VIII SA/Wa 681/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Cezary Kosterna /sprawozdawca/, Sędziowie Sędzia WSA Artur Kot, Sędzia WSA Sławomir Fularski, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Aleksandra Borkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 listopada 2011 r. sprawy ze skargi [...] na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia 1) uchyla zaskarżone postanowienie; 2) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w W. na rzecz skarżącego [...] kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. 1.1. Zaskarżonym do Sądu postanowieniem z dnia [...] maja 2011 r. Dyrektor Izby Skarbowej w W. (dalej: "organ odwoławczy" lub "Dyrektor IS"), biorąc za podstawę, m.in. art. 134 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, dalej: "Kpa", w wyniku rozpoznania zażalenia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R., (dalej: "skarżący" lub "Zakład") na postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w R. (dalej: "organ I instancji" lub "Naczelnik US") z dnia [...] grudnia 2010 r. – stwierdził niedopuszczalność zażalenia. Przedmiotem postanowienia organu I instancji było: • ustalenie sumy wyegzekwowanej w latach 2008, 2009 oraz 2010, podlegającą podziałowi, na kwotę [...] zł uzyskaną w wyniku dokonanych zajęć wierzytelności z tytułu umów najmu stanowisk na targowisku w R., przy ulicy [...]; • sporządzenie planu podziału sumy uzyskanej z egzekucji (według załącznika nr 1 do niniejszego postanowienia); • doręczenie odpisu planu podziału z dnia [...].12.2010 r. stronom postępowania wraz z postanowieniem. Postanowienie zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych sprawy: 1.2. Naczelnik US prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec [...] Klubu Sportowego "[...]" (dalej: RKS "[...]", zobowiązany), m.in. na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. W toku postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny kilkakrotnie dokonywał zajęć prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną z tytułu wzajemnych umów - umów najmu stanowisk na targowisku w R., przy ulicy [...] z RKS "[...]". Z uwagi na zbieg egzekucji administracyjnej prowadzonej przez Naczelnika US oraz egzekucji sądowej prowadzonej przez Komornika Sądowego Rewiru I-go przy SR w R. do prawa majątkowego stanowiącego wskazaną powyżej wierzytelność pieniężną należną od Gminy Miasta R., Sąd Rejonowy w R. wyznaczył Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w R. do prowadzenia łącznej egzekucji sądowej i administracyjnej w trybie egzekucji administracyjnej. (postanowienie Sądu Rejonowego w R. z dnia [...].03.2007 r., sygn. akt [...]). Postanowieniem w sprawie stanowiska wierzyciela Zakład wyraził zgodę na zawieszenie postępowania egzekucyjnego wobec zobowiązanego do dnia [...] grudnia 2007 r. 1.3. Pismem z dnia [...].03.2009 r. Zakład zwrócił się do organu egzekucyjnego z prośbą o informację w sprawie sposobu podziału środków uzyskanych w 2008 r. z wierzytelności zobowiązanego. Naczelnik US udzielił stosownej odpowiedzi. Kolejnym pismem z dnia [...].06.2009 r. skarżący zwrócił się o wydanie postanowienia w sprawie planu podziału kwot uzyskanych w 2008 r. w postępowaniu egzekucyjnym w stosunku do dłużnika – RKS "[...]". W wyniku tego, organ egzekucyjny wystosował odpowiedź, w której wskazał brak podstaw prawnych do wydania takiego postanowienia. Uzasadniając swoje stanowisko organ ten wskazał, iż jego zdaniem przedmiotem egzekucji prowadzonej wobec zobowiązanego nie jest prawo zbywalne, którego realizacja została zakończona, w związku z powyższym art. 115a u.p.e.a. nie może mieć zastosowania. 1.4. Skarżący pismem z dnia [...].12.2009 r. złożył wobec powyższego skargę w trybie art. 227 Kpa w sprawie odmowy wydania przez Naczelnika US wnioskowanego rozstrzygnięcia z wnioskiem o jego wydanie. DIS w W. w zawiadomieniu o sposobie załatwienia skargi uznał ją za częściowo zasadną. 2. Naczelnik US postanowieniem z dnia [...] grudnia 2010 r. orzekł w zakresie wymienionym w pkt 1.1. uzasadnienia. Jako podstawę prawną swojego rozstrzygnięcia wymienił art. 17 § 1 w zw. z art. 115 § 1 i § 6 u.p.e.a.. Organ I instancji wyjaśnił, iż w związku z faktem, że wyegzekwowana od dłużnika zajętej wierzytelności kwota nie pozwoliła na zaspokojenie roszczeń wszystkich wierzycieli, zasadnym było dokonanie podziału tej kwoty zgodnie z art. 115 § 6 u.p.e.a. w drodze postanowienia, na które nie przysługuje zażalenie. Następnie organ wskazał, iż w trakcie prowadzonego postępowania dokonał ustaleń, z których wynikało, że wskazane wierzytelności stanowią prawo niezbywalne. Organ za uprawnione uznał w konsekwencji twierdzenie, iż dokonane przez organ egzekucyjny zajęcia wierzytelności z tytułu wzajemnych umów u dłużnika zajętej wierzytelności stanowiły realizację prawa niezbywalnego, zatem art. 115 a u.p.e.a. nie może mieć zastosowania. 3. W zażaleniu na powyższe postanowienie, złożonym w trybie art. 115a u.p.e.a. skarżący wniósł o uchylenie postanowień obydwu instancji oraz o zmianę planu podziału poprzez uwzględnienie w nim wierzytelności skarżącego w pełnej wysokości. Postawił zarzut : - nie uznania praw majątkowych stanowiących wierzytelność pieniężną za prawa zbywalne; - nieuwzględnienie pierwszeństwa wynikającego z art. 24 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych; W ocenie skarżącego zajęte przez organ egzekucyjny wierzytelności stanowią prawa zbywalne, natomiast przepis art. 115a u.p.e.a. nie wymaga, aby realizacja tego prawa zakończyła się. 4. Postanowieniem z dnia [...] maja 2011 r. Dyrektor Izby Skarbowej w W. w wyniku rozpoznania zażalenia, stwierdził jego niedopuszczalność. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, iż podstawę prawną zaskarżonego postanowienia Naczelnika US stanowiły przepisy art. 17 § 1 w zw. z art. 115 § 1 i § 6 u.p.e.a, przy czym jego zdaniem zasadnicze znaczenie ma treść art. 17 § 1 wymienionej ustawy, gdzie ustawodawca wskazał, iż na postanowienie wydane w tym trybie służy zażalenie, jeżeli ustawa egzekucyjna lub Kpa tak stanowią. Przepis ten określa jedynie formę działania organu egzekucyjnego i nie może stanowić samoistnej podstawy prawnej do wydania postanowienia. Nadto drugi z wymienionych wyżej przepisów nie przewiduje możliwości wniesienia zażalenia na rozstrzygnięcie dotyczące zasad uprzywilejowania oraz pierwszeństwa zaspokajania egzekwowanych należności (art. 115 u.p.e.a.). DIS stwierdził również, iż odpowiednie stosowanie regulacji określonych w Kpa też nie daje możliwości do wniesienia zażalenia w omawianym przypadku. W konsekwencji zatem organ odwoławczy wyprowadził wniosek, że skoro powołane wyżej przepisy nie przewidują możliwości wniesienia środka zaskarżenia (zażalenia) to w istocie postanowienie wydane w trybie art. 115 u.p.e.a. jest niezaskarżalne – nie przysługuje od niego zażalenie. Taka sytuacja zaś obliguje organ do stwierdzenia w formie postanowienia jego niedopuszczalności, zatem DIS uznał swoje stanowisko za zgodne z obowiązującym prawem. 5. W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, pismem z dnia [...] czerwca 2011 r. skarżący nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem organu odwoławczego wniósł o jego uchylenie w całości. Zarzucił naruszenie art. 115a u.p.e.a. Podtrzymał jednocześnie swoją argumentację w sprawie, stwierdzając, iż postanowienie organu I instancji zostało wydane w oparciu o wadliwą podstawę prawną (m.in. art. 115 u.p.e.a.) w sytuacji, gdy jego zdaniem winien mieć zastosowanie przepis art. 115a powołanej ustawy. Zarzucił organowi odwoławczemu, iż nie dostrzegł tej wadliwości rozstrzygnięcia w sytuacji, gdy w sprawie zostały spełnione przesłanki wymienione w tym przepisie. Tym samym skarżący został pozbawiony prawa wniesienia zażalenia na w/w postanowienie organu I instancji, co w konsekwencji doprowadziło do jego pokrzywdzenia w wyniku podziału kwot uzyskanych w egzekucji z naruszeniem przepisów prawa. 