VIII SA/Wa 650/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Cezary Kosterna po rozpoznaniu w dniu 4 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu sprzeciwu J. S. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 24 listopada 2016 r. odmawiającego skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...]czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanowił: 1) zmienić zaskarżone postanowienie w ten sposób, że przyznać stronie skarżącej prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi; 2) w pozostałym zakresie wniosek oddalić. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi J. S. (dalej: "skarżący") zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku oświadczył, że ma na utrzymaniu dwoje uczących się dzieci ([...] i [...] lat). Utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę - [...]zł, a od czerwca 2016 r. przyznana została jemu i dzieciom renta rodzinna po zmarłej żonie w wysokości po [...]zł oraz świadczenie wychowawcze w wysokości [...]zł na dziecko. Wyjaśnił, że bieżące wydatki tj. rata kredytu – [...]zł, opłaty za mieszkanie – [...]zł, media – [...]zł, wyżywienie – [...]zł i inne – [...]zł w całości pochłaniają łączny dochód rodziny – [...]zł, dlatego też korzysta z pomocy rodziny i znajomych. Ponadto skarżący ponosi koszty utrzymania studiującej w [...]córki, gdzie wynajęcie mieszkania wynosi [...]zł. Do wniosku skarżący załączył decyzję o przyznaniu renty rodzinnej oraz świadczenia wychowawczego. Z kolei w wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżący nadesłał wyciąg z rachunku bankowego, zeznanie podatkowe za 2014 i 2015 r., harmonogram spłaty kredytu, faktury za TV i energię oraz dowody opłat za mieszkanie. Ponadto wyjaśnił, że zamieszkuje z synem w mieszkaniu należącym do córki, które ta nabyła ze środków pochodzących ze spadku po matce oraz, że koszty ustanowienia pełnomocnika w sprawie poniósł w 2013 r. w wysokości [...]zł. Postanowieniem z 24 listopada 2016 r. starszy referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy, gdyż skarżący nie wykonał należycie wezwania do uzupełnienia wniosku w szczególności w zakresie przedłożenia wyciągu z rachunku bankowego zwierającego historię operacji. Z rachunku tego wynika bowiem, że w okresie ostatnich dwunastu miesięcy jedyne operacje na nim obejmowały wyłącznie opłatę za prowadzenie rachunku – [...]zł oraz tzw. "zasilenie" przez firmę, w której skarżący jest zatrudniony kwotami w wysokości [...]zł, [...]zł i [...]zł. Z rachunku tego skarżący nie reguluje żadnych zobowiązań, nie wpływa tu wynagrodzenie za pracę, jak również świadczenie wychowawcze na syna, czy też renta rodzinna. Budzi to o tyle wątpliwości, że przedłożony dowód z rachunku bankowego nie obrazuje jakimi faktycznie środkami finansowymi skarżący dysponuje, jak również stosunku wpływu tych środków do ponoszonych wydatków. Tymczasem według oświadczenia skarżącego bieżące wydatki jakie ponosi, także na utrzymanie studiującej córki, przewyższają uzyskiwane dochody, czego w żadnym razie nie potwierdzają złożone dokumenty. Wątpliwe wydają się być także wyjaśnienia skarżącego jakoby koszty ustanowienie w sprawie pełnomocnika uregulował w całości ([...]zł) w 2013 r. Skarżący prawidłowo wniósł sprzeciw od postanowienia starszego referendarza sądowego. W sprzeciwie podniósł, iż referendarz sądowy dokonał analizy sytuacji skarżącego w sposób wybiórczy oraz powierzchowny. Skarżący podkreślił, że nie ma obowiązku posiadania rachunku bankowego, nie jest zobligowany ani do otrzymywania świadczeń za pośrednictwem banku, ani do dokonywania płatności za zobowiązania za pośrednictwem banku. Wynagrodzenie za pracę pobiera w gotówce, a świadczenia są przesyłane przekazem pocztowym, a nie na rachunek banku. Skarżący wskazał ponadto, że u pracodawcy złożył dyspozycję o wypłacie gotówkowej wynagrodzenia za pracę, u świadczeniodawcy (ZUS) dyspozycja o wypłacie za pośrednictwem poczty. Pozostałe zobowiązania wymienione w oświadczenie też są tak regulowane. Skarżący dołączył do sprzeciwu listy płac z 30 września 2016 r., 31 października 2016 r. i 30 listopada 2016 r. oraz przekazy pocztowe – potwierdzenia wypłaty (ZUS) z 15 sierpnia 2016 r., 15 września 2016 r. i 15 października 2016 r. Skarżący podniósł, że koszt wynagrodzenia pełnomocnika jest marginalny, wobec innych kosztów jakie skarżący poniósł w sferze życia