VIII SA/Wa 596/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Nawrot Sędziowie Sędzia WSA Justyna Mazur Sędzia WSA Iwona Szymanowicz – Nowak (sprawozdawca) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Radomiu w trybie uproszczonym w dniu 10 października 2024 r. sprawy ze skargi M. Ł. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 12 czerwca 2024 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej w transporcie drogowym oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z 12 czerwca 2024 r. nr [...]Główny Inspektor Transportu Drogowego (dalej: organ, GITD), działając na podstawie art. 104 w zw. z art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej: k.p.a.), art. 13 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 13k ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 13l ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1693, dalej: u.d.p.), rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną, oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 32 ze zm., dalej: rozporządzenie RM), art. 50 pkt 1 lit. j i art. 51 ust. 6 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 180 ze zm., dalej: u.t.d.), nałożył na M. Ł. (dalej: skarżący, strona) karę pieniężną w wysokości 1.500 zł za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej podczas przejazdu wykonywanego 17 sierpnia 2023 r. pojazdem nr rej. [...]. Decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: W dniu 17 sierpnia 2023 r. System Poboru Opłaty Elektronicznej Krajowej Administracji Skarbowej (dalej: SPOE KAS) zarejestrował o godzinie 04:48 przejazd pojazdu ciężarowego o numerze rejestracyjnym [...] przez urządzenie kontrolne numer SPOE_[...], znajdujące się na odcinku drogi krajowej nr [...], węzeł G.-K. (skrzyżowanie z drogą powiatową nr [...]), wskazanym w załączniku do rozporządzenia RM jako odcinek, na którym pobiera się opłatę elektroniczną. Kontrolowany pojazd został zarejestrowany w SPOE KAS oraz powiązany z urządzeniem służącym do uiszczania opłat elektronicznych, jednak wobec braku wymaganych środków za przedmiotowy przejazd opłata nie została uiszczona. Przejazd został udokumentowany zdjęciem z urządzenia kontrolnego i zapisany pod numerem ewidencyjnym I[...]. GITD ustalił, że na dzień odnotowania naruszenia skarżący był właścicielem ww. pojazdu o dopuszczalnej masie całkowitej (DMC) przekraczającej 12.000 kg. Pismem z 19 kwietnia 2024 r. GITD zawiadomił skarżącego o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie naruszenia zarejestrowanego podczas ww. przejazdu, pouczając o treści art. 10 § 1 k.p.a., które doręczono 24 kwietnia 2024 r. Pismem, które wpłynęło do organu 6 maja 2024 r., skarżący złożył wyjaśnienia w sprawie, wskazując, że do naruszenia doszło w wyniku wadliwie działającego urządzenia zamontowanego w pojeździe lub nieprawidłowego funkcjonowania systemu elektronicznego poboru opłat. W ocenie strony przepisy ustawy o drogach publicznych wzajemnie się wykluczają. Zwrócił uwagę na regulacje dotyczące zmian w zakresie pandemii COVID-19, które ułatwiają wykonywanie przewozów drogowych, oraz na obwieszczenie z 25 czerwca 2021 r. Wniósł o ponowne przeanalizowanie postępowania i wydanie decyzji, mając na uwadze obecną sytuację kryzysową. Pismem z 14 maja 2024 r. organ zawiadomił skarżącego o zakończeniu gromadzenia materiału dowodowego w przedmiotowej sprawie oraz o uzupełnieniu materiału dowodowego o wydruki z SPOE KAS wykazu transakcji pojazdu o numerze rejestracyjnym [...], po analizie których ustalono, że zarówno urządzenie poboru opłat, jak i system były sprawne. Powyższe przyjęto w oparciu o poprawną sekwencję niezakłóconych połączeń urządzenia pokładowego z następującymi po sobie bramownicami na płatnych odcinkach dróg krajowych. Jednocześnie organ wskazał, że w momencie ww. przejazdu na koncie użytkownika nie było dostępnych środków pieniężnych umożliwiających pobranie opłaty za przejazd. Nadto na podstawie potwierdzenia dokonania przedpłaty organ ustalił, że doładowanie konta kwotą 800 zł, do którego przypisany jest przedmiotowy pojazd, nastąpiło 8 września 2023 r. o godz. 12:35, tj. po stwierdzonym naruszeniu. Jednocześnie organ poinformował o zakończeniu postępowania i możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów oraz możliwości zgłoszenia żądań. W dniu 10 czerwca 2024 r. do organu wpłynęło pismo skarżącego zawierające identyczną treść i wnioski jak w piśmie z 6 maja 2024 r. W związku z