania władzy rodzicielskiej nad małoletnia córką i wystąpić do Sądu powszechnego o ustalenie opieki naprzemiennej. Okoliczności podniesione w skardze nie miały wpływu na treść rozstrzygnięcia, W tych okolicznościach skarga jako niezasadna podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.