VIII SA/Wa 682/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Kot, Sędziowie Sędzia WSA Renata Nawrot (sprawozdawca), Sędzia WSA Justyna Mazur, Protokolant Sekretarz sądowy Dominika Jeromin, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 stycznia 2018 r. w Radomiu sprawy ze skargi M. M. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnie pobranych płatności oddala skargę. Przedmiotem skargi M. M. (dalej: skarżący lub strona) jest decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi (dalej: organ odwoławczy lub Minister RiRW) z [...] lipca 2017 r., nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: Prezes ARiMR lub organ I instancji) z [...] marca 2017 r., nr [...], w sprawie odmowy umorzenia kwoty nienależnie pobranych płatności w wysokości [...] zł powiększonej o koszty upomnienia oraz odsetki. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym: Decyzją nr [...] z [...] maja 2016 r. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w R. ustalił M. M. kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej w wysokości [...] zł. Po rozpatrzeniu odwołania skarżącego od powyższej decyzji, Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. decyzją nr [...] z [...] czerwca 2016 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Postanowieniem z dnia 10 października 2016 r. w sprawie sygn. akt VIII SA/Wa 627/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę strony od zaskarżonej decyzji (nr [...] z [...] czerwca 2016 r.). Po sprecyzowaniu pisma z 27 lipca 2016 r. złożonego przez stronę i T. M., w dniu [...] września 2016 r. Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w W., działając na mocy upoważnienia Prezesa ARiMR, wydał decyzję Nr [...] o odmowie umorzenia odsetek naliczanych od kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej ustalonej na mocy decyzji [...], którą z kolei rozpoznający odwołanie – decyzją z [...] stycznia 2017 r. Minister RiRW uchylił w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Po ponownym wezwaniu strony do sprecyzowania żądania i wyjaśnieniu przedmiotu wniosku oraz charakteru udziału T. M., Prezes ARiMR decyzją z [...] marca 2017 r., nr [...] odmówił umorzenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej w wysokości [...] zł, ustalonej na podstawie decyzji [...] z [...] maja 2016 r. W piśmie skierowanym do Prezesa ARiMR, z [...] marca 2017 r., skarżący podał, iż jego żona nie otrzymuje żadnego dochodu i jedynie jego emerytura w kwocie [...] zł stanowi źródło utrzymania rodziny. W piśmie zaznaczył, że obydwoje z żoną są osobami schorowanymi, przy czym żona nie ma żadnego ubezpieczenia. Organ I instancji stwierdził, iż w przedmiotowej sprawie nie zostały spełnione przesłanki warunkujące umorzenie należności głównej określonej w § 3 i § 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłaty należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej (Dz. U. Nr 258, poz. 1747 ze zm.). W odwołaniu do Minister RiRW, strona wniosła o pochylenie się organu odwoławczego nad sprawą, która gnębi skarżącego i jego żonę od 12 lat, dołączając do pisma karty przebiegu leczenia i skierowania do lekarza. Decyzją z dnia [...] lipca 2017 r., nr [...], Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257, dalej kpa) w związku z§3 ust. 1, § 4 ust. 1 i § 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłaty należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej (Dz. U. Nr 258, poz. 1747 oraz z 2015 r. poz. 1652, dalej rozporządzenie) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu, po przypomnieniu przebiegu postępowania, organ odwoławczy wskazał, że problematykę umarzania na wniosek dłużnika należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej regulują przepisy powołanego rozporządzenia (Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłat należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej). Przesłanki umorzenia określa § 3 i § 4 tego rozporządzenia. Zgodnie z § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia, Prezes ARiMR może z urzędu umorzyć w całości lub w części należności z tytułu wypłaconych przez ARiMR środków pochodzących m.in. z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, w