VIII SA/Wa 664/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Fularski, Sędziowie Sędzia WSA Cezary Kosterna, Sędzia WSA Iwona Owsińska - Gwiazda (sprawozdawca), Protokolant Specjalista Ilona Obara, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 maja 2017 r. w Radomiu sprawy ze skargi P. M. na decyzję Dyrektora [...]Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...]czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego 1) uchyla zaskarżoną decyzję; 2) zasądza od Dyrektora [...]Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...]na rzecz skarżącego P. M. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie jest skarga P. M. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Warszawie Nr [...] z dnia [...] czerwca 2016 r. umarzającą postępowanie odwoławcze dotyczące decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] Nr [...] z dnia [...] marca 2013 r. w sprawie wpisu do ewidencji producentów. Skarga została złożona w następującym stanie faktycznym sprawy: W dniu 14 maja 2008 r., P. M. (dalej: "skarżący") reprezentujący [...] spółka cywilna, złożył do Biura Powiatowego ARiMR w [...] wniosek o wpis do ewidencji producentów w celu nadania numeru identyfikacyjnego. Z umowy spółki cywilnej załączonej do w/w wniosku wynikało, iż spółkę [...] Spółka cywilna zawiązują wspólnicy: P.M. oraz R.M.. W dniu [...]czerwca 2008 r., Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] wydał dla [...] spółka cywilna zaświadczenie o nadanym numerze identyfikacyjnym (nr dokumentu: [...]). W dniu [...]stycznia 2013 r., Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] pismem nr [...] zawiadomił o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie anulowania numeru producenta rolnego przyznanego [...] Spółka cywilna, o nadaniu którego, zaświadczono w/w dokumentem nr [...]wydanym w dniu [...].06.2008 r. Powodem wszczęcia postępowania administracyjnego z urzędu, było powzięcie informacji przez Biuro Powiatowe ARiMR, iż strona postępowania jest współposiadaczem gospodarstwa z podmiotem zarejestrowanym w ewidencji jako odrębny producent rolny. Następnie decyzją z [...]marca 2013 r., nr [...] Kierownik BP anulował numer identyfikacyjny [...] o nadaniu, którego zaświadczono dokumentem z dnia [...]czerwca 2008 r. i jednocześnie odmówił wpisu do ewidencji producentów i nadania numeru dla [...] spółka cywilna. W uzasadnieniu Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...], stwierdził, iż spółka cywilna [...] składając wniosek o wpis do ewidencji producentów nie była producentem rolnym, gdyż nie posiadała gospodarstwa rolnego, gospodarstwo to posiada P.M., który posługuje się odrębnym numerem identyfikacyjnym w ewidencji producentów. W dniu [...]kwietnia 2013 r. skarżący występując w imieniu spółki [...]s.c. złożył odwołanie od decyzji nr [...]z dnia [...]marca 2013 r. W dniu [...]czerwca 2013 r. Dyrektor [...] OR ARiMR wydał w sprawie decyzję nr [...], uchylającą w całości decyzję Nr [...]z dnia [...]stycznia 2013 r. w sprawie wpisu do ewidencji producentów rolnych, wydaną przez Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa [...] z/s w [...]i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. W dniu [...].07.2013 r. Prezes ARiMR wszczął postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Dyrektora [...] OR ARiMR nr [...] z [...].06.2013 r. W dniu 19 lipca 2013 r. spółka [...] s.c wniosła skargę do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego na decyzję nr [...]. Postanowieniem z 13 września 2013 r. sygn. akt VIII SA/Wa 680/13 WSA w Warszawie zawiesił postępowanie sądowe. W dniu [...]listopada 2013 r. Prezes ARiMR wydał decyzję nr [...], na mocy której stwierdził nieważność decyzji nr [...] z [...] czerwca 2013 r., którą to decyzję Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy (decyzja nr [...] ([...]) z [...]sierpnia 2014 r.). P.M. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję [...]RiRW z [...]sierpnia 2014 r. nr [...], który wyrokiem z 25.06.2015 r. sygn. akt VIII SA/Wa 1078/14 oddalił skargę Postanowieniem z 16 października 2015 r. WSA w Warszawie podjął postępowanie zawieszone postanowieniem WSA z 13 września 2013 r. sygn. akt VIII SA/Wa 680/13 oraz postanowieniem z 2 marca 2016 r. sygn. akt VIII SA/Wa 911/15 i umorzył postępowanie sądowe dotyczące decyzji nr [...] z [...].06.2013 r. wydanej przez Dyrektora [...] OR ARiMR z uwagi na cofnięcie skargi. Na skutek rozpoznania odwołania z [...]kwietnia 2013 r., Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR decyzją [...] z dnia [...] czerwca 2016 r. umorzył postępowanie odwoławcze dotyczące decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...] Nr [...] z [...] marca 2013 r. w sprawie wpisu do ewidencji producentów. W uzasadnieniu organ wskazał, iż stosownie do uchwały 7 Sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 maja 2012 r. sygn. akt II GPS 2/12 spółki cywilne w postępowaniach dotyczących przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, płatności ONW i płatności rolnośrodowiskowych, zostały uznane za producenta rolnego, tj. podmiot - stronę postępowania administracyjnego, a tym samym mogą one składać wnioski o przyznanie płatności i w takim postępowaniu wyłącznie spółka cywilna jest stroną postępowania administracyjnego. W związku z powyższym spółka cywilna jako producent rolny może wystąpić z wnioskiem o wpis do ewidencji producentów i nadanie numeru producenta. Niniejsze postępowanie dotyczy kwestii nadania numeru identyfikacji producenta nadanego spółce cywilnej [...] s.c. w trybie przepisów ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, zwanej dalej "Ustawa EP". Zgodnie zaś z aktualnym brzmieniem art. 12 ust. 5 Ustawy EP w przypadku producentów rolnych, podmiotów prowadzących zakłady utylizacyjne lub potencjalnych beneficjentów, działających w formie spółki cywilnej, nadaje się jeden numer identyfikacyjny. Numer identyfikacyjny nadaje się spółce. Zgodnie z art. 874 § 2 Kodeksu Cywilnego spółka cywilna ulega rozwiązaniu z dniem ogłoszenia upadłości wspólnika. Postanowieniem Sądu Rejonowego dla [...],[...]Wydział [...], z dnia [...]czerwca 2015 r. sygn. akt [...], ogłoszono upadłość majątku dłużnika R. M. i wyznaczono Sędziego komisarza. Wspólnikami spółki cywilnej [...] s.c. byli P.M. i R.M.. Zdaniem organu odwoławczego spółka [...] s.c. została rozwiązana w dniu [...]czerwca 2015 r. (data ogłoszenia upadłości majątku wspólnika), a zatem podmiot, z wniosku którego wszczęte zostało postępowanie odwoławcze, przestał istnieć. Jednocześnie należy wskazać, że zgodnie z art. 12 ust. 2 Ustawy EP, numer identyfikacyjny, o którym mowa w ust. 1. jest niepowtarzalny i nie przechodzi na następcę prawnego. Ustawodawca nie przewidział zatem możliwości wstąpienia do toczącego się postępowania następców prawnych podmiotu. Tym samym żaden inny podmiot (także sam były wspólnik spółki cywilnej) nie może wstąpić do postępowania dotyczącego nadania numeru identyfikacji producenta na miejsce rozwiązanej spółki cywilnej. Organ wskazał, że w postępowaniach dotyczących przyznania płatności stroną jest wyłącznie podmiot składający wniosek. Brak jest również przepisów umożliwiających wstąpienie do toczącego się postępowania następcom prawnym. Organ podkreślił, że ze względu na fakt rozwiązania spółki [...] s.c. postępowanie odwoławcze dotyczące decyzji wydanej w sprawie anulowania numeru identyfikacji nadanego spółce [...] s.c. stało się bezprzedmiotowe ze względu na brak strony postępowania. W związku z powyższym również podmiot, który złożył w imieniu spółki cywilnej [...] s.c. odwołanie od decyzji nie może w obecnej chwili być uznany za stronę postępowania, co skutkuje wydaniem decyzji o umorzeniu postępowania odwoławczego. W skardze do sądu administracyjnego, złożonej na powołaną wyżej decyzję, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Wydanej decyzji zarzucił naruszenie przepisów postępowania oraz prawa materialnego, tj.: - art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. przez jego niewłaściwe zastosowanie i umorzenie postępowania; - art. 28 k.p.a. przez jego niewłaściwe zastosowanie i nieprzyznanie skarżącemu przymiotu strony postępowania; W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, iż jako osoba, do której organ I instancji kierował decyzję, posiada