6. Odpowiadając na skargę DIS wniósł o jej oddalenie, podtrzymał dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga zawiera uzasadnione podstawy i podlega uwzględnieniu. 6.1. Oceniając postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym według kryterium zgodności z prawem (art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych, Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm., w zw. z art. 3 § 2 pkt 2 i art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej w skrócie "u.p.p.s.a."), sąd administracyjny bada, czy przy wydaniu postanowienia z zakresu administracji publicznej organy zachowały reguły proceduralne i czy niewadliwie zastosowały normy prawa materialnego odnoszące się do ustalonego w sprawie stanu faktycznego. Sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie jest jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 u.p.p.s.a.). Zaskarżone postanowienie nie może pozostać w zbiorze rozstrzygnięć zgodnych z prawem, jako że w rozpoznawanej sprawie organy nie zastosowały przepisu prawa, który w ocenie Sądu winien stanowić podstawę prawną rozstrzygnięcia. 6.2. Organ wydał postanowienie na podstawie art. 17 § 1 w związku z art. 115 § 1 i § 6 u.p.e.a. nie dostrzegając jednocześnie, iż w sprawie obok wymienionego przepisu art. 115 wskazanej ustawy, podstawę rozstrzygnięcia winien stanowić także art. 115 a u.p.e.a.. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli następuje podział kwoty uzyskanej ze sprzedaży rzeczy lub z realizacji prawa zbywalnego, do których wystąpił zbieg egzekucji, organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie podziału kwoty uzyskanej z egzekucji, na które wierzycielom przysługuje zażalenie. Oceniając stanowiska stron w tym względzie Sąd przyznaje rację skarżącemu, bowiem w sprawie zaszły wszystkie przesłanki pozwalające na zastosowanie tego przepisu. Należy przypomnieć, iż w sprawie okolicznością bezsporną jest fakt, iż nastąpił zbieg egzekucji administracyjnej prowadzonej wobec majątku RKS [...] przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w R. na podstawie tytułów wykonawczych obejmujących należności z tytułu zobowiązań podatkowych (VAT, CIT, PIT, podatku od czynności cywilnoprawnych), oraz tytułów wykonawczych wystawionych przez skarżącego z tytułu nieuregulowanych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych do prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną należną od Gminy Miasta R. Faktem jest także, iż w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego dokonano licznych zajęć wierzytelności u dłużnika zajętej wierzytelności, a wyegzekwowana łączna kwota od tego dłużnika nie pozwoliła na zaspokojenie roszczeń wszystkich wierzycieli. W związku z powyższym słusznie organy orzekające w niniejszej sprawie uznały, że zasady rozliczania kwoty uzyskanej z egzekucji określone zostały w rozdziale 9 u.p.e.a. w art. 115, który nie przewiduje możliwości wydawania odrębnego, zaskarżalnego postanowienia w przedmiocie zarachowania kwot pozyskanych z egzekucji na poczet dochodzonych zaległości podatkowych i odsetek. Natomiast za naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy Sąd uznał niezastosowanie wskazanego przepisu art. 115a u.p.e.a.. Sąd stwierdza, iż na tle wskazanych okoliczności sprawy zostały spełnione wszystkie przesłanki wymienione w tym przepisie, tj. nastąpiła realizacja praw zbywalnych, do których nastąpił zbieg egzekucji. Koniecznym zatem stało się więc wyeliminowanie zaskarżonego postanowienia z obrotu prawnego. Organ odwoławczy bowiem w ogóle nie rozważył możliwości zastosowania wskazanego przepisu, ograniczając swe wywody zasadniczo do powtórzenia elementów argumentacji faktycznej i prawnej prezentowanej przez organ I instancji. Wywiódł przy tym, iż przepis art. 115 u.p.e.a. nie przewiduje możliwości wniesienia zażalenia na rozstrzygnięcie wydane w trybie tego przepisu, jak także stwierdzając, iż możliwości takiej nie przewidują przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. Za nieadekwatne również Sąd uznaje twierdzenia organu, że skoro powołane przepisy nie dają możliwości wniesienia środka zaskarżenia, to postanowienie wydane na podstawie art. 115 u.p.e.a. jest niezaskarżalne i zasadnym było stwierdzenie niedopuszczalności wniesionego zażalenia. Przechodząc natomiast do wykładni przepisu art. 115a u.p.e.a dodatkowo wskazać należy, iż przepis ten reguluje skutki zbiegu egzekucji przy podziale kwoty uzyskanej z egzekucji w zakresie podziału kwoty uzyskanej z egzekucji oraz nakazuje w razie zbiegu egzekucji jako zasadne wydanie postanowienia w sprawie podziału kwoty uzyskanej z egzekucji, rzeczy ruchomych i nieruchomości lub praw zbywalnych (materialnych i niematerialnych). Na plan podziału zaś przysługuje wierzycielom zażalenie, a po rozpatrzeniu postanowienia przez organ odwoławczy - skarga do sądu administracyjnego. (zob. Komentarz do art. 115(a) ustawy o postępowaniu administracyjnym w administracji, Władysław Grześkiewicz). Sąd podziela wobec powyższego stanowisko Zakładu, że wierzytelność pieniężna wyegzekwowana od dłużnika zajętej wierzytelności stanowi zbywalne prawo majątkowe w myśl cytowanego art. 115a u.p.e.a. Przypomnieć bowiem w tym miejscu należy, odwołując się w drodze wykładni systemowej do przepisów prawa cywilnego, iż co do zasady wierzytelność pieniężna jest prawem zbywalnym. Najważniejszym kryterium przy rozróżnieniu praw zbywalnych od niezbywalnych jest to, czy ustawa przewiduje, czy też nie, możliwość ich przeniesienia w drodze czynności prawnej na inny podmiot. Jeżeli norma prawna nie określa wprost, czy dane prawo jest zbywalne, czy też nie, należy przy wykładni kierować się jego funkcją. Co do zasady zbywalne są prawa majątkowe. Chodzi, więc przede wszystkim o prawa rzeczowe oraz wierzytelności opiewające na świadczenia majątkowe, czy prawa majątkowe związane z małżeństwem. Umowne zastrzeżenia co do ograniczenia możliwości cesji wierzytelności nie czynią wierzytelności pieniężnej prawem niezbywalnym w rozumieniu art. 115a u.p.e.a. Należy przy tym podkreślić, że w przepisie art. 115 a u.p.e.a. nie ma mowy o zbyciu prawa zbywalnego, a o kwocie uzyskanej z realizacji prawa zbywalnego. Niewątpliwie w przedmiotowej sprawie doszło do realizacji prawa zbywalnego, to jest do ściągnięcia wierzytelności i tym samym art. 115 a u.p.e.a. powinien znaleźć zastosowanie. Sąd dostrzega wprawdzie, że organ I instancji próbował dokonać interpretacji wskazanego przepisu na tle ustaleń faktycznych sprawy, do twierdzeń których zasadniczo nie odniósł się w ogóle organ odwoławczy, jednak i tą argumentację organu I instancji Sąd uznaje za chybioną. Mając zatem powyższe na uwadze, Sąd uznał, że doszło do naruszenia wskazanego przepisu postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik rozstrzygnięcia, gdyż pozbawiona tej wadliwości wykładnia przepisów prawa prowadziłaby do innego rozstrzygnięcia, to jest do uznania, że od postanowienia w sprawie podziału kwoty uzyskanej z egzekucji przysługuje zażalenie. 7. Ponownie rozpoznając sprawę organ obowiązany będzie uwzględnić powyższą dokonaną przez Sąd wykładnię art. 115 a u.p.e.a. i dokonać prawidłowej subsumpcji ustalonego stanu faktycznego do wskazanej przez Sąd normy prawnej. Uwzględniając całokształt okoliczności sprawy Sąd – działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - skargę uwzględnił i zaskarżone postanowienie uchylił. O zwrocie kosztów postępowania Sąd postanowił na mocy § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.), gdyż strona skarżąca reprezentowana była przed Sądem przez radcę prawnego.