powyższym GITD wskazaną na wstępie decyzją z 12 czerwca 2024 r. nałożył na stronę karę pieniężną w wysokości 1.500 zł za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej podczas przedmiotowego przejazdu. Zdaniem organu okolicznością bezsporną jest to, że należący do skarżącego pojazd, którego dopuszczalna masa całkowita przekraczała 3,5 tony, poruszał się 17 sierpnia 2023 r. po płatnym odcinku drogi krajowej, za który to przejazd nie została uiszczona opłata elektroniczna, ponieważ na koncie użytkownika w systemie SPOE KAS nie znajdowały się dostępne środki na pokrycie należnej opłaty. Tym samym doszło do naruszenia obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p. Dalej organ wskazał, że pojazd o numerze rejestracyjnym [...] na dzień naruszenia przypisany był do konta rozliczeniowego o numerze [...], nie zaś - jak wskazuje strona - do konta rozliczeniowego o numerze [...]. Natomiast doładowanie tego właściwego konta nastąpiło 8 września 2023 r. o godzinie 12.35, tj. po upływie 3 dni od przedmiotowego naruszenia. Odnosząc się do argumentu strony, że urządzenia w nowym systemie e-TOLL nie sygnalizują stanu środków na koncie SPOE KAS, organ wskazał, iż stan salda użytkownik może sprawdzić za pomocą Internetowego Konta Klienta, aplikacji mobilnej e-TOLL.Pl, jak również podczas rozmowy z konsultantem Telefonicznego Centrum Obsługi Klienta. Historia przejazdów po drogach płatnych oraz naliczonych opłat jest dostępna w Internetowym Koncie Klienta, przez co strona ma dostęp do powyższych danych oraz możliwość ich modyfikacji. Poza tym strona, jako profesjonalny podmiot prowadzący działalność gospodarczą, powinien wykazać należytą staranność podczas prowadzenia tego typu działalności poprzez zapewnienie realizacji obowiązków ustawowych wynikających z u.d.p. Istotnym jest, że u.d.p. w sposób precyzyjny definiuje obowiązki nałożone na podmioty, o których mowa w art. 13k ust. 4 u.d.p. Organ nie znalazł także przesłanek do zastosowania art. 189f oraz art. 89e k.p.a. Podniósł również, że decyzje w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za naruszenie obowiązku uiszczania opłat elektronicznych mają charakter decyzji związanych, a odpowiedzialność administracyjna sprawcy przedmiotowego naruszenia jest obiektywna, tzn. niezależna od winy. Kara administracyjna ma bowiem na celu przymuszenie do respektowania nakazów i zakazów. Ponadto GITD zauważył, że z dniem 1 lipca 2023 r. na terenie Polski został zniesiony stan zagrożenia epidemicznego spowodowany zakażeniami wirusem SARS-CoV-2, a co za tym idzie również obowiązujące w tym okresie przepisy lub zawarte w nich zmiany. Na decyzję GITD skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej: Sąd), wnosząc o jej uchylenie oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie następujących przepisów: 1) art. 13 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 13k ust. 1 pkt 1, art. 13k ust. 4 u.d.p. poprzez ich błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie, a w konsekwencji uznanie, że zasadne jest wymierzenie kary w wysokości 1.500 zł na właściciela pojazdu, który poruszał się po drodze krajowej pojazdem samochodowym bez uiszczenia opłaty elektronicznej; 2) art. 7, art. 8 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego; 3) art. 11 w zw. z art. 8 k.p.a. poprzez niedostateczne wyjaśnienie przez organ zasadności przesłanek nałożenia kary pieniężnej w kontekście tzw. przepisów ogólnych dotyczących stosowania przepisów u.d.p. W konsekwencji podniesionych zarzutów skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie od organu kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi skarżący nie zgodził się z postawionym w decyzji naruszeniem, polegającym nie niedotrzymaniu obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej. Ponownie wskazał, że posiada dwa konta rozliczeniowe, na których łączna kwota jest zawsze dodatnia. Jako właściciel pojazdu oraz urządzenia elektronicznego do poboru opłat nie został w jakikolwiek sposób poinformowany o niskim stanie konta oraz potem o braku środków na koncie. W odpowiedzi na skargę GITD wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie zaś z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259, dalej: p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Kontrolując zaskarżoną decyzję według powyższego kryterium, Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną nałożenia na stronę kary pieniężnej za przejazd