VIII SA/Wa 63/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Szymanowicz-Nowak, Sędziowie Sędzia WSA Leszek Kobylski, Sędzia WSA Renata Nawrot (sprawozdawca), Protokolant Starszy referent Magdalena Krawczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 kwietnia 2019 r. w Radomiu sprawy ze skargi S. D. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] listopada 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych oddala skargę. Decyzją z dnia [...] listopada 2018 r., znak: [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257, dalej: K.p.a.) oraz art. 5 ust. 1 w związku z art. 2 i art. 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 690 ze zm., zwanej dalej ustawą) Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (dalej: Szef Urzędu, organ) utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] sierpnia 2018 r., znak: [...], odmawiającą S. D. (dalej: strona, skarżący) potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Decyzja ta została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Decyzją z dnia [...] marca 2018 r. Prezes Instytutu Pamięci Narodowej stwierdził, że skarżący nie był pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa oraz, że w archiwach Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez stronę lub przy jej udziale w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Tym samym potwierdzono, że w przypadku strony nie zachodzą negatywne przesłanki przyznania jej statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Organ wyjaśnił, że według art. 3 ust. 2 ustawy osobą represjonowaną z powodu politycznych jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 31 lipca 1990 r. przez okres powyżej 30 dni pełniła służbę wojskową lub czynną służbę wojskową w ramach ćwiczeń wojskowych, do której odbycia została powołana z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Zdaniem organu zgromadzony w aktach sprawy materiał nie potwierdził spełnienia przez skarżącego ww. warunku. Organ administracyjny prowadząc postępowanie w niniejszej sprawie, pismem z dnia 7 maja 2018 r. zwrócił się o dodatkowe informacje do Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej, który pismem z [...] czerwca 2018 r. poinformował urząd, że Delegatura IPN w R. nie posiada w swoim zasobie materiałów dotyczących skarżącego. Skarżący na dowód bycia osobą represjonowaną z powodu politycznych dołączył do wniosku legitymację Związku Represjonowanych [...] z której wynika, że w okresie od 18 lutego 1954 r. do 27 kwietnia 1956 r. pełnił zastępczą służbę wojskową w kopalni [...]. Wnioskowany przez stronę tytuł (zastępcza służba wojskowa) nie jest przewidziany w art. 3 ust. 2 ustawy. Przymusowe zatrudnienie żołnierzy zastępczej służby wojskowej w kopalniach węgla w latach 1949-1959 regulowane jest przepisami ustawy z dnia 2 września 1994 r. o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach przysługujących żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnionym w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach rud uranu i batalionach budowlanych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1373 ze zm.) nierealizowanej przez Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, ale przez ubezpieczyciela emerytalnego (ZUS, KRUS). Wnioskodawca zaś w swym wniosku nie podnosił prowadzenia przez siebie działalności na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości. Z tych względów organ odstąpił od przesłuchania strony, bowiem wnioskowana okoliczność nie wypełnia dyspozycji przepisów ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. W skardze na powyższą decyzję skarżący domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz decyzji jej poprzedzającej. Zarzucił naruszenie: 1) art. 7 K.p.a. polegające na braku podjęcia przez organ wszelkich czynności zmierzających do ustalenia stanu faktycznego sprawy mając na względzie słuszny interes skarżącego, w tym brak wystąpienia przez organ do podmiotów mogących posiadać informacje na temat odbywania służby wojskowej przez skarżącego i jej charakteru, 2) art. 7 K.p.a. w związku z art. 75 § 1 K.p.a. polegające na braku podjęcia przez organ wszelkich czynności zamierzających do ustalenia stanu faktycznego sprawy, w tym brak przesłuchania skarżącego na okoliczność zasadności wniosku o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, odbywania w okresie od 18 lutego 1954 roku do 27 kwietnia 1956 roku służby wojskowej w Jednostce Wojskowej Nr [...], przyczyn odbywania służby w powyższej jednostce wojskowej, charakteru odbywanej służby wojskowej. W uzasadnieniu skargi podniósł, że w okresie od 18 lutego 1954 roku do 27 kwietnia 1956 roku odbywał służbę wojskową w Jednostce Wojskowej Nr [...], na potwierdzenie czego przedłożył wraz z wnioskiem kopię legitymacji Związku Represjonowanych [...]