VIII SA/Wa 691/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Leszek Kobylski /sprawozdawca/, Sędziowie Sędzia WSA Justyna Mazur, Sędzia WSA Cezary Kosterna, Protokolant Referent Małgorzata Domagalska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 stycznia 2013 r. sprawy ze skargi B. K. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia obywatelstwa polskiego 1) oddala skargę; 2) przyznaje od Skarbu Państwa i nakazuje wypłacić ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata M. D. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych oraz kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć i 20/100) złotych stanowiącą 23% podatku VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lipca 2012 r. znak: [...] Minister Spraw Wewnętrznych (dalej: "Minister" lub "organ odwoławczy") działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz.U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 17 ust. 4 ustawy z 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim (t.j. Dz.U. z 2000 r. Nr 28, poz. 353 ze zm.; dalej: "u.o.p.") utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] (dalej: "organ I instancji" lub "Wojewoda") z dnia [...] czerwca 2012 r. znak: [...] stwierdzającą, że Z. K., syna R. L. i E. z d. B., urodzony dnia [...] maja 1912 r. w R., zmarły [...] października 2000 r. w C. posiadał obywatelstwo polskie do dnia zgonu. Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym. W dniu [...] lutego 2012 r., do Wojewody wpłynął wniosek B. K. o stwierdzenie posiadania w chwili śmierci obywatelstwa polskiego przez Z. K.. Konieczność uzyskania decyzji właściwego wojewody w przedmiocie obywatelstwa polskiego przez zmarłego Z. K. zaistniała w związku z toczącym się przed Sądem Rejonowym w R. I Wydział Cywilny postępowaniem o stwierdzenie nabycia spadku po Z. K.. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego i uzupełnieniu materiału dowodowego, organ I instancji wydał w dniu [...] czerwca 2012 r. decyzję, mocą której stwierdził posiadanie przez Z. K. obywatelstwa polskiego do dnia zgonu. Rozpatrzywszy wniesione przez B. K. (dalej: "skarżący") odwołanie, Minister wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...] lipca 2012 r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Organ odwoławczy, powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych wskazał, iż zgodnie z art. 17 ust. 4 u.o.p., posiadanie i utratę obywatelstwa polskiego stwierdza wojewoda. Odmowa stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego lub jego utraty następuje w drodze decyzji administracyjnej. Stwierdzenie posiadania lub utraty obywatelstwa polskiego dokonywane jest w formie decyzji zwanej "poświadczeniem posiadania obywatelstwa polskiego" lub "poświadczeniem utraty obywatelstwa polskiego". Decyzja powyższa ma charakter deklaratoryjny i jest w istocie swej oświadczeniem właściwego organu, tj. wojewody, z którego wynika, że według jego oceny stanu faktycznego i prawnego osoba zainteresowana ma lub nie ma obywatelstwo polskie. Minister podniósł, że w trakcie postępowania ustalono, że Z. K. urodził się w dniu [...] maja 1912 r. w R. jako syn R. L. i E. z domu B. Wyjaśnił, iż dla stwierdzenia, czy zmarły Z. K. posiadał obywatelstwo polskie - zgodnie z wyrażoną w art. 1 u.o.p. zasadą ciągłości obywatelstwa polskiego - niezbędne jest ustalenie, czy nabył on obywatelstwo polskie i nie utracił go do dnia zgonu. Organ odwoławczy wskazał, iż dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy stosuje się przepisy ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego (Dz.U. R.P. Nr 7, poz. 44 ze zm.; dalej: "ustawa z 1920 r."), która to ustawa obowiązywała w dacie zaistnienia zdarzeń, mających znaczenie dla statusu obywatelstwa polskiego zmarłego Z. K.. Przywołał treść art. 2 ustawy z 1920 r., zgodnie z którym z chwilą ogłoszenia ustawy niniejszej, prawo obywatelstwa polskiego służy każdej osobie bez różnicy płci, wieku, wyznania i narodowości, która 1) jest osiedlona na obszarze Państwa Polskiego, o ile jej nie służy obywatelstwo innego państwa. Za osiedlonego w państwie Polskim w znaczeniu niniejszej ustawy jest uważany kto: a) jest zapisany lub miał prawo być zapisanym do ksiąg stałej ludności b. Królestwa Polskiego; b) ma prawo swojszczyzny w jednej z gmin na obszarze Państwa Polskiego, stanowiącym poprzednio część składową Państwa Austrjackiego lub Węgierskiego; c) miał już przed 1-ym stycznia 1908 r. z tytułu obywatelstwa niemieckiego stałe miejsce zamieszkania na obszarze Państwa Polskiego, stanowiącym poprzednio część składową Państwa Pruskiego; d) był zapisany do gminy miejskiej lub wiejskiej, albo do jednej z organizacji stanowych na ziemiach b. Cesarstwa Rosyjskiego, jakie wchodziły w skład Państwa Polskiego; 2) urodziła się na obszarze Państwa Polskiego, o ile nie służy jej obywatelstwa innego Państwa; 3) ponadto której na mocy traktatów międzynarodowych obywatelstwo polskie przysługuje". Rozstrzygając przedmiotową sprawę, Minister podzielił stanowisko Wojewody, iż Z. K. jako stały mieszkaniec R. nabył obywatelstwo polskie na podstawie art. 2 ustawy z 1920 r. Ponadto wskazał, iż z pozyskanych przez organ I instancji dokumentów z Ministerstwa Obrony Wielkiej Brytanii APC Polish Enquiries wynika, iż Z. K. służył w czasie II wojny światowej w [...], co bezsprzecznie dowodzi posiadanego przez niego obywatelstwa polskiego. Jednocześnie organ odwoławczy zauważył, iż do dnia [...] stycznia 1951 r. utratę obywatelstwa polskiego regulował art. 11 ustawy z 1920 r., zgodnie z którym, utrata obywatelstwa polskiego następowała przez nabycie obywatelstwa obcego, a także przez przyjęcie urzędu publicznego lub poprzez wstąpienie do służby wojskowej w wojsku obcym bez zgody odpowiedniego organu. W jego ocenie, biorąc pod uwagę fakt nabycia przez Z. K. w dniu [...] października 1952 r. obywatelstwa australijskiego wskazać należy, iż zostały wykluczone negatywne przesłanki wynikające z art. 11 ustawy z 1920 r. Minister podniósł także, iż w przedmiotowej sprawie brak jest dowodów, by Z. K. występował o zezwolenie na zmianę obywatelstwa polskiego lub, że Z. K., w okresie obowiązywania ustaw o obywatelstwie polskim z 1951 r., i 1962 r., oraz aby (począwszy od dnia 1 stycznia 1999 r.,) zrzekł się tego obywatelstwa na podstawie art. 13 u.o.p. Konkludując Minister stwierdził, że Z. K. nabył obywatelstwo polskie i nie utracił go do dnia zgonu. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący wniósł o niezwłoczne wykazanie nieprawidłowości w sprawie. Zaskarżonej decyzji z dnia [...] lipca 2012 r. zarzucił : – brak ustosunkowania się do nabytego obywatelstwa australijskiego przyznanego [...] października 1952 r., – brak wystąpienia z zapytaniem do Ministerstwa Sprawiedliwości Australii, czy nabyte obywatelstwo australijskie skutkuje utratą obywatelstwa polskiego i tym samym pobytu stałego w latach 1945-2000, co miało miejsce w Australii; – brak ustosunkowania się, czy dokonana przez Z. K. darowizna z majątku położonego w Polsce sporządzona w Kancelarii Notarialnej w Australii, w związku z australijskim obywatelstwem zmarłego jest wiążąca zgodnie z prawem australijskim dla sądu. W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270; dalej: "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Kierując się powyższymi kryteriami Sąd uznał, że w przedmiotowej sprawie skarga nie jest zasadna. Na wstępie należy podnieść, że przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 17 ust. 4 u.o.p. decyzja Ministra utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] czerwca 2012 r. stwierdzającą, że Z. K. posiadał obywatelstwo polskie do dnia zgonu. Dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy zastosowanie znajdowały przede wszystkim przepisy ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego (Dz. U. RP Nr 7, poz. 44 ze zm.), która to ustawa obowiązywała w chwili zaistnienia zdarzeń mających znaczenie dla stwierdzenia nabycia, posiadania lub utraty obywatelstwa polskiego przez zmarłego Z. K. Przed wydaniem decyzji stwierdzającej posiadanie obywatelstwa polskiego należało więc dokonać jednoznacznych ustaleń, czy i na jakiej podstawie Z. K. nabył obywatelstwo polskie (ustaleń tych dokonano) i czy posiadał je w dacie zgonu tj. [...] października 2000 r. W przypadku stwierdzenia nabycia obywatelstwa organy winny ustalić, czy nie nastąpiła utrata tego obywatelstwa przed wskazaną wyżej datą zgonu. W kontrolowanej przez Sąd sprawie organy orzekające na podstawie dokonanych ustaleń (dokumentów uzyskanych z Ministerstwa Obrony Wielkiej Brytanii, Konsulatu Generalnego w S., rejestrów utrat obywatelstwa polskiego zgromadzonych w [...] Urzędzie Wojewódzkim w W.) zasadnie poświadczyły posiadanie obywatelstwa polskiego przez Z. K. do dnia zgonu. Ocena prawna dotycząca obywatelstwa polskiego przez wyżej wymienionego powinna być dokonana według regulacji ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r., tj. aktu według którego Z. K. nabył obywatelstwo polskie. Organy orzekające prawidłowo ustaliły, iż Z. K. urodzony [...] maja 1912 r. w R. nabył obywatelstwo polskie (jako stały mieszkaniec R.) na podstawie art. 2 ustawy z 1920 r. Nadto ustalił, iż Z. K. służył w czasie II wojny światowej w [...]. W ocenie Sądu, organy trafnie rozważyły zagadnienie posiadania obywatelstwa polskiego przez Z. K. na podstawie przepisów ww. ustawy i wykazały, że nie stwierdzono faktów i okoliczności, które skutkowałby utratą obywatelstwa polskiego. Należy zauważyć, iż w art. 11 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego z 1920 r. (która obowiązywała do 19 stycznia 1951 r.) uregulowano dwie niezależne przesłanki utraty obywatelstwa polskiego. Pierwszą z nich było nabycie obcego obywatelstwa, z tym zastrzeżeniem, że osoby obowiązane do czynnej służby wojskowej mogły nabyć obywatelstwo obce jedynie po uzyskaniu zwolnienia od powszechnego obowiązku wojskowego, zgodnie z obowiązującymi przepisami, w przeciwnym razie nadal były uważane wobec Państwa Polskiego za obywateli polskich (art. 11 pkt 1 w zw. z art. 11 zd. 2 ustawy). Drugą przesłanką utraty obywatelstwa było przyjęcie urzędu publicznego lub wstąpienie do służby wojskowej w państwie obcym bez zgody właściwego wojewody, wyrażonej w porozumieniu z właściwym dowódcą okręgu korpusu (art. 11 pkt 2 ustawy). Zważywszy powyższe, w szczególności fakt nabycia w 1952 r. przez Z. K. obywatelstwa australijskiego nie wywołał skutku w postaci utraty obywatelstwa polskiego w kontekście uregulowań art. 11 ustawy z 1920 r. dotyczącym możliwości nabycia obcego obywatelstwa przez osoby podlegające obowiązkowi wojskowemu (do 50 roku życia) tylko po zwolnieniu od powszechnego obowiązku wojskowego. Brak tego zwolnienia powodował, że wobec Państwa Polskiego osoby takie (które uzyskały obce obywatelstwa) były uważane za obywateli polskich. Jednocześnie Sąd zauważa, iż kolejne ustawy o obywatelstwie z 1951 i 1962 r. powielały te uregulowania. Reasumując, Sąd stwierdza, że zaskarżona decyzja nie jest obarczona wadami, które wywołałyby konieczność wyeliminowania jej z obrotu prawnego. Z powyższych względów na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku. Rozstrzygnięcie o kosztach Sąd zaś oparł na podstawie art. 200, art. 205 § 2 i § 3 p.p.s.a. w zw. § 19 i § 18 ust.1 pkt 1 lit. "c" oraz § 2 ust. 3 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.) i art. 209 p.p.s.a.