odcinkiem płatnym drogi krajowej nr [...] węzeł G-K (skrzyżowanie z drogą powiatową nr [...]) bez uiszczenia wymaganej opłaty elektronicznej stanowił art. 13k ust. 1 pkt 2 u.d.p., zgodnie z którym za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p., wymierza się karę pieniężną w wysokości 1.500 zł. Jak wynika z kolei z treści art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p. korzystający z dróg publicznych są obowiązani do ponoszenia opłat za przejazdy po drogach krajowych pojazdów samochodowych w rozumieniu art. 2 pkt 33 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1047), za które uważa się także zespół pojazdów składający się z pojazdu samochodowego oraz przyczepy lub naczepy o DMC powyżej 3,5 tony, w tym autobusów niezależnie od ich DMC. Stosownie zaś do treści art. 13k ust. 4 u.d.p. podmiotem odpowiedzialnym w ww. zakresie jest właściciel, posiadacz albo użytkownik pojazdu samochodowego, którym poruszano się po płatnych odcinkach dróg krajowych. Wynikającą z przywołanych przepisów prawną przesłanką wymierzenia kary pieniężnej jest przejazd określonym pojazdem samochodowym, określoną drogą krajową lub jej odcinkiem bez uiszczenia wymaganej opłaty. Wykonywanie przejazdu w tak określonych warunkach, a więc z naruszeniem obowiązku uiszczenia za ten przejazd wymaganej opłaty, stanowi czyn podlegający karze administracyjnej. Z przepisów u.d.p., w brzmieniu mającym zastosowanie w rozpatrywanej sprawie, nie wynika, aby ustawodawca uzależnił możliwość i dopuszczalność nałożenia omawianej kary od potrzeby wykazania przez organ innych jeszcze okoliczności, niż okoliczność przejazdu bez uiszczenia opłaty, co stanowi fakt główny w sprawie o nałożenia kary pieniężnej. W rozpatrywanej sprawie przesłanki te zostały spełnione. Sąd podkreśla, że odcinek drogi krajowej nr [...] węzeł G.-K. (skrzyżowanie z drogą powiatową nr [...]), po którym w dniu 17 sierpnia 2023 r. poruszał się kontrolowany pojazd, został wymieniony w załączniku nr 2 do rozporządzenia RM. Naruszenie, które doprowadziło do nałożenia na skarżącego kary pieniężnej w tej sprawie, zostało ujawnione na podstawie danych znajdujących się w systemie e-TOLL. Wynikało z nich, że kontrolowany pojazd został zarejestrowany w SPOE KAS, jednak nie uiszczono opłaty za ten przejazd. Zasady wnoszenia opłat elektronicznych oraz ich rozliczania reguluje wydane na podstawie art. 40a ust. 5 u.d.p. rozporządzenie RM, zgodnie z którym strona powinna dokonać zasilenia konta czy też przelewu w terminie zapewniającym posiadanie środków na koncie przed dokonaniem przejazdu w wysokości pozwalającej uiścić opłaty elektroniczne za przejazd w całości przez wniesienie opłaty elektronicznej, za którą w drodze przelewu rozumie się datę wpływu środków na konto rachunku bankowego operatora. Zdaniem Sądu skarżący, jako profesjonalny przedsiębiorca, korzystający z konta w systemie przedpłacowym, miał obowiązek monitorowania stanu tego konta na bieżąco, aby utrzymywać na nim kwoty wystarczające do opłaty za przejazd i nie dopuszczać do sytuacji braku środków pieniężnych na koncie. Zatem w przypadku braku wystarczającej kontroli po stronie przedsiębiorcy, to jego obciąża brak środków pieniężnych na koncie użytkownika do opłaty za przejazd. Strona przed każdym przejazdem powinna mieć pewność, że posiada środki na koncie w wysokości wystarczającej do ponoszenia opłat za przejazd pojazdem po drogach płatnych. Gdyby skarżący weryfikował w sposób staranny konto w systemie przedpłacowym, mógłby dokonać następczo zapłaty za przedmiotowy przejazd w trybie art. 13k ust. 8a u.d.p., zgodnie z którym kary pieniężnej za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej w trybie przedpłaty nie wymierza się, jeśli do SPOE KAS zostały przekazane dane geolokalizacyjne, a właściciel, posiadacz albo użytkownik pojazdu uiścił opłatę elektroniczną w terminie 3 dni od dnia zakończenia przejazdu. Tym samym skarżący zwolniłby się z odpowiedzialności za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej w trybie przedpłaty, o której mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p. Z powyższego zatem wynika, że z odpowiedzialności tej nie zwalnia skarżącego kwestia nieotrzymywania powiadomień z systemu e-TOLL o niskim bądź zerowym stanie konta. Obowiązek uiszczania opłaty jest bowiem jasno sprecyzowany w art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p. i ma bezwzględny charakter. Natomiast kara pieniężna