przymiot strony w postępowaniu i legitymację do złożenia odwołania. Podniósł, że spółka cywilna nie jest jednostką organizacyjną, wymienioną w art. 33¹ k.c., a umową o wspólnym działaniu, którą prawodawca unormował w art. 870 k.c. Organ odwoławczy, powołując się na uchwałę 7 sędziów NSA z dnia 30 maja 2012 r. w sprawie II GPS 2/12, wskazał fragment uzasadnienia, a nie sentencji uchwały, która - w odróżnieniu od uzasadnienia, ma moc wiążącą. Skład siedmiu sędziów w uzasadnieniu uchwały odnosił się zresztą do odmiennego aspektu, o możności występowania spółki cywilnej jako producenta rolnego. Zdaniem skarżącego, ogłoszenie upadłości wspólnika spółki cywilnej skutkuje z mocy prawa rozwiązaniem spółki cywilnej, co nie oznacza bezprzedmiotowości postępowań administracyjnych prowadzonych dotychczas wobec samej spółki. W sferze praw majątkowych rozwiązanie spółki wywiera ten skutek, że dotychczasowa współwłasność łączna zmienia się we współwłasność w częściach ułamkowych ze wszystkimi konsekwencjami (wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 6 lutego 1996 r. sygn. akt I ACr 647/95). Tym samym, wspólnicy uzyskują prawo rozporządzania swoimi udziałami w rzeczach, które poprzednio stanowiły ich własność do "niepodzielnej ręki." Analogicznie w postępowaniu administracyjnym rozwiązanie spółki wywiera ten skutek, że wspólnicy stają się z mocy prawa stronami postępowania, uzyskując prawo działania w postępowaniu, które uprzednio wykonywali jako wspólnicy spółki - ze wszystkimi konsekwencjami. Autor skargi podniósł, że sferze płatności rolniczych, w rozumieniu legalnej definicji rolnika, sama spółka cywilna jest grupą osób fizycznych lub prawnych. Rozwiązanie spółki cywilnej (formy współdziałania grupy osób ją tworzących) nie przynosi ani ustania bytu samej grupy osób, ani nawet zmian jej składu - rolnik jako grupa osób istnieje dalej. Jedynie wspólnicy uzyskują prawo do działania w postępowaniu we własnym imieniu, a nie w imieniu spółki, w którą - według zasady współdziałania - byli dotychczas zorganizowani. Ogłoszenie upadłości wspólnika spółki cywilnej powoduje zmianę relacji pomiędzy wspólnikami w stosunkach wewnętrznych oraz ich praw w stosunkach zewnętrznych. Zdaniem skarżącego, nieistotne w sferze postępowań rolniczych jest również powołanie syndyka masy upadłości wspólnika. Same prawa do płatności (prawa niezbywalne) do masy upadłości bowiem nie wchodzą. Stąd błędem jest kierowanie skarżonej decyzji do syndyka. W momencie wydania postanowienia o ogłoszeniu upadłości rozwiązanie spółki zmienia wspólność łączną na ułamkową, a na miejsce upadłego w postępowaniach wchodzi syndyk, jeśli sprawa dotyczy masy upadłości, a to, co do zasady, nie ma miejsca w postępowaniach przed ARiMR. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał dotychczasową argumentację i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna o tyle, że skutkuje uchyleniem zaskarżonej decyzji. Procesową podstawę podjętej przez organ odwoławczy decyzji jest przepis art. 138 § 1 k.p.a., określający rodzaje decyzji wydanych w wyniku postępowania odwoławczego, a konkretnie pkt 3 cyt. art., przewidujący możliwość wydania decyzji o umorzeniu postępowania odwoławczego. K.p.a. nie określa przesłanek umorzenia postępowania odwoławczego. W doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, że skoro przepis art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. nie określa przyczyn umorzenia postępowania odwoławczego, wobec tego w każdej indywidualnej sprawie administracyjnej należy poszukiwać konkretnej przyczyny bezprzedmiotowości postępowania, mając na uwadze treść art. 105 k.p.a. (por.: A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do art. 138 Kodeksu postępowania administracyjnego, komentarz LEX/el. 2016, stan prawny na 5 grudnia 2016 r.). Kluczową zatem dla oceny podjętego przez organ odwoławczy rozstrzygnięcia jest ocena, czy skarżącemu przysługiwała legitymacja procesowa do złożenia odwołania od decyzji organu I instancji. Bezsporną w niniejszej sprawie jest okoliczność, że spółka cywilna [...] z dniem 26 czerwca 2015 r. uległa rozwiązaniu z mocy prawa z uwagi na upadłość jednego