przypadku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli wystąpi jedna z przesłanek wymienionych w powołanym przepisie. Analizując stan faktyczny w niniejszej sprawie organ odwoławczy wskazał, iż przesłanki umorzenia należności zawarte w wyżej powołanym § 3 ust. 1 nie znajdują zastosowania w stosunku do strony. Przede wszystkim zaznaczył, że zawarte w aktach sprawy informacje dotyczące aktualnej sytuacji majątkowej dłużnika wskazują, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzi okoliczność wynikająca z § 3 ust. 1 pkt 5, tj. uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności. Strona jak wyjaśnił organ wskazała na trudną sytuację finansową, podnosząc iż wspólnie z małżonką utrzymują się z emerytury strony, ponieważ żona nie ma żadnego dochodu. Stale źródło dochodu z tytułu świadczenia emerytalnego w wysokości [...] zł, wskazuje, że w przedmiotowej sprawie będzie możliwość wyegzekwowania od niej należności. W konsekwencji dokonane ustalenia w przedmiotowej sprawie wskazują jak podał organ, że nie można stwierdzić, iż w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności, nie ma więc możliwości zastosowania § 3 ust. 1 pkt 5 ww. rozporządzenia Rady Ministrów. Dalej wyjaśnił, iż § 3 ust. 1 pkt 6 ww. rozporządzenia daje podstawę do umorzenia należności pieniężnych przypadających agencjom płatniczym, w sytuacji gdy postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne. Wobec powyższego, bez wszczęcia postępowania egzekucyjnego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego i jednoczesnego potwierdzenia faktu nieskuteczności tego postępowania, Prezes ARiMR nie może umorzyć nienależnie pobranych środków finansowych wnioskowanych przez stronę. Powołując się z kolei na § 4 ust. 1 tego rozporządzenia, Prezes agencji płatniczej, (Prezes ARiMR), umarza z urzędu należności przypadające ARiMR z tytułu wypłaconych przez nią środków pochodzących z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, o ile należność w odniesieniu do płatności indywidualnej w ramach programu pomocy nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro przeliczonej na złote według kursu ustalonego zgodnie z rozporządzeniem delegowanym Komisji (UE) nr 907/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającym rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do agencji płatniczych i innych organów, zarządzania finansami, rozliczania rachunków, zabezpieczeń oraz stosowania euro (Dz. Urz. UE L 255 z 28.08.2014, str. 18, z późn. zm.). Z przepisu art. 40 w związku z art. 36 lit. g ww. rozporządzenia nr 907/2014 wynika, że kurs wymiany euro to ostatni kurs wyznaczony przez Europejski Bank Centralny przed pierwszym dniem miesiąca, w którym wydana została decyzja ustalająca kwotę nienależnie pobranej płatności. W sprawie decyzja ustalająca stronie kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej tj. decyzja nr [...] Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w R. została wydana w dniu [...] maja 2016 r., wobec tego organ stwierdził zasadność zastosowania kursu wymiany euro na dzień 29 kwietnia 2016 r., opublikowany przez Europejski Bank Centralny, który wynosił 4,3965 zł, a więc kwota stanowiąca równowartość 100 euro wynosiła 439,65 zł. Natomiast kwota nienależnie pobranych płatności wynosi [...] zł. Kwota ta przekracza kwotę stanowiącą równowartość 100 euro przeliczanej na złote według kursu ustalonego zgodnie z rozporządzeniem nr 907/2014. Tym samym w przedmiotowej sprawie nie ma zastosowania § 4 ust. 1 ww. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r. dotyczący umorzenia należności, której kwota nie przekracza równowartości 100 euro. Odnosząc się do argumentów strony co do trudnej sytuacji finansowej i zdrowotnej, Minister wyjaśnił, że zgodnie z przepisami powołanego rozporządzenia, ciężka sytuacja materialna strony nie stanowi samodzielnej przesłanki do umorzenia kwoty nienależnie pobranych płatności. Jednocześnie wskazał, że zgodnie z § 7 ww. rozporządzenia, w przypadkach uzasadnionych względami społecznymi lub gospodarczymi, dłużnik ma możliwość złożenia do Prezesa ARiMR wniosku o odroczenie terminu spłaty całości lub części należności lub o rozłożenie płatności całości lub części należności na raty. Minister podkreślił, iż zarzuty odwołania i niezadowolenie skarżącego dotyczą odrębnego postępowania dotyczącego zmiany wysokości renty strukturalnej, natomiast nie są one istotne w postępowaniu dotyczącym umorzenia należności. Na powyższą decyzję strona skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, domagając się umorzenia należności, nadto wskazując, iż jest oszukiwana przez organy obu instancji. W odpowiedzi na skargę Minister RiRW wniósł o oddalenie skargi, podnosząc argumenty zbieżne z motywami decyzji organów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jako nieuzasadniona podlega oddaleniu przez sąd. Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa, w stopniu dającym podstawę do jej uchylenia. Podstawę umarzania w całości lub w części albo odraczania lub rozkładania na raty spłaty stanowi art. 209 ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych, zgodnie z którym należności i wierzytelności przypadające agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej mogą być, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, umarzane w całości lub w części, a ich spłata odraczana lub rozkładana na raty. Ogólną przesłanką stosowania powyższych ulg jest więc szczególnie uzasadniony przypadek, jednak szczegółowe zasady i tryb umarzania w całości lub w części, odraczania lub rozkładania na raty spłaty należności i wierzytelności, przesłanki zastosowania tych instytucji, a także organy do tego uprawnione, przekazane zostały do uregulowania w drodze rozporządzenia Radzie Ministrów. Na podstawie dyspozycji zawartej w art. 209 ust. 2 ustawy o finansach publicznych zostało wydane rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłat należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej. Rozporządzenie to stanowi w § 3 ust. 1, że umorzenie przez właściwy organ agencji płatniczej w całości lub w części należności dopuszczalne jest tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli wystąpi jedna z następujących przesłanek: 1) należności nie odzyskano w wyniku zakończonego postępowania likwidacyjnego albo upadłościowego, albo postępowanie upadłościowe zostało umorzone w związku z brakiem majątku upadłego; 2) dłużnik będący osobą fizyczną zmarł, nie pozostawiając żadnego majątku albo pozostawiając ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawiając przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w roku poprzedzającym umorzenie, ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski" do celów naliczania odpisu na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych; 3) dłużnik będący osobą prawną został wykreślony z Krajowego Rejestru Sądowego przy jednoczesnym braku majątku, z którego można by egzekwować należność, a odpowiedzialność z tytułu należności nie przechodzi z mocy prawa na osoby trzecie; 4) kwota należności nie przekracza wartości kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności; 6) postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne. Ponadto zgodnie z § 4 ust. 1 rozporządzenia prezes agencji płatniczej umarza z urzędu należności, o których mowa w § 1 pkt 1, o ile należność w odniesieniu do płatności indywidualnej w ramach programu pomocy lub środka wsparcia nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro przeliczonej na złote według kursu ustalonego zgodnie z rozporządzeniem delegowanym Komisji (UE) nr 907/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającym rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do agencji płatniczych i innych organów, zarządzania finansami, rozliczania rachunków, zabezpieczeń oraz stosowania euro (Dz. Urz. UE L 255 z 28.08.2014, str. 18, z późn. zm.). Z przepisu art. 40 w zw. z art. 36 lit., g rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 907/2014 wynika, że kurs wymiany, który ma być zastosowany, to ostatni kurs wyznaczony przez Europejski Bank Centralny (EBC) przed pierwszym dniem miesiąca, w którym została wydana decyzja ustalająca kwotę nienależnie pobranych płatności. Natomiast w przypadkach uzasadnionych względami społecznymi lub gospodarczymi prezes agencji płatniczej, na wniosek dłużnika, może odroczyć termin spłaty całości lub części należności lub rozłożyć płatność całości lub części należności na raty, biorąc pod