VIII SA/Wa 63/18

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Ewa Pecelt po rozpoznaniu w dniu 30 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu wniosku J. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi J. B. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2017 r, nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej postanawia: odmówić zmiany prawomocnego postanowienia referendarza sądowego z dnia 25 maja 2018 r. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Skarżącemu odmówiono przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie postanowieniem referendarza sądowego z dnia 25 maja 2018 r. Postanowieniem z dnia 2 sierpnia 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie utrzymał w mocy postanowienie referendarza z dnia 25 maja 2018 r., w związku z czym stało się ono prawomocne. W dniu 27 września 2018 r. skarżący złożył kolejny (drugim) wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wobec powyższego zarządzeniem z dnia 27 września 2018 r. zobowiązano skarżącego do wykazania, że nastąpiła zmiana okoliczności faktycznych w sytuacji materialnej wnioskodawcy, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia – w terminie siedmiu dni pod rygorem odmowy zmiany postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy. W dniu 30 października 2018 r. wpłynęło do Sądu pismo skarżącego, w którym wskazał, iż sytuacja zdrowotna, rodzinna i materialna pogorszyła się. Zaostrzył się konflikt rodzinny na tle majątkowym. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Przystępując do rozpoznania wniosku złożonego w niniejszym postępowaniu w pierwszej kolejności trzeba zwrócić uwagę, że w jego toku wydano już postanowienie w przedmiocie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata (opisane wyżej postanowienia z dnia 25 maja i 2 sierpnia 2018 r.), które do dnia wydania niniejszego postanowienia zachowały swą prawną moc. Prawomocnym postanowieniem z dnia 25 maja 2018 r. referendarz sądowy WSA w Warszawie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wobec powyższego złożony następnie kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, podlega rozpoznaniu w trybie art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, zwanej dalej p.p.s.a.), zgodnie z którym postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Odstąpienie od oceny powziętej we wcześniejszym postanowieniu może zatem wchodzić w grę jedynie wtedy, gdy okoliczności stanowiące przesłankę danego rozstrzygnięcia uległy zmianie. Przypomnieć jeszcze wypada, że stosownie do 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej zakresie całkowitym następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanką modyfikacji orzeczenia na podstawie powyższego przepisu jest zatem zmiana okoliczności sprawy, przez które przy rozpoznawaniu wniosku o prawo pomocy należy rozumieć dane dotyczące sytuacji rodzinnej, stanu majątkowego i dochodów wnioskującego o takie wsparcie. Te bowiem są decydujące w kontekście przyznania prawa pomocy. Chodzi o zmianę w zakresie okoliczności, w oparciu o które wydano poprzednie orzeczenie. Musi być ona przy tym na tyle istotna, aby uzasadniała modyfikację tego orzeczenia. W przypadku postępowania o przyznania prawa pomocy chodzi więc o takie zmiany okoliczności, które w istotny sposób wpływają na sytuację materialno-bytową strony, a w konsekwencji na jej możliwości ponoszenia kosztów postępowania. Dla porządku należy jeszcze raz skarżącemu wskazać, że przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowane tylko w przypadku osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź posiadają środki bardzo ograniczone, zaspokajające tylko podstawowe potrzeby życiowe. Jak się podkreśla w orzecznictwie instytucja prawa pomocy wprawdzie stanowi konstytucyjną gwarancję ochrony praw strony, to jednak ze względu na to, że jest wydatkowana ze środków Skarbu Państwa powinna być stosowana z dużą ostrożnością. Stanowi ona bowiem odstępstwo od konstytucyjnej zasady równego ponoszenia danin publicznych, dlatego powinna obejmować wyłącznie wyjątkowe sytuacje, tj. takie, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r. sygn. akt FZ 478/04 