VIII SA/Wa 650/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Monika Kramek po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu sprawy z wniosku K. B. – T. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. B. – T. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki w podatku dochodowym od osób fizycznych postanawia : - odmówić przyznania prawa pomocy- Wnioskiem załączonym do skargi K. B. – T. (dalej: "skarżąca") zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podała, że dysponuje dochodem w wysokości [...] zł z tytułu umowy zlecenia, który przeznacza na wyżywienie i bieżące wydatki, poza tym nie posiada mieszkania, majątku ani oszczędności. Stosownie do treści art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. - dalej: "p.p.s.a.", zarządzeniem z dnia 13 września 2017 r. wezwano skarżącą do uzupełnienia wniosku, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy, poprzez m.in. wyjaśnienie kto ponosi koszty utrzymania skarżącej, wskazanie tytułu prawnego do nieruchomości, w której zamieszkuje, złożenia wyciągów z rachunków bankowych, wyjaśnienia czy pod wskazanym adresem zamieszkują również inne osoby oraz udokumentowania wydatków na bieżące utrzymanie. Odpowiadając na wezwanie skarżąca oświadczyła, że koszty związane z utrzymaniem domu (stanowiącego własność córki, z którego skarżącą korzysta dożywotnio i bezpłatnie), ponosi mąż, który w również tam zamieszkuje i z którym ma ustanowioną rozdzielność majątkową, natomiast pomocy finansowej w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych udziela skarżącej matka. Oświadczyła, że wobec nieopłacania bieżących rachunków za media, nie posiada dowodów ich opłat. Załączyła własne zeznanie podatkowe za 2016 r. z ujawnionym przychodem w wysokości [...] zł oraz wyciąg z rachunku bankowego. Pismem z dnia 12 października 2017 r. zobowiązano skarżącą do złożenia zeznania podatkowego męża oraz wyciągów z jego rachunku bankowego. W odpowiedzi skarżąca wyjaśniła, ze małżonków obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej i nie jest możliwe przedstawienie w/w dokumentów, a ponadto małżonkowie pozostają w separacji faktycznej. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Z regulacji prawnych dotyczących prawa pomocy wynika, że zasadą jest ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych z udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Występująca w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucja prawa pomocy stanowi zatem odstępstwo od powołanej wyżej zasady, będąca formą dofinansowania z budżetu państwa i powinna być stosowana tylko w uzasadnionych przypadkach. Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 ustawy p.p.s.a.). W myśl art. 245 § 1 ustawy p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W przedmiotowej sprawie skarżąca ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, które aktualnie obejmują wpis od skargi ([...] zł) . Należy podkreślić, że zgodnie z art. 246 § 1 ustawy p.p.s.a. to na osobie fizycznej, ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, spoczywa obowiązek przedstawienia dowodów, że zrealizowane są przesłanki przyznania prawa pomocy. Orzekający, korzystając z uprawnień, zakreślonych przez art. 255 ustawy p.p.s.a., może - jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości - wezwać do złożenia w zakreślonym terminie, dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jednakże na tym możliwości orzekającego w zakresie badania stanu majątkowego, rodzinnego i możliwości płatniczych strony się kończą i bez współpracy ze strony podmiotu ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, ustalenie czy rzeczywiście nie może on ponieść kosztów związanych ze sprawą, nie jest możliwe. Zatem w zakresie ustalenia, czy w danej sprawie zachodzą przesłanki do udzielenia prawa pomocy osoba wnioskująca winna współpracować z sądem, jeżeli nie poprzez wskazanie wszelkich okoliczności istotnych dla oceny jej stanu majątkowego, to przynajmniej realizując wezwania o uzupełnienie brakujących danych i dokumentów. W przypadku braku pełnej współpracy wnioskodawcy, skutki niewykazania okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia o prawie pomocy będą obciążać właśnie jego. Jak podkreśla się w orzecznictwie, strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby orzekającego o zasadności przyznania prawa pomocy, ponieważ rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co przez stronę zostanie wykazane (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 30 lipca 2009 r., sygn. akt I FZ 171/09, Lex Omega nr 552205). Wskazuje się też, że skoro strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej dokumentacji, do dostarczenia której została zobowiązana na podstawie art. 255 ustawy p.p.s.a., powinna liczyć się z tym, że orzekający nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym uzasadniające przyznanie prawa pomocy (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 kwietnia 2012 r., sygn. akt II FZ 170/12, Lex Omega nr 1137689), a niedopełnienie, nawet w części, obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniach z dnia 28 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 189/12, Lex Omega nr 1145153 oraz z dnia 16 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 156/12, Lex Omega nr 1136748). Skarżąca nie uwiarygodniła w sposób wystarczający zaistnienia przesłanek przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Wezwania, w którym wskazano konkretne dokumenty mogące stanowić dowód realizacji przesłanek z art. 246 § 1 ustawy p.p.s.a., skarżąca nie wykonała w sposób pozwalający na obiektywną ocenę jej sytuacji materialnej. Przy czym podkreślić należy, że kwestia przedstawienia sytuacji majątkowej oraz finansowej męża skarżącej ma istotne znaczenie przy ocenie przesłanek prawa pomocy. Wbrew twierdzeniom skarżącej nie ma znaczenia w tym zakresie okoliczność zawarcia przez małżonków umowy o majątkowej małżeńskiej, czy też nieprowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest bowiem pogląd, że w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy dokonuje się z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka niezależnie od panującego między nimi ustroju majątkowego. Z tego powodu rozdzielność majątkowa małżeńska nie zwalnia z obowiązku udzielenia informacji o sytuacji majątkowej oraz finansowej współmałżonka (postanowienie NSA z dnia 28 grudnia 2012 r., sygn. akt II FZ 1020/12, postanowienie NSA z dnia 28 grudnia 2012 r., sygn. akt II FZ 981/12, postanowienie NSA z dnia 10 kwietnia 2013 r., sygn. akt I GZ 107/13, postanowienie NSA z dnia 8 lipca 2013 r., sygn. akt II FZ 321/13 czy postanowienia NSA z dnia 27 listopada 2013 r., sygn. akt I FZ 434/13 – wszystkie publikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Na małżonkach ciąży zatem obowiązek udzielenia sobie wsparcia finansowego (także w zakresie prowadzonych postępowań sądowych) niezależnie od tego w jakim ustroju majątkowym pozostają, a nawet niezależnie od tego, czy prowadzą, czy też, nie wspólne gospodarstwo domowe (por. postanowienie NSA z dnia 12 września 2013 r., sygn. akt I FZ 313/13 – dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Należy podkreślić, że nawet jeśli skarżąca, jak podaje, nie jest w stanie z powodu rozdzielności majątkowej, czy separacji faktycznej przedłożyć dokumentów (zeznania podatkowe, wyciągi z rachunku bankowego) - to z prawnego punktu widzenia stan relacji między małżonkami nie jest istotny. Stan ten nie może być uznany za obiektywną przeszkodę w złożeniu informacji i dokumentów wnioskowanych przez referendarza. Małżonkowie, chcąc doprowadzić do tego, by ich wzajemne relacje nie wywierały wpływu m.in. na toczące się postępowania sądowe - powinni uregulować łączące ich stosunki przez nadanie stanowi faktycznemu znaczenia prawnego. Może to nastąpić przez skorzystanie z instytucji separacji sądowej lub rozwodu. Natomiast ani referendarz, ani też sąd w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy nie jest uprawniony do badania rzeczywistych relacji łączących małżonków. Zauważyć dodatkowo należy, że z analizy operacji na rachunku bankowym nie wynika, by skarżąca znajdowała się w szczególnie trudnej sytuacji materialnej. Odnotować bowiem należy, że na rachunku tym pojawiają się wpłaty od osób prywatnych, a w samym miesiącu wrześniu 2017 r. kształtowały się one na poziomie [...] zł i [...] zł. Skarżąca dokonuje również wpłat gotówkowych np. w dniu 28 czerwca 2017 r. w wysokości [...] zł, w dniu 5 lipca 2017 r. [...] zł. Mając powyższe na względzie uznano, że skarżąca nie wykazała ponad wszelką wątpliwość, że istotnie nie jest wstanie partycypować w kosztach postępowania sądowego, dlatego też na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.