zawodowego, rodzinnego, prywatnego, zdrowotnego/emocjonalnego w związku z toczącymi się postępowaniami podatkowymi i ich przebiegiem. Do sprzeciwu dołączył również potwierdzenia wpłaty wynagrodzenia pełnomocnika z 21 października 2013 r. i 9 sierpnia 2013 r. Zdaniem Skarżącego przedłożone przez niego dokumenty potwierdzają brak realnych możliwości pozyskania jakichkolwiek środków finansowych bez uszczerbku dla utrzymania jego samego oraz rodziny. Niemożliwym było także poczynienie żadnych oszczędności we własnych wydatkach, ze względu na fakt, iż Skarżący nie prowadzi działalności gospodarczej, a to z uwagi na utratę możliwości finansowania prowadzonej działalności z uwagi na poniesione wydatki i koszty związane z prowadzonymi od 2010 r. postępowaniami kontrolnymi i podatkowymi. Skarżący podkreślił przy tym, że w analogicznym stanie faktycznym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zwolnił go od wpisu sądowego w sprawach o sygn. akt III SA/WA 2664/15, III SA/WA 2665/15 oraz III SA/Wa 2874/15. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718; dalej: "p.p.s.a."), stronie postępowania sądowo-administracyjnego może zostać przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie natomiast do treści art. 259 § 1 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia. Rozpoznając sprzeciw, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (art. 260 § 1 p.p.s.a.). W pierwszej kolejność stwierdzić należy, iż zaskarżone sprzeciwem skarżącego postanowienie referendarza sądowego WSA w Warszawie z dnia 24 listopada 2016 r. było na etapie postępowania przed referendarzem wydane zasadnie, w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym. Referendarz sądowy słusznie zważył bowiem, iż w niniejszej sprawie skarżący – mimo przedłożenia szeregu dokumentów - nie wykazał w sposób niebudzący wątpliwości, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. Trafne było spostrzeżenie referendarza, iż skarżący nie wykonał należycie wezwania do uzupełnienia wniosku w szczególności w zakresie przedłożenia wyciągu z rachunku bankowego zwierającego historię operacji. Z rachunku tego skarżący nie reguluje żadnych zobowiązań, nie wpływa tu wynagrodzenie za pracę, jak również świadczenie wychowawcze na syna, czy też renta rodzinna. Zdaniem Sądu referendarz prawidłowo uznał zatem, że brak było podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego z uwagi na niepełne przedstawienie jego zdolności płatniczych. Tym niemniej na obecnym etapie postępowania zaskarżone postanowienie należało zmienić i orzec o przyznaniu skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi. Skarżący wraz ze sprzeciwem złożył bowiem szereg dokumentów obrazujących jego wszelkie transakcje płatnicze. Wyjaśnił ponadto w sposób wyczerpujący, budzącą wątpliwości referendarza, kwestię kosztów wynagrodzenia pełnomocnika. Odnosząc się zatem do całokształtu sytuacji majątkowej skarżącego Sąd zauważa, że istotnie sytuacja majątkowa skarżącego jest stosunkowo zła. Z uwagi na tragiczną śmierć żony w 2012 r. Skarżący jest jedynym żywicielem rodziny i samotnie wychowuje uczącego się syna (lat [...]) oraz studiującą córkę (lat [...]). Skarżący nie posiada oszczędności (poczynienie ich było zdaniem skarżącego niemożliwe), ani majątku. Osiąga dochód w wysokości [...]zł brutto ([...]zł netto). Spłaca kredyt w banku w wysokości [...]zł miesięczne. Żadne z dzieci nie pracuje, pobierają renty rodzinne po matce w wysokości [...]zł. Skarżący wraz z synem mieszka u swojej córki i nie ma tytułu prawnego do zajmowanego na tej podstawie lokalu. Zestawiając zatem dochody i oszczędności oraz wydatki skarżącego, a w konsekwencji wolną kwotę środków pieniężnych, jakimi może dysponować, z wymaganymi na tym etapie postępowania kosztami sądowymi w kwocie [...]zł (wpis od skargi), stwierdzić trzeba, iż skarżący wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżący spełnił więc przesłankę z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. i należało przyznać mu prawo pomocy w zakresie jedynego wymagalnego na chwilę obecną kosztu sądowego – wpisu sądowego od skargi. Takie rozstrzygnięcie podyktowane jest przede wszystkim koniecznością realizacji prawa do sądu - gwarantowanego w myśl art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 259 i art. 260 § 1 p.p.s.a., zmienił zaskarżone postanowienie i postanowił o przyznaniu prawa pomocy.