orzeczenie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/). Oceniając ponowny wniosek skarżącego w sprawie należało stwierdzić, że sytuacja jego nie uległa zmianie, tym samym nie zaistniały okoliczności uzasadniające zmianę prawomocnych postanowień w przedmiocie prawa pomocy wydanych w sprawie. W pierwszej kolejności wskazać należy, że przedmiotowy wniosek o przyznanie prawa pomocy z dnia 27 września 2018 r. zawiera tożsame oświadczenia, co we wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonym w Sądzie w dniu 18 maja 2018 r. Odnosząc się do rozpatrywanego wniosku o prawo pomocy, nie sposób uznać, by wskazany wyżej warunek został przez skarżącego tym razem spełniony, jeżeli się zważy, że sytuacja materialna skarżącego, odnoszona do wysokości oraz źródła dochodów przez niego uzyskiwanych oraz deklarowanych ponoszonych wydatków na konieczne utrzymanie odpowiada wcześniej przedstawionej i wiążąco rozpatrzonej tak w postanowieniu odmawiającym przyznania prawa pomocy, jak i postanowieniu utrzymującym je w mocy. W tym zakresie z nowego wniosku nie wynikają jakiekolwiek okoliczności, które w istotny sposób czyniłyby wcześniejsze ustalenia nieadekwatnymi do sytuacji materialnej skarżącego, w jakiej się on obecnie znajduje i jaka została przedstawiona przez wnioskodawcę w nowo sformułowanym wniosku. Z przedstawionych we wniosku informacji wynika, że dochód skarżącego z prowadzonego przez niego gospodarstwa rolnego wynosi około [...] zł na miesiąc. Z zaświadczenia Wójta Gminy G. z dnia 4 lipca 2018 r., wynika, że skarżący jest podatnikiem podatku rolnego z gospodarstwa rolnego o pow. 3,47 ha, co stanowi 1,3315 ha przeliczeniowego oraz podatnikiem ½ części gospodarstwa rolnego o powierzchni 8,11 ha, co stanowi 3,1570 ha przeliczeniowego. W ocenie referendarza sądowego, nie może ujść również uwadze, że skarżący posiada majątek; jest bowiem współwłaścicielem nie tylko nieruchomości rolnej o pow. 3,47 ha, do której otrzymuje dopłaty i które co do zasady powinno przynosić dochody z produkcji rolnej, ale i współwłaścicielem w ½ części domu o powierzchni 100 m ²oraz w ½ części gospodarstwa rolnego o powierzchni 8,11 ha. Nie ma przy tym znaczenia, że skarżący nie uprawia tego gospodarstwa, ponieważ swoją częścią majątku może rozporządzać w sposób przynoszący dochody, np. wykorzystywać w produkcji rolnej, jak również wydzierżawić, czy też obciążyć. Sytuacji majątkowej skarżącego nie można więc porównać do sytuacji osoby, która nie ma jakichkolwiek możliwości pokrycia wymaganych kosztów z posiadanych dochodów lub z dochodów możliwych do osiągnięcia. W orzecznictwie przyjmuje się, że niewykorzystywanie posiadanego majątku w sytuacji, gdy obiektywnie jest to możliwe, należy ocenić jako świadome pozbawienie się środków koniecznych do zaspokajania potrzeb swoich i rodziny, ale i do prowadzenia spraw sądowych (por. postanowienie WSA w Szczecinie z dnia 12 lipca 2012 r., sygn. akt I SA/Sz 428/12, publ. cbosa). Za nieracjonalne należy uznać wyjaśnienia skarżącego, że z ½ części gospodarstwa rolnego o powierzchni 8,11 ha nie czerpie dochodów z powodu konfliktów rodzinnych. W świetle powyższego zdaniem referendarza zabrakło powołania nieznanych dotychczas informacji, a także dołączenia do wniosku takich dokumentów, z których wynikałoby, że zaistniały nowe okoliczności faktyczne lub prawne, stanowiące podstawę do zmiany wydanego w sprawie postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy. W tej sytuacji nie ma możliwości przyjąć, że sytuacja skarżącego uległa pogorszeniu w sposób, uzasadniający przekonanie o niemożności poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla skarżącego i jego rodziny. Skoro wnioskodawca nie wykazał, aby jego sytuacja majątkowa i możliwości płatnicze uległy istotnemu pogorszeniu w porównaniu do stanu podlegającego ocenie przy rozpoznaniu pierwotnego wniosku, to aktualna pozostaje ocena sytuacji faktycznej skarżącego wyrażona w prawomocnym postanowieniu. Skarżący nie podał i nie uprawdopodobnił żadnych nowych okoliczności, które uzasadniałyby jej zmianę. W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w związku z art. 165 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia