VIII SA/Wa 705/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Cezary Kosterna (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Iwona Owsińska - Gwiazda Sędzia WSA Marek Wroczyński po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Radomiu w trybie uproszczonym w dniu 25 kwietnia 2017 r. sprawy ze skargi I. L. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem z [...]czerwca 2016 r., po rozpatrzeniu zażalenia K. L. i I. L. (dalej: "skarżący"), Dyrektor Izby Skarbowej w [...] (dalej: "DIS" lub "Dyrektor IS") utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika [...]Urzędu Skarbowego w [...]z [...]kwietnia 2016 r. w sprawie odmowy wszczęcia postępowania z wniosku skarżących zwrotu nienależnego świadczenia w podatku od towarów za okresy od lipca do grudnia 1993 r.. Jako podstawę prawną postanowienia Dyrektor IS wskazał przepisy art. 233 § 1 pkt 1, art. 239 § 1 w związku z art. 72 § 1 pkt 1, art. 75 § 1, art. 79 § 2, art. 133 i 1 art. 165a § 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015 r., poz. 613 ze zm.; dalej: "Op"). Postanowienie to wydano w oparciu o następujące ustalenia: W 1993 r. podmiot określany jako PWHU [...] K., I. L. używając numeru NIP [...] przypisanego K. L. składał deklaracje podatkowe VAT-7, w których wykazywano podatek do zapłaty za miesiące od lipca do grudnia 1993 r. Organy podatkowy wydały decyzje określające zobowiązania podatkowe za te miesiące, które zostały. Decyzje ostateczne w tej sprawie były decyzjami reformatoryjnymi Izby Skarbowej w [...]z [...]września 1998 r. uchylającymi decyzje Urzędu Kontroli Skarbowej w [...]z [...]czerwca 1998 r. i określającymi zobowiązania podatkowe za poszczególne miesiące. Decyzją z [...]października 1998 r. [...]Urząd Skarbowy w [...]rozłożył na raty należności z powyższych decyzji. Wnioskiem z [...]lutego 2016 r. K. L. i I. L. wystąpili do Naczelnika [...]Urzędu Skarbowego w [...] (dalej: Naczelnik US) o stwierdzenie wygaśnięcia decyzji [...]Urzędu Skarbowego w [...]z dnia [...]października 1998 r. o rozłożeniu na raty oraz o zwrot nadpłaty w kwocie [...]zł powstałej w związku z wykonaniem decyzji. Naczelnik US postanowieniem z [...]kwietnia 2016 r. odmówił wszczęcia postępowania w tej sprawie. Na postanowienie to I. L. wniósł zażalenie żądając jego uchylenia i orzeczenia o zwrocie nienależnego świadczenia stanowiącego nadpłatę dokonaną przez I.L. za nieistniejącego podatnika [...]K. i I. L.. Podnosił, że zaskarżone postanowienie nie rozstrzyga kwestii stwierdzenia wygaśnięcia decyzji z [...]października 1998 r. i zostało wydane z naruszeniem art. 123 § 1 Ordynacji podatkowej, ponieważ stronie nie zapewniono możliwości wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału. Wywodził, że organy podatkowe wprowadziły w błąd małżonków L. i sądy administracyjne poprzez wydawanie orzeczeń, że podatnikiem podatku VAT jest PWHU "[...]" K. i I. L., nie mogły powstać zobowiązania podatkowe takiego podmiotu, który nie istniał. W tej sytuacji dokonane za taki podmiot wpłaty na poczet podatku VAT są dla Skarbu Państwa Świadczeniami nienależnymi. Dyrektor Izby Skarbowej w [...]w wyniku rozpatrzenia zażalenia utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika US. Dyrektor Izby Skarbowej w [...]uzasadniając zaskarżone postanowienie w pierwszej kolejności wskazał na art. 165a O.p., art. 133 O.p. i art. 75 § 1 i § 2 O.p. Uznał, że nie są czynnie legitymowanie do żądania zwrotu podatku uiszczonego za PWHU [...]K. L., I. L., to jest podmiotu nieistniejącego dla podatku od towarów i usług, małżonkowie L. jako osoby fizyczne. Skoro bowiem nadpłata jest nienależnym lub zawyżonym świadczeniem podmiotu mającego określony przymiot na gruncie prawa podatkowego i jest należna takiemu podmiotowi, to świadczenie dokonane przez małżonków L. jako osoby fizyczne za podmiot, który uznali oni (mimo posiadanej już wiedzy) za podmiot błędnie uznany za podatnika podatku od towarów i usług (którym w rzeczywistości nie był), nie może być dla nich dokonany zwrot na podstawie przepisów dotyczących stwierdzenia i zwrotu nadpłaty. Dyrektor IS zwrócił też uwagę, że zgodnie z art. 79 § 2 O.p. w brzmieniu obowiązującym w dacie złożenia wniosku, prawo do złożenia wniosku o stwierdzenie nadpłaty wygasa po upływie terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego, a ten termin już upłynął. Z takim rozstrzygnięciem nie zgodzili się skarżący. Pismem z 8 sierpnia 2016 r. wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Występując o uchylenie zaskarżonego aktu postawili zarzuty naruszenia przepisów: - art. 123 § 1 O.p. w zw. z art. 200 § 1 O.p. poprzez niewyznaczenie 7-dniowego terminu do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego; - art. 240 § 1 pkt 4 O.p. poprzez to, że strona – K. L. bez własnej winy nie brała udziału w sprawie, gdyż ustalenia organu dotycząc innych postępowań, nie związanych z tym postępowaniem, a postanowienie Naczelnika US z [...]stycznia 2016 r. adresowane do K. i I. L. zostało doręczone tylko Ireneuszowi L.. Uzasadniając skargę skarżący podnosili, że dokonali wpłat kwot podatku VAT za poszczególne miesiące 1993 r. na skutek poświadczenia nieprawdy przez organy podatkowe co do tego, że podatnikiem tego podatku była PWHU [...]K. i I. L.. W ocenie skarżących to poświadczenie nieprawdy podtrzymywał też sądy administracyjne, które do pewnego czasu dawały bezkrytycznie wiarę takim ustaleniom organów. Skarżący powołali orzeczenia tut. Sądu i Naczelnego Sądu Administracyjnego, z których wynikało, że to K. L. była podatnikiem, a nie PWHU [...]K. i I. L.. Tak wiec dokonane przez nich wpłaty były nienależnie wpłacone. W odpowiedzi na skargę, Dyrektor IS podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wystąpił o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji oraz postępowania poprzedzającego jej wydanie, Sąd nie dopatrzył się naruszenia przez organy podatkowe orzekające w sprawie przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy lub (i) prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, a także wystąpienia innych przesłanek przewidzianych w przepisach art. 145 § 1 i 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej: "uppsa"). Zarzuty skargi Sąd uznał za chybione. Działając z urzędu, zgodnie z art. 134 § 1 uppsa, Sąd również nie dostrzegł wystąpienia przesłanek powodujących konieczność wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego postanowienia. Istota sporu w przedmiotowej sprawie dotyczy wykładni i zasadności zastosowania przez Dyrektora IS w realiach niniejszej sprawy art. 165a § 1 O.p. i art. 133 § 1 O.p. Dyrektor IS przyjął bowiem, że należało odmówić wszczęcia postępowania z wniosku skarżących o zwrot nienależnego świadczenia w podatku od towarów i usług. Zgodnie z art. 165a § 1 O.p., gdy żądanie, o którym mowa w art. 165, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z jakichkolwiek innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ podatkowy wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Z kolei art. 133 § 1 O.p. stanowi, że stroną w postepowaniu podatkowym jest podatnik, płatnik, inkasent lub ich następca prawny, a także osoba trzecia, o