VIII SA/Wa 583/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Wroczyński /sprawozdawca/, Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Fularski, Sędzia WSA Włodzimierz Kowalczyk, Protokolant Aleksandra Borkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 lutego 2010 r. sprawy ze skargi S. Ż., A. P., E. Ż., O. Ż. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie przejęcia gospodarstwa rolnego oddala skargę. Syg.akt VIII SA/Wa 583/09 Uzasadnienie Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją nr [...] z dnia [...] czerwca 2009 roku, biorąc za podstawę art. 127 § 3 ustawy z 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (DZ.U z 2000 roku, nr 98, poz. 1071 ze zm. dalej jako k.p.a. ), po rozpatrzeniu wniosku S. Ż. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2009 roku odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w K. z dnia [...] listopada 1974 roku, znak [...] przejmującej na własność Skarbu Państwa gospodarstwo rolne, położone we wsi P. o powierzchni [...] ha, stanowiące własność F. Ż.– utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym. Naczelnik Gminy w K. decyzją z dnia [...] listopada 1974 roku, znak : [...], biorąc za podstawę art.9 i art. 31 ustawy z 29 maja 1974 roku o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (DZ.U nr 21, poz. 118 dalej jako ustawa) przejął na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwo rolne położone we wsi P. o powierzchni [...] ha stanowiące własność F. i J. Ż. S. Ż. zwróciła się z wnioskiem o stwierdzenie nieważności powyższej decyzji. W uzasadnieniu wniosku wskazywała, iż gospodarstwo rolne należało do jej teściów oraz, że decyzja Naczelnika Gminy w K. została wydana z naruszeniem prawa. Do akt sprawy zostało dołączone postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku z dnia [...] marca 2008 roku wydane przez Sąd Rejonowy w R. z którego treści wynika, że spadek po J. Ż., zmarłym w dniu [...] grudnia 1974 roku nabyła żona F. Ż. oraz syn M. Ż., natomiast spadek po F. Ż. zmarłej w dniu [...] listopada 1989 roku nabył syn M. Ż. w całości. Na mocy postanowienia Sądu spadkobiercami po zmarłym w dniu [...] czerwca 1994 roku 1994 roku M. Ż. są żona S. Ż. oraz synowie A. Ż. i E. Ż. Natomiast spadkobiercami po zmarłym w dniu [...] marca 1997 roku A. Ż. są – A. Ż., A. Ż. i O. Ż. Decyzją z dnia [...] maja 2009 roku Minister Budownictwa i Rozwoju Wsi odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w K. z dnia [...] listopada 1974 roku, znak [...], przejmującej na własność Skarbu Państwa gospodarstwo rolne, położone we wsi P. o powierzchni [...] ha, stanowiącego byłą własność F. i J. Ż. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożyła S. Ż. Organ rozpatrując wniosek wyjaśnił, że postępowanie wszczęte na podstawie art. 156 § 1 k.p.a. jest postępowaniem nadzwyczajnym, dającym podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji. W ramach tego trybu podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji stanowią przesłanki tylko ściśle określone w art. 156 § 1 k.p.a. Jedną z przesłanek jest rażące naruszenie prawa – art. 156 § 1 pkt. 2 k.p.a., które ma miejsce wówczas gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią prawa oraz gdy charakter naruszenia prawa powoduje, że decyzja nie może być zaakceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. Nadto organ przytoczył stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 grudnia 2005 roku, syg. akt II OSK 490/05, że w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji, istnienie jednej z przesłanek musi być oczywiste, ,,widoczne gołym okiem’’, a nie może być kwestią przypuszczeń, czy zawiłych dociekań językowych. Przejęcie przedmiotowego gospodarstwa rolnego nastąpiło na podstawie art. 9 i 31 ustawy. Zgodnie z art. 9 ust.1 ustawy, państwo na wniosek rolnika mogło przejąć na własność gospodarstwo rolne za rentę, jeżeli przekazywał on wszystkie nieruchomości wchodzące w jego skład, obejmujące co najmniej 2 ha gruntów rolnych i leśnych, a ponadto: 1) osiągnął wiek 65 lat mężczyzna, 60 lat kobieta albo 2) zaliczony został do jednej z grup inwalidów, w myśl przepisów o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin. Natomiast zgodnie z art. 9 ust.2 ustawy gospodarstwo rolne mogło być przejęte na własność państwa za rentę również z urzędu, jeżeli wykazywało niski poziom produkcji rolnej, a rolnik osiągnął wiek 60 lat – mężczyzna, 55 lat kobieta lub został zaliczony do jednej z grup inwalidów. Przedmiotowe gospodarstwo o powierzchni [...] ha, F. Ż. posiadała na podstawie aktu własności ziemi z dnia [...] listopada 1974 roku, znak: [...] wydanego przez Naczelnika Powiatu w K. W ocenie organu bezspornym jest, że decyzja Naczelnika Gminy w K. została wydana na wniosek byłych właścicieli. W uzasadnieniu wniosku wskazano, iż F. i J. Ż. są w podeszłym wieku i z uwagi na stan zdrowia oraz wiek wnoszą o przejęcie omawianego gospodarstwa w zamian za rentę. W dacie przejmowania gospodarstwa F. Ż. miała [...] lat, a J. Ż. był w wieku [...] lat. Organ również podnosił, iż zgodnie z art. 4 ust.1 ustawy nieruchomość na której gospodarują zstępni rolnika, może być przez niego przekazana na własność Państwa tylko za ich zgodą. Zgoda zstępnych nie jest wymagana jeżeli praca w przekazywanym gospodarstwie nie stanowi głównego źródła utrzymania. F. i J. Ż. mieli jednego syna M. Ż. M. Ż. posiadał wraz ze swoją małżonką S. Ż. w okresie od 1973 do 1994 roku gospodarstwo rolne w K. koło R. w którym wspólnie uprawiali warzywa. Zdaniem organu praca w gospodarstwie rolnym żony stanowiła główne źródło dochodu. Nadto M. Ż. od lipca 1956 roku pobierał świadczenie rentowe. Z tych też względów w ocenie organu zostały spełnione wszystkie przesłanki wskazane w art. 9 ust.1 ustawy. Z tego względu nie można stwierdzić, że kwestionowana decyzja rażąco narusza prawo w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2009 roku wnieśli S. Ż., A. P., E. Ż. i O. Ż. Zdaniem skarżących decyzję o przejęciu gospodarstwa rolnego na własność państwa podjęto z pominięciem syna F. i J. Ż.– M., który od 8 lat opiekował się swoimi rodzicami i razem z nimi opiekował się gospodarstwem, dojeżdżając na okresy nasilenia prac. Podnosili, że organ pominął jego istnienie, nawet nie powiadamiając go w jakim trybie organ zamierza przeprowadzić sprawę przejścia rodziców na rentę. Zdaniem skarżących organ wykorzystał słabą orientację w prawie jej teściów i przedłożono im do podpisu takie dokumenty, które były wygodne dla organu. Zanim przekazujący skontaktowali się z synem M. i wszyscy troje zorientowali co do trybu przejścia na rentę, upłynął już 14 dniowy termin do wniesienia odwołania. Następnie skarżący podnosili, że jej mąż przez kilka lat dojeżdżał do gospodarstwa swoich rodziców i pomagał im go prowadzić. Jej zdaniem fakt ten był znany organowi, jednak przeważył interes społeczny i polityczny ponieważ ziemia była potrzebna miejscowej spółdzielni produkcyjnej. Skarżąca S. Ż. podnosiła także, że jej mąż z uwagi na stan zdrowia przeszedł na rentę i przez dwadzieścia lat walki z chorobą był na utrzymaniu skarżącej. Podejmował prace aby pomóc w utrzymaniu rodziny, ale z uwagi na stan zdrowia (zwolnienia chorobowe, leczenie sanatoryjne) musiał z niej rezygnować. Stwierdzała, że błędne jest stanowisko organu, że jej nieruchomość stanowiła główne źródło utrzymania jej męża. Wskazywała, że organ wiedział, że rodzice sprzedali dom mieszkalny, że przechodzą na utrzymanie syna, rezygnują z prawa dożywotniego do działki przyzagrodowej. W ocenie skarżących decyzja z 1974 roku była niezgodna z ustawą, która mówiła wyraźnie o prawach zstępnych, a takie prawa miał syn M. Ż. W odpowiedzi na skargę organ wnosił o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas zaprezentowaną argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga S. Ż., A. P., E. Ż. i O. Ż. nie zasługuje na uwzględnienie. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi w art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (DZ.U nr 153 , poz.1269) oraz art.3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – zwanej dalej p.p.s.a. (DZ.U nr 153, poz.1270, ze zmianami) sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie albo też przepisu dającego podstawę do wznowienia postępowania, a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności. Jak stanowi przepis art.134 § 1 p.p.s.a. Sąd badając legalność zaskarżonego aktu, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd dokonując kontroli legalności zaskarżonej przeprowadza ocenę zgodności decyzji z prawem. W szczególności istotne jest ustalenie, czy w postępowaniu przed organami administracyjnymi zostały dostatecznie i w sposób prawidłowy wyjaśnione okoliczności faktyczne istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Ustalenie, iż okoliczności te nie zostały w sposób dostateczny wyjaśnione uniemożliwia dokonanie oceny, czy zaskarżone decyzje są zgodne z prawem, a w szczególności, czy nastąpiło naruszenie przepisów prawa materialnego, mające wpływ na wynik sprawy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lutego 1981 roku, S.A. 910/80, ONSA 1981, nr 1, poz. 7). Decyzja jest zgodna z prawem, jeżeli odpowiada