VIII SA/Wa 6/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Justyna Mazur Sędzia WSA Marek Wroczyński Sędzia WSA Renata Nawrot (sprawozdawca) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Radomiu w trybie uproszczonym w dniu 16 marca 2022 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] listopada 2021 r. znak: [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia oddala skargę. Przedmiotem rozpoznania Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z 17 listopada 2021 r. w przedmiocie odmowy ustalenia M. G. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad bratem J. G. w okresie od 1.08.2021 r. do 31.08.2021 r. Do wydania powyższej decyzji doszło w następującym stanie sprawy: Wnioskiem z 13 sierpnia 2020 r. M. G. (skarżący, strona) zwrócił się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w J.o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad bratem J. G., który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe z 4 października 2017 r., wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w R.. Z orzeczenia tego wynika, że niepełnosprawność istnieje od urodzenia, natomiast znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od 30 czerwca 2014 r. Decyzją z 16 października 2020 r. znak [...]Wójt Gminy J. (organ I instancji, Wójt) odmówił przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia z uwagi fakt pobierania przez stronę renty z ZUS z tytułu niezdolności do pracy dla prowadzącego działalność gospodarczą. Na skutek wniesionego odwołania, decyzją z dnia 20 stycznia 2021 r. znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. (SKO, organ II instancji, Kolegium) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Decyzja SKO została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z 24 lutego 2021 r. wydanym w sprawie o sygn. akt VIII SA/Wa 111/21 uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzająca ja decyzję Wójta z 16 października 2020 r. W motywach uzasadnienia Sąd wskazał, że organy obu instancji nie dokonały właściwej wykładni art. 17 ust.5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych i przedwcześnie odmówiły przyznania skarżącemu świadczenia z uwagi na pobieranie renty z tytułu niezdolności do pracy bez uprzedniego pouczenia go i wezwania do wykazania, że zawiesił prawo do renty i wstrzymano wypłatę tego świadczenia. Decyzją z 29 września 2021 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 2 pkt 2, art. 17, art. 20 ust. 3, art. 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 111, u.ś.r.), zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczenia rodzinnych oraz zakresu informacji jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U z 20I7r. poz. 1466), w związku z art. 104, art. 107 Ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeksu postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735, k.p.a.), Wójt odmówił skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wnioskowanego na J. G. za okres od 1 sierpnia 2020 r. do 31 sierpnia 2021 r. oraz przyznał prawo do świadczenia pielęgnacyjnego wnioskowanego na w/w osobę w kwocie 1971 zł miesięcznie od 1 września 2021r. na czas nieokreślony. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wyjaśnił, iż nie budzi wątpliwości fakt, że skarżący sprawuje stałą i bezpośrednia opiekę nad bratem. Opieka jest sprawowana w sposób prawidłowy. Strona nie pracuje zawodowo, nie posiada gospodarstwa rolnego. Skarżący nie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy. Z zaświadczenia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych 1 Oddział w P. wynika, iż od 1 stycznia 1999 r. do nadal jest uprawniony do renty z tytułu niezdolności do pracy (dla prowadzących działalność gospodarczą). Wysokość renty od 1 marca 2020 wynosiła 792,20 zł miesięcznie. W dniu 13 sierpnia 2021 r. skarżący złożył wniosek do ZUS Oddział w R. (ZUS) o zawieszenie przyznanego prawa do renty, gdyż przyznana renta z tytułu częściowej niezdolności do pracy stanowi przeszkodę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Na mocy decyzji znak: [...], z 1 sierpnia 2021 r. ZUS po rozpatrzeniu wniosku skarżącego wstrzymał wypłatę renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Świadczenie zostało wstrzymane od najbliższego terminu płatności tj. od 01 września 2021 r. W dniu 26 sierpnia 2021 r. skarżący w piśmie złożonym do ZUS zrzekł się prawa do wniesienia odwołania od ww. decyzji. Zatem stała się ona ostateczna. Organ I instancji respektując wskazania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zawarte w wyroku z 24 lutego 2021 i biorąc pod uwag fakt, iż od 1września 2021 r. została wstrzymana wypłata renty tytułu częściowej niezdolności do pracy, uznał, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje stronie od dnia 1 września 2021 r. Z kolei w okresie od dnia 01 sierpnia 2020 r. do 31 sierpnia 2021 r. istnieją negatywne przesłanki wynikające z art. 17 ust. 5 pkt la ustawy o świadczeniach rodzinnych do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Powyższa decyzja stała się przedmiotem odwołania wniesionego przez skarżącego do SKO., który reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, zakwestionował ją w części - obejmującej odmowę przyznania jej świadczenia za okres od 1 sierpnia 2020 r. do 31 sierpnia 2021 r. Decyzją z 17 listopada 2021 r. znak [...], organ II instancji działając na podstawie art. 138 § 1 k.p.a. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, iż skarżący w okresie od 1sierpnia 2020 r do 31 sierpnia 2021 r. miał ustalone prawo do renty z ZUS. Prawo to zostało zawieszone decyzją ZUS od 1 września .2021 r. Okoliczność ta w ocenie organu II instancji uniemożliwia przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za okres przed 1 września 2021 r. Przepis ar 17 ust.5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych wyklucza możliwość pobierania dwóch świadczeń jednocześnie. Wybór pomiędzy rentą a prawem do świadczenia pielęgnacyjnego można zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do renty na podstawie art. 103 ust.3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych o czym wyraźnie napisał Wojewódzki Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 24 lutego 2021r., jaki zapadł w niniejszej sprawie. Odpowiadając na zarzuty odwołania, Kolegium wyjaśniło, że prawo do renty wyklucza przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego co wynika bezpośrednio z treści przepisu art. 17 ust. 1 pkt 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Prawo do renty w niniejszej sprawie uległo zawieszeniu od 1 września 2021 r. i dopiero w tym dniu ustąpiła przeszkoda do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skarżącemu. Nie jest możliwe wstrzymanie wypłaty renty wstecz co skutkuje odmową ustalenia prawa doświadczenia pielęgnacyjnego za okres przed zawieszeniem prawa do renty. Na powyższą decyzję strona reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. polegającą na pominięciu celów tej ustawy i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez opiekuna renty stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Kolegium oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od 1 sierpnia 2020 r., ewentualnie o przekazanie sprawy organowi I instancji. W uzasadnieniu skargi pełnomocnik podniósł, że rozpatrując przedmiotową sprawę organy poprzestały na literalnym brzmieniu treści art. 17 ust 5 pkt 1 lit a u.ś.r. i przyjęły, że skoro skarżący ma ustalone prawo do renty, to nie przysługuje mu świadczenie pielęgnacyjne. Poprzestanie na wykładni językowej normy zawartej w dyspozycji art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a tego przepisu może prowadzić do takiego wniosku, jednak zdaniem strony zastosowanie dyrektyw wykładni systemowej oraz dyrektyw wykładni funkcjonalnej i celowościowej prowadzi do takiego rozumienia tego przepisu, że wyłącza on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo pobieranego świadczenia, gdy uprawniony przy zbiegu uprawnień do tych świadczeń nie złoży oświadczenia o rezygnacji z prawa do emerytury. Skarżący zwrócił uwagę, że jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 30 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1546/19, "zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych polegających na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w sytuacji, gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne, stało by w sprzeczności z konstytucyjnymi zasadami równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji), ale także z zasadami sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji), czy udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji) i osobom niepełnosprawnym (art. 69 Konstytucji). Również Trybunał Konstytucyjny w swoim orzecznictwie stoi na stanowisku, iż obowiązkiem ustawodawcy jest stanowienie prawa urzeczywistniającego zasadę sprawiedliwości społecznej. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko i argumentację wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."), sąd administracyjny kontroluje legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia administracyjnego, czyli jego zgodność z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, obowiązującymi w dacie jego wydania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przedmiot tak rozumianej kontroli stanowiła decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 17 listopada 2021 r. znak [...] utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji z 29 września 2021 r., nr [...], którą organ przyznał stronie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym bratem od 1 września 2021 r. i jednocześnie odmówił przyznania tego świadczenia od 1 sierpnia 2020 r. do 31 sierpnia 2021 r. Spór w rozpoznawanej sprawie dotyczy ustalenia okresu, za jaki skarżącemu przyznane zostało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Organy orzekające w sprawie, przyznając stronie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego uwzględniły okres od 1 września 2021 r., tj. od dnia w którym zawieszeniu uległa wypłata przysługującej skarżącemu renty, odmawiając jednocześnie w/w świadczenia za okres od 1 sierpnia 2020 r. do 31 sierpnia 2021 r. Z takim rozstrzygnięciem nie zgadza się skarżący, zdaniem którego świadczenie to powinno zostać mu przyznane od pierwszego dnia miesiąca, w którym złożył on wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego tj. w przedmiotowej sprawie od 1 sierpnia 2020 r. W przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych, ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 u.