. Dowódca jednostki podczas rozmowy wypytywał skarżącego czy np. jego dziadek był w wojsku stwierdzając wtedy, że był "[...]". Podczas odbywania tejże służby wojskowej skarżący pracował w kopalni "[...]". Pracował na poziomie 450 metrów, na chodniku, na "przodku" po około 7 - 8 godzin dziennie. Praca ta była bardzo ciężka. Po zakończeniu pracy w kopani "[...]" były prowadzone zajęcia wojskowe i polityczne. Zwierzchnicy dokuczali wskazując do wykonania ciężkie ćwiczenia. Nie raz padało zdanie "ustrój wam się nie podoba". Według skarżącego Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie odniósł się w sposób wyczerpujący do oświadczeń podanych we wniosku. Nie podjęto czynności zmierzających do ustalenia stanu faktycznego sprawy. Ponadto z treści zaskarżonej decyzji nie wynika, aby organ np. wystąpił do podmiotów mogących posiadać informacje na temat odbywania służby wojskowej przez skarżącego i jej charakteru. Uzyskanie takich informacji było niezbędne dla pełnego rozpatrzenia sprawy. Nadto organ nie przesłuchał skarżącego na okoliczność zasadności wniosku. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest niezasadna. Materialnoprawną podstawę zaskarżonego aktu stanowiła ustawa z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. Stosownie do jej art. 2 ust. 1 działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Zgodnie zaś z art. 3 ustawy osobą represjonowaną z powodów politycznych jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 31 lipca 1990 r. 1) przebywała w: a) więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956-1989 albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, b) ośrodku odosobnienia na podstawie art. 42 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz. U. Nr 29 poz. 154, z późn. zm.) za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce; 2) przez okres powyżej 30 dni pełniła zasadniczą służbę wojskową lub czynną służbę wojskową w ramach ćwiczeń wojskowych, do której odbycia została powołana z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce; 3) brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym: a) na skutek działania wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2014 r. poz. 1075), zwanych dalej "organami bezpieczeństwa państwa", poniosła śmierć, doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni, b) była inwigilowana przez organy bezpieczeństwa państwa i podjęto wobec niej bezprawne działanie polegające na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia, c) była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu, d) została z nią rozwiązana umowa o pracę, e) została relegowana z uczelni wyższej lub innej szkoły, f) była objęta zakazem publikacji przez Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, wojewódzki lub miejski urząd kontroli prasy, publikacji i widowisk albo Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk lub okręgowy urząd kontroli publikacji i widowisk przez okres dłuższy niż jeden rok; 4) była poszukiwana listem gończym, oskarżona lub skazana za popełnienie przestępstwa lub wielokrotnie skazywana za popełnienie wykroczenia, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Natomiast według art. 4 ustawy, status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie, która nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem 31 lipca 1990 r., bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Jak wynika z przytoczonych przepisów, status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych może zostać potwierdzony przez właściwy organ wyłącznie osobom spełniającym warunki określone w art. 2 oraz art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. Żadne inne zdarzenia niż w nich wymienione nie mogą być uznane za represję w rozumieniu tej ustawy, choćby w subiektywnej ocenie osoby poszkodowanej stanowiły dużą dolegliwość (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 8 lutego 2017 r., II SA/Po 742/16, Lex nr 2231407). Istotnym z punktu widzenia stanu faktycznego sprawy jest to, że status działacza opozycji antykomunistycznej przyznany może zostać wyłącznie osobie, która w okresie wskazanym w art. 2 tej ustawy przez okres powyżej 30 dni pełniła zasadniczą służbę wojskową lub czynną służbę wojskową w ramach ćwiczeń wojskowych, do której odbycia została powołana z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Jak wynika z decyzji Nr [...] Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej warunek określony w art. 4 ustawy został przez skarżącego spełniony. Sporne pozostało spełnienie przesłanki określonej w art. 3 pkt 2 ustawy. Wbrew twierdzeniom skarżącego, w celu ustalenia jej zaistnienia, organ prawidłowo przeprowadził postępowanie wyjaśniające, w ramach którego na podstawie art. 5 ust. 5 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych, zwrócił się do Instytutu Pamięci Narodowej o przekazanie informacji o treści zgromadzonych przez Instytut dokumentów dotyczących wnioskodawcy. W odpowiedzi Prezes Instytutu wskazał, że realizował już wniosek skarżącego o wydanie decyzji administracyjnej w sprawie spełniania warunków, o których mowa w art. 4 ustawy. Powołał decyzję Nr [...] z [...] marca 2018 r., w której stwierdzono nie odnaleziono dokumentów potwierdzających działalność skarżącego w rozumieniu art. 2 i art. 3 ustawy (k. 17 akt administracyjnych). Wobec powyższego organ wezwał stronę do przedstawienia dokumentów potwierdzających spełnienie warunków, o których mowa w art. 2 lub art. 3 ustawy. Pismem z 16 maja 2018 r. skarżący poinformował organ, że nie posiada żadnych innych dowodów potwierdzających pełnienie zasadniczej służby wojskowej, poza dokumentami złożonymi wraz z wnioskiem. Nie był także w stanie przedłożyć żadnych oświadczeń świadków (k. [...] akt administracyjnych). Sąd podziela stanowisko organu, że potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych nie uzasadnia dołączona do wniosku o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych kserokopia legitymacji Związku Represjonowanych [...], z której wynika, że w okresie od 18 lutego 1954 roku do 27 kwietnia 1956 roku odbywał służbę wojskową w Jednostce Wojskowej Nr [...]. Legitymacja ta wydana została na podstawie ustawy z dnia 2 września 1994 r. o dodatku i uprawnieniach przysługujących żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym w kopalniach węgla, kamieniołomach i zakładach wydobywania rud uranu (Dz. U. z 1998 Nr 111 poz. 536 i 537) zmienionej ustawą z 10 września 1999 r. (Dz. U. z 1999 Nr 80 poz. 902). Według art. 1 tej ustawy, przymusowe zatrudnianie żołnierzy zastępczej służby wojskowej w kopalniach węgla, kamieniołomach i zakładach wydobywania rud uranu stanowiło szczególny rodzaj represji z przyczyn politycznych. Okoliczność ta nie przesądza jednak o spełnieniu przez skarżącego warunku określonego w art. 3 pkt 2 ustawy, gdyż odbywana przez niego służba wojskowa nie miała charakteru zasadniczej służby wojskowej ani też nie była czynną służbą wojskową w ramach ćwiczeń wojskowych, a tylko taki jej rodzaj uzasadniałby przyznanie skarżącemu – będącego żołnierzem zastępczej służby wojskowej - wnioskowanego statusu. Mając na uwadze powyższe, w ocenie Sądu, organ w zaskarżonej decyzji zasadnie uznał, że skarżący nie spełnił przesłanek przewidzianych w art. 2 i 3 ustawy. Analizując natomiast jedyny dowód w sprawie jakim jest kserokopia złożonej legitymacji Nr [...], wydanej przez Związek Represjonowanych [...], w ocenie Sądu jest to dowód niewystarczający. Ponadto wynika z niego, że legitymacja została wydana w oparciu o przepisy ustawy z 10 września 1999 r. o zmianie ustawy o dodatku i uprawnieniach przysługującym żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym w kopalniach węgla, kamieniołomach i zakładach wydobywania rud uranu. Wprowadzone zmiany wyraźnie wskazują, iż dotyczą uprawnień dla żołnierzy zastępczej służby wojskowej, co z kolei nie odpowiada zapisom art. 2 i 3 ustawy z 20 marca 2015 r., w której jest mowa o pełnieniu zasadniczej służby wojskowej lub czynnej służby wojskowej w ramach ćwiczeń wojskowych. Skarżący nie przedłożył książeczki wojskowej, jako dowodu w sprawie. W przedstawionych okolicznościach Szef Urzędu nie naruszył dyspozycji art. 7 oraz art. 77 § 1 K.p.a., które nakładają obowiązek podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w tym wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Sąd podkreśla, że na organie nie spoczywa nieograniczony obowiązek poszukiwania dowodów potwierdzających, że wnioskodawca spełnia przesłanki warunkujące przyznanie mu statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z przyczyn politycznych, zwłaszcza, że to strona w tym przypadku ma pełną wiedzę co do wszelkich okoliczności, od których przyznanie tego statusu uzależniają przepisy ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. Skoro organ podjął czynności zmierzające do wyjaśnienia okoliczności sprawy w sposób wszechstronny, a ze strony wnioskodawcy nie uzyskał dokumentów potwierdzających przesłanki, dla których miałby uzyskać on wnioskowany status, to nie sposób zarzucić organowi naruszenia przepisów prawa procesowego. Sąd nie dopatrzył się także naruszenia przepisów prawa materialnego w związku z wydaniem kwestionowanej przez skarżącego decyzji. Organ do oceny okoliczności faktycznych ustalonych w sprawie zastosował właściwe przepisy prawa materialnego, a także dokonał ich prawidłowej wykładni. W związku z tym Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302).