z jej wspólników. Ma tu zastosowanie art. 874 § 2 k.c., niezależnie od okoliczności, że ogłoszona upadłość wobec R. M. jest upadłością konsumencką. Przepis ten nie eliminuje ze swojej dyspozycji upadłości konsumenckiej, do której stosuje się przepisy P.u. Spółka utraciła więc podmiotowość prawną na gruncie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, co powoduje, że utraciła zdolność procesową do bycia stroną w postępowaniu o płatności unijne. Sąd podziela stanowisko organów, że wobec tego podmiotu – spółki cywilnej – nie może być od daty [...]czerwca 2015 r. wydana decyzja administracyjna. Jednak nie można zgodzić się ze stanowiskiem organu odwoławczego, że skarżącemu, jako jednemu ze wspólników rozwiązanej spółki, nie przysługuje prawo strony w postępowaniu zainicjowanym wnioskiem spółki, po jej rozwiązaniu zwłaszcza, że spółce cywilnej [...] nadano [...]czerwca 2008 r. numer identyfikacyjny. Należy zauważyć, co podkreślił NSA w uchwale składu 7 sędziów z dnia 30 maja 2012 r., sygn. akt II GPS 2/12, że spółka cywilna, spełniając definicję rolnika, stanowi niewątpliwie grupę osób w rozumieniu art. 2 lit. a rozporządzenia Rady (WE) Nr 1782/2003 r. z dnia 29 września 2003 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników oraz zmieniającego rozporządzenia (...) (Dz.U.UE.L.2003.270,s.1, Polskie Wydanie Specjalne z 2004 r., rozdz. 3, t. 44, s. 486 ze zm.), a tym samym nie sposób jej odmówić statusu jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, o której mowa w art. 3 pkt 3 lit. b ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz.U. z 2004 r. Nr 10, poz. 76, ze zm., zwana dalej: ustawą o systemie ewidencji producentów rolnych). Spółka cywilna, jak wywiódł NSA, może być uznana za producenta rolnego (rolnika) na podstawie jej zakwalifikowania do kategorii: jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej. Utożsamianie spółki cywilnej z jednostką organizacyjną wymaga potraktowania spółki w sposób przedmiotowy jako rezultatu zawarcia umowy spółki, a więc jako prawnego "urządzenia społecznego" działającego na podstawie tej umowy, którego substratem są przede wszystkim osoby realizujące określone, wspólne cele. Interes prawny wspólnika do bycia stroną w postępowaniu administracyjnym, o którym mowa w art. 28 k.p.a., po rozwiązaniu spółki cywilnej wynika chociażby z odpowiedzialności wspólników za majątek spółki. Dotychczasowa wspólność łączna ulega z chwilą rozwiązania spółki z mocy prawa przekształceniu we wspólność w częściach ułamkowych (art. 875 § 1 k.p.a.). Każdy ze wspólników może dochodzić samodzielnie przypadającej mu części wierzytelności. W związku z powyższym Sąd uznał, że organ odwoławczy bezpodstawnie pozbawił skarżącego prawa strony i nie rozpoznał odwołania merytorycznie. Tym samym zasadny okazał się zarzut skargi dotyczący naruszenia art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. w związku z art. 28 k.p.a. Zaskarżona decyzja jest bowiem rozstrzygnięciem formalnym podjętym na skutek uznania, że skarżącemu nie przysługuje legitymacja procesowa w niniejszej sprawie. Prawidłowym było w ocenie Sadu uznanie syndyka jako strony postępowania. Skarżący, jako jeden z byłych wspólników spółki cywilnej, jest stroną niniejszego postępowania w rozumieniu art. 28 k.p.a., natomiast syndyk masy upadłości drugiego wspólnika wstępuje do postępowania administracyjnego w miejsce upadłego na podstawie art. 144 w związku z art. 62 i art. 491² P.u. Na tej samej podstawie prawnej syndyk masy upadłości R. M. występuje w przedmiotowym postępowaniu sądowym jako uczestnik postępowania w miejsce R. M. (vide wyrok NSA z 6 marca 2017 r., sygn. akt II GSK 1508/15). Ponownie rozpoznając sprawę organ odwoławczy zobowiązany będzie – zgodnie z regulacją art. 153 p.p.s.a. – do merytorycznego rozpoznania złożonego przez skarżącego odwołania. Mając na uwadze powołane okoliczności Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 litera c) p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję. Orzeczenie o kosztach wydano na podstawie art. 200 p.p.s.a. Na zasądzoną kwotę kosztów sądowych ([...]zł) składa się wpis uiszczony przez stronę skarżącą.