przepisom postępowania administracyjnego, jak też uregulowaniom prawa materialnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 października 2002 roku, syg. akt II SA 2554/04, LEX nr 77 220). Należy zauważyć, że stwierdzenie nieważności decyzji jest nadzwyczajnym środkiem kontroli stosowanym w razie wyjątkowo ciężkiego naruszenia prawa. W niniejszej sprawie spór dotyczy tego czy Naczelnik Gminy w K. wydając decyzję z [...] listopada 1974 roku dopuścił się naruszenia prawa, które można zakwalifikować jako rażące w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Sprawa toczy się bowiem już nie trybie zwykłym (gdzie do uchylenia decyzji wystarczy stwierdzenie naruszenia prawa mającego wpływ wynik sprawy), a w trybie nadzoru (trybie nadzwyczajnym w ponad trzydzieści lat po wydaniu decyzji w trybie zwykłym), kiedy to zupełnie wyjątkowo, wbrew zasadom trwałości decyzji ostatecznych, z enumeratywnie wyliczonych ustawowo przyczyn, można zmienić decyzję ostateczną dotkniętą tak ciężką wadą, iż zachodzi konieczność uznania jej za nieważną. Organ po wnikliwej i starannej analizie konkretnej sprawy powinien odpowiedzieć czy doszło do naruszenia prawa i jaki ma ono charakter. W sprawie niniejszej podstawą prawną wydania decyzji z [...] listopada 1974 roku przez Naczelnika Gminy w K. był art. 9 ust.1 ustawy. Zgodnie z art. 9 ust.1 ustawy, państwo na wniosek rolnika mogło przejąć na własność gospodarstwo rolne za rentę, jeżeli przekazywał on wszystkie nieruchomości wchodzące w jego skład, obejmujące co najmniej [...] ha gruntów rolnych i leśnych, a ponadto: 3) osiągnął wiek 65 lat mężczyzna, 60 lat kobieta albo 4) zaliczony został do jednej z grup inwalidów, w myśl przepisów o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin. Wydanie decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego na własność Państwa winno być poprzedzone postępowaniem wyjaśniającym, że rolnik odpowiada ustawowym warunkom dopuszczającym przejęcie. Nadto zgodnie z art. 4 ustawy nieruchomość, na której gospodarują zstępni rolnika, może być przez niego przekazana na własność Państwa tylko za ich zgodą. Zgoda zstępnych nie jest wymagana, jeżeli praca w przekazanym gospodarstwie rolnym nie stanowi głównego źródła ich utrzymania. Jak wynika ze złożonego wniosku przez F. i J. Ż. podeszły wiek, zły stan zdrowia stanowi podstawę tego do złożenia tego wniosku. Z treści wniosku wynika również to, że płacą podatek gruntowy oraz uprawiają to gospodarstwo. Tak więc zainteresowani składając wniosek, w żaden sposób nie podnoszą, że ich gospodarstwo miałoby być uprawiane przez syna. W takiej sytuacji nie było podstaw, aby organ pytał o zgodę syna przekazujących. W ocenie Sądu należy podzielić również dokonaną przez organ ocenę, że dla M. Ż. gospodarstwo nie stanowiło głównego źródła utrzymania. Trafnie organ zauważa, że skoro syn przekazujących prowadził wspólnie z żoną gospodarstwo rolne w K. (nastawione na produkcję warzyw), pobierał świadczenie rentowe oraz jak sami skarżący przyznają podejmował pracę po rolnictwem, to trudno jest uznać, że praca w gospodarstwie jego rodziców mogła stanowić główne źródło dochodu. Nawet sami skarżący podnoszą, że M. Ż. prowadził gospodarstwo z rodzicami, dojeżdżając tam na okresy prac polowych. Tak więc przez cały czas zamieszkiwał w K. Pomoc rodzicom w prowadzeniu gospodarstwa rolnego nie może zostać zakwalifikowana jako gospodarowanie na nieruchomości w rozumieniu art. 4 ustawy. O rażącym naruszeniu prawa można mówić, gdy zachodzą trzy przesłanki – oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze, czyli skutki, które wywołuje decyzja. W niniejszej sprawie trudno mówić, że organ w sposób oczywisty rażąco naruszył prawo. Uznanie, że w przekazane gospodarstwo prowadził ich syn i potrzebna była jego zgoda pozostawałaby w sprzeczności ze stanowiskiem przekazujących zawartym w złożonym wniosku. W postępowaniu nieważnościowym organ dokonał oceny legalności decyzji o przejęciu gospodarstwa na rzecz Państwa opierając się na materiale dowodowym zebranym w toku postępowania będącego przedmiotem kontroli. Organ w postępowaniu nieważnościowym nie dokonywał samodzielnych ustaleń faktycznych, albowiem nie rozpoznawał sprawy po raz kolejny, a jedynie oceniał zaskarżoną decyzję z punktu widzenia przesłanek nieważnościowych. Skoro w dniu [...] listopada 1974 roku z akt sprawy wynikało, iż spełnione zostały przesłanki do przejęcia przedmiotowego gospodarstwa w zamian za rentę, to organ prawidłowo ocenił, iż nie doszło do rażącego naruszenia prawa. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak na wstępie.