VIII SA/Wa 608/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Nawrot po rozpoznaniu w dniu 27 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. M., R. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. M., R. M. na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] czerwca 2015 r. znak [...] w przedmiocie odszkodowania za zajęcie nieruchomości postanawia odmówić przyznania prawa pomocy Wnioskiem z [...] września 2015 r. (data nadania formularza) A. M., R.M. (zwany dalej: "skarżący") wnieśli o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątkowym oraz uzyskiwanych dochodach zawartym we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podali, że prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Łączny dochód rodziny wynosi [...] zł miesięcznie, na co składa się renta skarżącej w kwocie [...] zł i zasiłek przedemerytalny skarżącego w kwocie [...] zł. Oświadczyli, iż nie posiadają żadnych oszczędności, jako majątek nieruchomy podali mieszkanie o powierzchni 39,8 m2, majątku ruchomego nie określili. Jako wydatki miesięczne skarżący podali: koszty na mieszkanie – ok. [...] zł, opłaty za energię – ok. [...] zł, opłata za wodę – ok. [...] zł, opłata za gaz – ok. [...] zł, koszty leczenia – ok. [...] zł, koszty wyżywienia – ok. [...] zł. Pismem z [...] września 2015 r. referendarz sądowy wezwał skarżących do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawo pomocy poprzez: 1) złożenie oświadczenia, czy ustalone odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość zostało wypłacone skarżącym oraz 2) złożenie wyciągów z rachunków bankowych za ostatnie 3 miesiące. W odpowiedzi na powyższe skarżący złożyli pismo, w którym oświadczyli, iż odszkodowanie zostało im wypłacone [...] października 2013 r. Obecnie nie posiadają tych pieniędzy, zużyli je na cele własne. Przedstawili także wyciągi z rachunków bankowych. Postanowieniem z 2 października 2015 r., sygn. akt VIII SA/Wa 608/15 referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącym prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pismem z [...] października 2015 r. (data nadania) skarżący skutecznie wnieśli sprzeciw na powołane postanowienie ponownie wnosząc o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwana dalej p.p.s.a.) wniesienie w terminie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego spowodowało, iż utraciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisami art. 243 § 1 i art. 245 § 1 p.p.s.a., właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Z regulacji art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Celem przyznania prawa pomocy jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, miedzy innymi kosztów sądowych (wpisu) czy kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. W literaturze przedmiotu również zwrócono uwagę, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu (zob. H.Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39). Z treści art. 246 § 1 p.p.s.a. wynika, że dopiero gdy środki, którymi dysponuje wnioskodawca okażą się niewystarczające można wystąpić o przyznanie prawa pomocy, a pomoc ta co do zasady jest stosowana wobec osób, które znajdują się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, pozwalającej na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb życiowych. Tak więc kryterium finansowe (majątkowe) jest jedynym, na podstawie którego ocenia się zdolność do poniesienia tych kosztów, a którego wykazanie ciąży na stronie wnioskującej. Możliwość opłacenia tych kosztów musi być także zestawiona z tymi kosztami, których wystąpienie w sprawie jest najbardziej prawdopodobne. W ocenie Sądu, skarżący nie wykazali, że nie są w stanie ponieść kosztów postępowania, które w niniejszej sprawie wynoszą [...] zł. Skarżący podali, iż ich miesięczny dochód wynosi [...] zł, są to świadczenia uzyskiwane z zabezpieczenia społecznego. Skarżący prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, ich potrzeby mieszkaniowe są zaspokojone. Zaniechali jednak udokumentowania wydatkowania kwoty odszkodowania uzyskanego na podstawie decyzji z [...] kwietnia 2013 r. – [...] zł. Ponadto Sąd zauważa, iż na podstawie decyzji z [...] marca 2015 r. skarżący uzyskali odszkodowanie w kwocie [...] zł. Powyższe skutkuje uznaniem, że skarżący nie wyjaśnili, jaka jest ich rzeczywista sytuacja majątkowa. W ocenie Sądu skoro przyznanie prawa pomocy następuje na wniosek strony, zatem to w jej interesie leży całościowe przedstawienie swojej rzeczywistej sytuacji majątkowej. W przeciwnym razie musi się ona liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami. Skarżący nie wykazali swej sytuacji finansowej, wobec czego niemożliwym uczynili weryfikację swoich twierdzeń o braku środków finansowych, z których mogliby pokryć należności sądowe. W konsekwencji skarżący nie udowodnili, iż znajdują się w sytuacji materialnej, która uzasadniałaby przerzucenie kosztów postępowania na Skarb Państwa. Mając na uwadze powołane okoliczności, Sąd działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.