za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej jest ustalona w sposób sztywny, więc organ nie może jej miarkować. Zgodzić się należy ze stanowiskiem GITD, że skarżący, zajmujący się profesjonalnie przewozem, powinien wywiązywać się z obowiązków nałożonych nań przez przepisy powszechnie obowiązującego prawa z należytą starannością. Niezasadne jest przy tym powoływanie się na wadliwe działanie systemu SPOE KAS, podczas gdy skarżący miał możliwość sprawdzenia w inny sposób aktualnego stanu konta, tj. za pośrednictwem Internetowego Konta Klienta, aplikacji mobilnej oraz podczas rozmowy z konsultantem Telefonicznego Centrum Obsługi Klienta. Wprawdzie odpowiedzialność administracyjna związana z brakiem uiszczenia opłaty elektronicznej za przejazd po drodze krajowej ma charakter obiektywny i jest następstwem zaistnienia stanu niezgodnego z prawem, to nie oznacza jednak automatyzmu w działaniu organu i nie zwalnia go z obowiązku prawidłowego, tj. zgodnego z zasadą prawdy obiektywnej, ustalenia stanu faktycznego sprawy i dokonania jego kompleksowej oceny. Stosowanie przepisów o nałożeniu kary pieniężnej nie może prowadzić do rezultatu, który byłby niezgodny z prawem. Odrzucenie więc a priori możliwości zwolnienia podmiotu od odpowiedzialności administracyjnej byłoby sprzeczne z podstawowymi zasadami konstytucyjnymi, wywodzonymi z klauzuli demokratycznego państwa prawnego – zasadą bezpieczeństwa prawnego i zasadą zaufania obywateli do państwa i prawa, znajdującymi swój wyraz również w art. 8 § 1 k.p.a. W świetle poczynionych w sprawie ustaleń organ, realizując możliwość zwolnienia strony z przedmiotowej odpowiedzialności administracyjnej, rozważył przesłanki zastosowania art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. Przepis ten obliguje organ do odstąpienia od nałożenia kary i poprzestania na pouczeniu, jeżeli waga naruszenia jest znikoma, a strona zaprzestała naruszania prawa. Warunkiem jego zastosowania jest kumulatywne zaktualizowanie się obydwu określonych nim przesłanek (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 listopada 2022 r., sygn. akt II GSK 1091/19, publ. cbosa). W okolicznościach tej sprawy organ wyjaśnił, że regulacja z art. 189f k.p.a. nie może mieć zastosowania. Rodzaj i charakter naruszonego dobra w tym przypadku mają doniosłe znaczenie, bowiem jasno sprecyzowany w u.d.p. obowiązek uiszczenia opłaty elektronicznej dotyczy podstawowego obowiązku w zakresie korzystania z dróg publicznych, a stan niezgodny z prawem strona utrzymywała w dłuższym okresie (przejazd bez opłaty - 17 sierpnia 2023 r., a doładowanie konta - 8 września 2023 r.). Tym samym nie można przyjąć, że waga przedmiotowego naruszenia jest znikoma. Poza tym skarżący nie zaprzestał naruszenia prawa, ponieważ dopuścił się nieprawidłowości z art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p. w odniesieniu nie tylko do spornego przejazdu, ale także bezpośrednio w okresie poprzedzającym i następującym po naruszeniu, co wynika z wydruków z systemu SPOE KAS, załączonych do akt sprawy, a co jest przedmiotem odrębnych postępowań administracyjnych i sądowych (por. np. sprawy o sygnaturach: VIII SA/Wa 594/24, VIII SA/Wa 595/24, VIII SA/Wa 597/24, VIII SA/Wa 598/24, VIII SA/Wa 646/24). Zdaniem Sądu podniesione w skardze zarzuty naruszenia przepisów postępowania wyjaśniającego są niezasadne, bowiem działania organu były prawidłowe, zarówno kiedy mówimy o ustaleniu stanu faktycznego sprawy, jak i o zastosowaniu do jego oceny przepisów prawa materialnego. Wnikliwie wyjaśnione zostały motywy podjętego rozstrzygnięcia, a argumentacja przytoczona na ten temat jest wyczerpująca, czego skarżący skutecznie nie podważył. W okolicznościach tej sprawy nie doszło również do naruszenia art. 11 k.p.a. (zasada przekonywania) w związku z art. 8 k.p.a. (zasada pogłębiania zaufania do organów Państwa), bowiem organ prowadził postępowanie w sposób przejrzysty, na każdym etapie postępowania informował stronę o przyczynach i podstawach prawnych podejmowanych czynności i dokładnie wyjaśnił w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zasadność przesłanek, którymi kierował się przy rozstrzyganiu sprawy. Mając powyższe na uwadze Sąd, wbrew zarzutom skargi, nie dopatrzył się w sprawie naruszenia przez organ żadnego z wymienionych w niej przepisów w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Dlatego, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzeczono o oddaleniu skargi.