uwagę możliwości płatnicze dłużnika (§ 7 rozporządzenia). W niniejszej sprawie nie zaistniała żadna z, wymienionych enumeratywnie w § 3 i 4 rozporządzenia, przesłanek zastosowania ulgi w postaci umorzenia należności. W sposób oczywisty do strony skarżącej nie znajdują zastosowania przesłanki umorzenia określone w § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia. Nie znajdą zastosowania również przesłanki umorzenia należności dotyczące racjonalizacji ponoszenia kosztów na ich egzekucję. Kwota do zwrotu wynosi [...] zł i stałe źródło dochodu skarżącego pozwala na jej wyegzekwowanie. Dodać należy, że wysokość kosztów upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym administracji określa rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 11 września 2015 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia skierowanego przez wierzyciela do zobowiązanego przed wszczęciem egzekucji administracyjnej i wynoszą one [...] zł. Kwota należności przekracza więc koszty upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, co wyklucza możliwość umorzenia należności w oparciu o § 3 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia. Zgodnie z art. 64 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym administracji wysokość opłat egzekucyjnych wyrażona jest przeważnie stawką procentową w stosunku do egzekwowanych należności, z zastrzeżeniem minimalnej kwoty, bądź też kwotowo w odniesieniu do każdej czynności podjętej przez organ egzekucyjny. Co do zasady koszty postępowania egzekucyjnego w administracji w stosunku do kwoty dochodzonej należności określone zostały w formie procentowej – opłata manipulacyjna w wysokości 1% oraz opłata za czynności egzekucyjne w wysokości od 4 do 8%, w zależności od rodzaju dokonanego zajęcia. Biorąc powyższe pod uwagę nie można stwierdzić, że przewidywane koszty dochodzenia i egzekucji należności będą wyższe od kwoty możliwej do uzyskania w postępowaniu egzekucyjnym, co mogłoby stanowić przesłankę umorzenia w oparciu o § 3 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia. Natomiast istnienie przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia tj. bezskuteczność postępowania egzekucyjnego, może zostać stwierdzone dopiero po przeprowadzeniu takiego postępowania. Niewątpliwie w niniejszej sprawie nie znajdzie zastosowania również § 4 ust. 1 rozporządzenia, ponieważ ostatni kurs wymiany walut opublikowany przez Europejski Bank Centralny przed pierwszym dniem miesiąca, w którym została wydana decyzja ustalająca kwotę nienależnie pobranych płatności tj. na dzień 29 kwietnia 2016 r., wyniósł [...] zł, zatem kwota stanowiąca równowartość 100 euro wynosiła 439,65 zł, natomiast kwota nienależnie pobranych płatności wynosi [...] zł i przekracza ona kwotę stanowiącą równowartość 100 euro przeliczanych na złote według kursu ustalonego rozporządzeniem nr 907/2014. . Wskazywane przez stronę skarżącą okoliczności dotyczące jej sytuacji majątkowej i rodzinnej w świetle przepisów rozporządzenia nie mają żadnego znaczenia dla objęcia skarżącego ulgą w postaci umorzenia należności. Jak już wyżej wskazano organ agencji płatniczej może umorzyć należności tylko w przypadkach ściśle określonych w § 3 i 4 rozporządzenia, a sytuacja strony skarżącej nie odpowiada żadnej z hipotez wynikających z tych przepisów. Wykazywane przez skarżącego okoliczności mogłyby mieć istotne znaczenie tylko w przypadku skorzystania przez niego z możliwości złożenia wniosku o rozłożenie na raty pozostającej do spłaty kwoty nienależnie pobranych płatności. Również nie mogą odnieść skutku prawnego w niniejszej podnoszone przez stronę skarżącą zarzuty co do "oszukiwania go przy pierwszej sprawie jak i przy drugiej". Jeżeli skarżący zarzuca organom popełnienie przestępstwa – to te zarzuty winien skierować do Prokuratury, która jest właściwym organem do podjęcia stosownych działań. Reasumując, w ustalonym stanie faktycznym zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Sąd nie stwierdził ponadto żadnego innego naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, ani też naruszenia przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności. Z tych wszystkich względów, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę.