VIII SA/Wa 7/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Cezary Kosterna Sędziowie Sędzia WSA Artur Kot Sędzia WSA Renata Nawrot (sprawozdawca) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Radomiu w trybie uproszczonym w dniu [...] kwietnia 2016 r. sprawy ze skargi A. R. na postanowienie Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] października 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z nałożonej grzywny za nieusprawiedliwione niestawiennictwo oddala skargę. Przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie jest skarga A. R. na postanowienie Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. Nr [...] z [...] października 2015 r. w sprawie odmowy zwolnienia z nałożonej kary grzywny za nieusprawiedliwione niestawiennictwo. Skarga została złożona w następującym stanie faktycznym sprawy: Wezwaniem z [...] maja 2015 r. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w B. (zwany dalej: Kierownik BP, organ I instancji) wezwał A. R. (zwany dalej: skarżący) do osobistego stawiennictwa w siedzibie organu, w dniu [...] maja 2015 r. na godz. [...], w celu przesłuchania w charakterze świadka. Przedmiotem przesłuchania miało być ustalenie okoliczności posiadania oraz prowadzenia przez [...] spółka z o.o. samodzielnego gospodarstwa rolnego, na jej odrębny rachunek, rzecz i ryzyko. Wezwanie zawierało pouczenie o skutkach nie stawienia się na wezwanie bez uzasadnionej przyczyny. Ww. wezwanie zostało doręczane skarżącemu w trybie art. 43 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.; zwana dalej: k.p.a.) w dniu 8 maja 2015 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru k. [...] akt administracyjnych). Odbiór przesyłki potwierdziła H. R.. W dniu 26 maja 2015 r. do organu I instancji wpłynęło od skarżącego pismo z [...] maja 2015 r. informujące, iż w związku z zatrudnieniem w [...] spółka z o.o. z siedzibą w Ł. co najmniej do końca września 2015 r. skarżący będzie przebywał na terenie powiatu świebodzińskiego. W związku z tym faktem wnosi o przesyłanie ewentualnych wezwań na adres G., [...] Ł., prowadzenie przesłuchań w ramach pomocy prawnej przez organ gminy lub biuro powiatowe Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Zaplanowane na dzień 27 maja 2015 r. przesłuchanie nie odbyło się z powodu braku stawienia się świadka na przesłuchanie. Postanowieniem nr [...] z [...] sierpnia 2015 r. Kierownik BP działając na podstawie art. 123 w związku z art. 88 k.p.a., orzekł o nałożeniu na skarżącego kary grzywny za nieusprawiedliwione niestawiennictwo. Pismem z [...] września 2015 r. (data złożenia w organie) skarżący wniósł zażalenie na powołane wyżej postanowienie. Jednocześnie złożył wniosek o uznanie nieobecności za usprawiedliwioną i zwolnienie z grzywny podnosząc, że wystosowane do niego wezwanie na przesłuchanie nie było prawidłowe, gdyż zostało wystawione przy braku poszanowania art. 52 k.p.a. Wyjaśnił, iż w piśmie z [...] maja 2015 r. poinformował organ I instancji, iż do końca września przebywa na terenie powiatu [...] i w związku z tym wnosi o przesyłanie ewentualnych wezwań na adres: [...],[...] Ł., oraz przeprowadzenie przesłuchań w trybie pomocy prawnej przez Urząd Gminy w Ł. bądź miejscowe biuro Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. W wyniku rozpoznania ww. wniosku Kierownik BP postanowieniem nr [...] z [...] września 2015 r., działając na podstawie art. 123 w związku z art. 88 § 2 k.p.a., orzekł o odmowie zwolnienia skarżącego z nałożonej kary pieniężnej. Jako podstawę powyższego organ I instancji podał, iż (co wynika z akt sprawy) wezwanie, na podstawie którego świadek został zobowiązany do stawiennictwa na przesłuchanie zostało wysłane na jego adres zamieszkania, czego skarżący w żaden sposób nie podważa. Za nieprawidłowe uznał założenie skarżącego, że wobec okoliczności poinformowania organu o pobycie świadka w innym miejscu niż jego miejsce zamieszkania, organ został niejako zobowiązany do automatycznej zmiany miejsca przesłuchania zgodnej z miejscem jego pobytu. Obowiązujące w tym zakresie przepisy procedury administracyjnej nakładają na organ powinność dokonania czynności w miejscu zamieszkania świadka lub miejsca jego pobytu, a wybór pozostaje w gestii organu. Obowiązek osobistego stawiennictwa na wezwanie organu administracyjnego obejmuje obręb gminy lub miasta, w którym wezwany zamieszkuje albo przebywa, a także dotyczy wezwanego zamieszkałego lub przebywającego w sąsiedniej gminie lub mieście (art. 51 k.p.a.). Gmina lub miasto, w którym wezwany zamieszkuje lub przebywa, to miejsce, gdzie wezwany ma miejsce zamieszkania lub pobytu w rozumieniu przepisów k.c. Organ wzywający może wybrać gminę lub miasto, kiedy wezwany ma miejsce zamieszkania i miejsce pobytu na terenie dwóch różnych miejscowości, gmin (miast). Obowiązek stawiennictwa wezwanego dotyczy tej gminy, miasta, na którego obszarze ma siedzibę organ wzywający. Według art. 51 § 2 k.p.a. dopuszczalne jest wzywanie osób zamieszkałych lub przebywających w sąsiednich gminach lub miastach. W zażaleniu złożonym na powołane postanowienie skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości. W uzasadnieniu zażalenia wskazał, że organ I instancji kierując do świadka wezwanie do złożenia zeznań w charakterze świadka, w przypadku, gdy miejsce zamieszkania jest odległe (500 km) od miejsca faktycznego przebywania w związku ze świadczeniem pracy zawodowej, wobec pisemnego wniosku świadka o przesłuchanie w trybie art. 53 k.p.a. winien był skorzystać z pomocy prawnej organu właściwego dla miejsca faktycznego przebywania. Organ zobligowany jest bowiem zasadą wyrażona w art. 50 § 2 k.p.a. tj. obowiązany jest dołożyć starań, aby zadośćuczynienie wezwaniu nie było uciążliwe. W przypadku gdy organowi zdarzy się błąd naruszenia zasady z art. 50 § 2 k.p.a. winien on nieobecność świadka uznać wobec swego błędu za usprawiedliwioną i zwolnić z kary grzywny. Postanowieniem [...] z [...] października 2015 r. nr Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. (zwany dalej: Dyrektor ARiMR, organ odwoławczy), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 k.p.a., po rozpoznaniu ww. zażalenia orzekł o utrzymaniu w mocy zaskarżonego postanowienia. Dyrektor ARiMR podał, iż w niniejszej sprawie wystąpiły okoliczności uzasadniające odmowę zwolnienia skarżącego z nałożonej nań kary grzywny. Podkreślił, że przepis art. 88 § 2 k.p.a. przewiduje możliwość zwolnienia ukaranego od kary grzywny, jednak może to nastąpić, gdy ukarany złoży wniosek o zwolnienie od kary grzywny w ciągu siedmiu dni od daty otrzymania zawiadomienia o ukaraniu, a organ który wydał postanowienie o ukaraniu, uzna nieobecność ukaranego za usprawiedliwioną. Ocenił, że argumenty skarżącego zawarte w zażaleniu na postanowienie o odmowie zwolnienia z kary grzywny nie usprawiedliwiają niestawiennictwa na wezwanie organu. Wyjaśnił w tym zakresie, że jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru, wezwanie do udziału świadka w przesłuchaniu zostało skutecznie doręczone skarżącemu w trybie art. 43 k.p.a., czego skarżący nie kwestionuje. Obowiązek osobistego stawiennictwa wymagany był na terenie tego samego miasta, w którym skarżący zamieszkuje, a wezwanie zawierało również pouczenie o skutkach niestawienia się świadka bez uzasadnionej przyczyny. Nadto skarżący poinformowany został o terminie rozprawy, przewidzianej w siedzibie organu na [...] maja 2015 r. na godzinę [...], poprzez doręczenie wezwania w dniu 5 maja 2015 r. (winno być: 8 maja 2015 r.), które zgodnie z procedurą doręczone zostało przynajmniej siedem dni przed rozprawą. Pomimo skutecznego zawiadomienia świadek nie stawił się. Zdaniem organu odwoławczego, w niniejszej sprawie wystąpiły okoliczności uzasadniające nałożenie na skarżącego kary grzywny za nieusprawiedliwione niestawiennictwo na wezwanie organu. Odnosząc się do zarzutów zażalenia wyjaśnił, że przebywanie w rozumieniu kodeksu cywilnego na terenie powiatu świebodzińskiego co najmniej do końca września 2015 r., nie mogą zostać uznane jako okoliczność usprawiedliwiającą niestawiennictwo na wezwanie organu. Wprawdzie w piśmie z dnia [...] maja 2015 r. (data nadania) skarżący wnosi o prowadzenie przesłuchania w ramach pomocy prawnej w Urzędzie Gminy Ł. lub w lokalnym biurze ARiMR. Jednak nie do zaakceptowania jest sytuacja, że to osoba wezwana będzie decydować gdzie może się stawić na wezwanie. Wezwanie, na podstawie którego świadek został zobowiązany do stawiennictwa w przesłuchaniu zostało wysłane na jego adres zamieszkania, czego skarżący nie podważa. Oczekiwanie, iż wobec poinformowania organu o pobycie świadka w innym miejscu niż jego miejsce zamieszkania, organ powinien dokonać przesłuchania w miejscu zgodnym z jego pobytem jest bezpodstawne. Przepisy nakładają bowiem na organ obowiązek dokonania czynności w miejscu zamieszkania świadka lub miejsca jego pobytu, a wybór pozostaje w gestii organu. Ponadto skarżący nie przedstawił żadnych istotnych, uzasadnionych dowodów na okoliczność uniemożliwiającą mu stawienie się na wezwanie organu. W skardze złożonej na powołane postanowienie do sądu administracyjnego skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz zwrot kosztów postępowania. Uzasadniając skargę podniósł, że zaskarżone postanowienie narusza prawo. Koniecznym warunkiem wstępnym rozważania przez organ nałożenia na świadka kary grzywny jest uprzednie zbadanie prawidłowości samego wezwania. W sprawie niniejszej wezwania nie można uznać za prawidłowe, gdyż zostało wystawione przy braku poszanowania artykułu 52 k.p.a. Podał, iż w piśmie z 24 maja 2015 r. informował Kierownika BP, iż do końca miesiąca przybywa na terenie powiatu świebodzińskiego w związku ze świadczeniem tam pracy sezonowej. Wskazał jednocześnie organowi adres do doręczeń oraz wniósł o przeprowadzanie ewentualnych przesłuchań w trybie art. 52 przez Urząd Gminy Ł. bądź miejscowe biuro powiatowe ARiMR. Kierownik BP nie zważył, iż omawiany przepis nie pozostawia organowi wyboru i bezwzględnie wymaga zastosowania procedury tzw. pomocy prawnej. Brak poprawności wezwania i pełnej zgodności z przewidzianą prawem procedurą wyklucza karanie świadka. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Wskazał, że argumenty zawarte w przedmiotowej skardze nie usprawiedliwiają niestawiennictwa na wezwanie organu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Skarga podlega oddaleniu. Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwana dalej p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż sąd rozpoznając skargę ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego. Zgodne z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Kontroli Sądu w niniejszym postępowaniu poddane zostało postanowienie Dyrektora ARiMR z [...] października 2015 r. utrzymujące w mocy postanowienie Kierownika BP z [...] września 2015 r., którym organ ten odmówił zwolnienia skarżącego z nałożonej nań kary grzywny za nieusprawiedliwione niestawiennictwo na rozprawie w dniu [...] maja 2015 r. Zgodnie z przepisem art. 88 § 1 k.p.a., kto będąc obowiązany do osobistego stawienia się (art. 51), mimo prawidłowego wezwania nie stawił się bez uzasadnionej przyczyny jako świadek lub biegły albo bezzasadnie odmówił złożenia zeznania, wydania opinii, okazania przedmiotu oględzin albo udziału w innej czynności urzędowej, może być ukarany przez organ przeprowadzający dowód grzywną do 50 zł, a w razie ponownego niezastosowania się do wezwania - grzywną do 200 zł. Z powyższej normy prawnej wynika, że dla zapewnienia prawidłowego przebiegu postępowania dowodowego w art. 88 k.p.a. ustawodawca wprowadził środek przymusu w postaci kary grzywny wobec podmiotów w nim wymienionych tj. świadka lub biegłego, w sytuacji bezzasadnej odmowy złożenia zeznania, wydania opinii, okazania przedmiotu oględzin bądź udziału w innej czynności urzędowej. Przepis ten ma zastosowanie również do świadka, jeśli jest on jednocześnie osobą, która w sposób nieuzasadniony odmówiła okazania przedmiotu oględzin bądź udziału w innej czynności urzędowej. W zakresie pojęcia innej czynności urzędowej mieści się przeprowadzenie dowodu z przesłuchania świadka. Z art. 88 § 2 k.p.a. wynika natomiast, że organ, który nałożył karę grzywny, może na wniosek ukaranego, złożony w ciągu siedmiu dni od daty otrzymania zawiadomienia o ukaraniu, uznać za usprawiedliwioną nieobecność lub odmowę zeznania, wydania opinii, albo okazania przedmiotu oględzin i zwolnić od kary grzywny. Jak z powyższego wynika wniosek o zwolnienie z nałożonej kary grzywny ukierunkowany jest na zwolnienie od kary, nałożonej zasadnie na określony moment bowiem osoba nie usprawiedliwiła przed ukaraniem swojego zachowania. W niniejszej sprawie bezsporną jest okoliczność, że wezwanie do udziału w rozprawie wyznaczonej na 27 maja 2015 r. zostało skutecznie doręczone skarżącemu w trybie zastępczym wynikającym z art. 43 k.p.a. w dniu 8 maja 2015 r. – do rąk dorosłego domownika. Grzywna nałożona została postanowieniem Kierownika BP z [...] sierpnia 2015 r. (doręczonym [...] września 2015 r., k. [...] akt administracyjnych), utrzymanym w mocy postanowieniem organu odwoławczego z [...] października 2015 r. Nie budzi Sądu także fakt, iż wniosek o zwolnienie z orzeczonej kary wniesiony [...] września 2015 r. (k. [...] akt administracyjnych) złożony został w ustawowym terminie siedmiu dni do dokonania tej czynności. Sporną natomiast jest kwestia, czy nieobecność skarżącego na przesłuchaniu była usprawiedliwiona. Orzekające w sprawie organy uznały, iż skarżący został prawidłowo – w trybie art. 43 k.p.a. wezwany do stawiennictwa na rozprawie w dniu 27 maja 2015 r., w celu złożenia zeznań w charakterze świadka. Złożone przez skarżącego pismo dotyczące kierowania ewentualnej korespondencji pod adresem [...],[...] Ł. i ewentualne przesłuchanie go w ramach pomocy prawnej przez Urząd Gminy w Ł. czy Biuro powiatowe ARiMR nie wiązało organów, które zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami procedury same decydują o miejscu prowadzenia czynności. Właściwie zatem na skarżącego nałożona została grzywna pieniężna za nieusprawiedliwione niestawiennictwo oraz brak było przesłanek do zwolnienia skarżącego z obowiązku jej zapłaty. Zdaniem Sądu takie stanowisko organów, w świetle materiału dowodowego sprawy jest prawidłowe. Wobec niezastosowania się skarżącego do ww. wezwania i ustalenia, że złożone [...] maja 2015 r. pismo nie usprawiedliwia nieobecności na wyznaczonej czynności, Kierownik BP prawidłowo zastosował środek przymusu w postaci ukarania skarżącego grzywną (art. 88 § 1 k.p.a.) oraz odmówił zwolnienia z obowiązku jej uiszczenia. Niewątpliwie w okolicznościach niniejszej sprawy zastosowanie znajdował art. 51 k.p.a., zgodnie z którym do osobistego stawienia się wezwany jest obowiązany tylko w obrębie gminy lub miasta, w którym zamieszkuje albo przebywa. Obowiązek osobistego stawiennictwa dotyczy również wezwanego, zamieszkałego lub przebywającego w sąsiedniej gminie albo mieście. Podkreślić przy tym trzeba, że obowiązek osobistego stawiennictwa w niniejszej sprawie wymagany był w obrębie miasta, w którym skarżący zamieszkuje. Wezwanie wysłane zostało na adres zamieszkania skarżącego i prawidłowo doręczone za pośrednictwem dorosłego domownika. Sąd akceptuje stanowisko orzekających w sprawie organów, iż powołane w piśmie skarżącego z [...] maja 2015 r. okoliczności nie usprawiedliwiały jego niestawiennictwa na wezwanie na rozprawę w dniu 27 maja 2015 r., nie wskazywały bowiem przyczyn i okoliczności z powodu których obecność skarżącego w wyznaczonym terminie na rozprawie nie będzie możliwa. Pismo to zawierało natomiast informację o czasowej zmianie zamieszkania skarżącego i prośbę o kierowanie korespondencji pod nowy adres [...],[...] Ł. oraz przesłuchanie ww. w ramach pomocy prawnej przez organy właściwe miejscowo dla nowego miejsca zamieszkania skarżącego. Wskazanie przez skarżącego nowego adresu do korespondencji mogło skutkować dopiero w odniesieniu do korespondencji kierowanej do skarżącego po uzyskaniu tej informacji przez organy. W kontekście przedstawionych rozważań za nieuzasadnione uznać zależy zarzuty skargi dotyczące naruszenia procedury administracyjnej. Mając na uwadze powołane okoliczności, Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.