ś.r., w którym wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów – przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną – także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 53 ze zm. - dalej w skrócie "u.e.r.f.u.s."), zgodnie z którym w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie, wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego. Przepisy każdej z ustaw regulują zbieg świadczeń przyznawanych na podstawie tych ustaw, ewentualnie wyraźnie wskazanych przepisów (por. art. 27 ust. 5 pkt 5 u.ś.r. czy art. 96 u.e.r.f.u.s.) wypłacanych przez organy określone w każdej z tych ustaw. Jedynym jednak przepisem dotyczącym zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury, przyznawanych i wypłacanych przez różne organy jest przywoływany wyżej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Zatem osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera rente/emeryturę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego (np. renty). Wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do świadczenia emerytalnego na podstawie art. 103 ust. 3 u.e.r.f.u.s. Zgodnie z tym przepisem, prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty. Ustawa nie ogranicza możliwości złożenia takiego wniosku. Zawieszenie prawa do renty, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 u.e.r.f.u.s. skutkować zaś będzie wstrzymaniem wypłaty renty poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 u.e.r.f.u.s.). Zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w postaci posiadania prawa do renty. Istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla rencisty, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a/ u.ś.r. musi być przy tym interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do renty, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty tego świadczenia. Skoro zatem zawieszenie prawa do renty skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że w ten sposób dochodzi do eliminacji negatywnej przesłanki, wyłączającej nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie przy tym z art. 24 ust. 2 u.ś.r., prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z renty od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty renty. O ile strona doprowadzi do zawieszenia prawa do renty/emerytury, możliwe będzie płynne przejście osoby uprawnionej z systemu świadczeń emerytalnych do systemu świadczeń rodzinnych. Należy również w pełni podzielić pogląd wyrażony w wyroku NSA z 18 sierpnia 2020 r., I OSK 780/20, iż zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury prawo do świadczenia ustala się od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty emerytury. Przytoczone powyżej stanowisko jest zbieżne z poglądami wyrażanymi również w innych orzeczeniach sądów administracyjnych w sprawach dotyczących przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w zbiegu z prawem do emerytury lub renty (por. wyroki NSA z 14 lipca 2021 r., I OSK 702/21, z 25 czerwca 2021 r., I OSK 305/21, z 17 czerwca 2021 r., I OSK 381/21). W rozpoznawanej sprawie skarżący składając 13 sierpnia 2020 r. wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie dokonał wyboru świadczenia, nie złożył wniosku do organu rentowego o zawieszenie renty i nie przedłożył decyzji o wstrzymaniu wypłaty renty. Pismem z 30 lipca 2021 r. Wójt, wykonując wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 24 lutego 2021 r sygn. akt VIII SA/WA 111/21 poinformował skarżącego o możliwości dokonania przez niego wyboru jednego ze świadczeń tj. świadczenia rentowego lub świadczenia pielęgnacyjnego oraz o trybie realizacji tego wyboru. Strona 24 sierpnia 2021 r. przedłożyła kserokopię decyzji ZUS z 19 sierpnia 2021 r. o wstrzymaniu wypłaty renty od 1 września 2021 r. Konstatując, w przywołanych powyżej okolicznościach sprawy organ orzekający prawidłowo przyjął, iż negatywna przesłanka uniemożliwiająca przyznanie skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego ustała z dniem 1 września 2021 r. Zatem przyznanie stronie wnioskowanego świadczenia w okresie poprzedzającym tę datę, tj. od 1 sierpnia 2020 r. do 31 sierpnia 2021 r., byłoby w ocenie Sądu nieuzasadnione. Dlatego o też organ prawidłowo odmówił przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od 1 sierpnia 2020 r. jako pierwszego dnia miesiąca, w którym złożony został przez niego wniosek, a przyznał dopiero od 1 września 2021 r., tj. od dnia kiedy wstrzymana została wypłata renty. Należy bowiem uznać, że właśnie z tym dniem został spełniony warunek wynikający z art. 24 ust. 2 u.ś.r. Skoro bowiem zawieszenie prawa do renty skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zarzuty skargi Sąd uznał za chybione, nie dopatrując się naruszenia prawa materialnego, podnoszonego w skardze. W konsekwencji brak było podstaw do uwzględnienia podniesionych w skardze zarzutów dlatego, też Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.