której mowa w art. 110-117b O.p., która z uwagi na swój interes prawny żąda czynności organu podatkowego, do której czynność organu podatkowego się odnosi lub której interesu prawnego działanie organu podatkowego dotyczy. Z art. 75 § 1 O.p. wynika z kolei, że prawo do kwestionowania zasadności zapłacenia podatku przysługuje podatnikom, płatnikom, inkasentom wspólnikom spółki cywilnej w zakresie zobowiązań podatkowych tej spółki. Skarżący wystąpili do Naczelnika [...]Urzędu Skarbowego w [...] o zwrot nienależnego świadczenie. Pojęcie "nienależnego świadczenia" nie jest znane na gruncie przepisów ordynacji podatkowej, znane jest w przepisach Kodeksu cywilnego (np. art. 410 K.c.) Jednak z uwagi na skierowanie wniosku do organu podatkowego i nawiązanie we wniosku do zapłaconego podatku, organu podatkowe obu instancji słusznie rozpoznany wniosek na gruncie prawa przepisów Ordynacji podatkowej o postępowaniu podatkowym. Wniosek został złożony przez K. i I. małżonków L.. Taki podmiot (małżonkowie L.) nie był nigdy podatnikiem podatku VAT w związku z działalnością jednostki organizacyjnej o nazwie "[...]" K. i I. L., na co powołują się sami skarżący i co zostało potwierdzone przez Naczelny Sąd Administracyjny. Skoro skarżący małżonkowie L.. nie byli podatnikami podatku, o którego zwrot wystąpili w przedmiotowym postępowaniu, to nie są ani podatnikiem, ani też płatnikiem czy inkasentem, bądź też następcą prawnym takich osób, ani też wspólnikami spółki cywilnej będącej podatnikiem. Nie są też żadnym z podmiotów mogących być uczestnikami postępowania podatkowego, o jakich mowa w przepisach art. 110-117b O.p., czego przecież nawet nie próbują twierdzić. Dlatego skoro małżonkowie Lachowicz nie mogą być stroną w postępowaniu podatkowym dotyczącym podatku VAT zapłaconego w 2000 r. przez jednostkę organizacyjną "[...]" K. i I. L., to nie mogą żądać wszczęcia postępowania podatkowego dotyczącego tego podatku w jakimkolwiek aspekcie i w takiej sytuacji organ podatkowy zobowiązany był na podstawie art. 165 a Ordynacji podatkowej wydać postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Z kolei gdyby hipotetycznie przyjąć, że wnioskodawcą w tej sprawie była tylko K. L. i ona też była wcześniej podatnikiem podatku VAT występującym w obrocie jako "[...]" K. i I. L., to z kolei jej prawo do złożenia wniosku o stwierdzenie nadpłaty i związanego tym żądania zwrotu nadpłaty wygasłoby ze względu na przedawnienie zgodnie z art. 79 § 2 O.p., co uzasadniałoby również odmowę wszczęcia postępowania. Zarzut naruszenia art. 123 § 1 O.p. w zw. z art. 200 § 1 O.p. przez niewyznaczenie 7-dniowego terminu do wypowiedzenia się w sprawie nie może być uznany za uzasadniający twierdzenie, że stanowiło to naruszenie przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skarżący nawet nie przedstawiają takiej argumentacji. Jak wynika z art. 219 O.p. do postanowień nie ma zastosowania art. 200 § 1 O.p. Nie zasługuje również na uwzględnienia zarzut naruszenia art. 240 § 1 pkt 4 O,p. mający polegać na tym, że K. L. nie brała udziału w postępowaniu. Podpisała wniosek, na podstawie którego została wydana decyzja przez organ I instancji, a tylko wniosek i załączone do niego dokumenty były podstawa wydania decyzji w obu instancjach. Doręczenie decyzji organu I instancji nastąpiło do wnioskodawców – małżonków L., a odebrał je małżonek K.L. – I. L.. K.L. podpisała też skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Reasumując należało uznać, że Dyrektor Izby Skarbowej w [...] w zaskarżonej decyzji dokonał właściwej wykładni przepisów prawa, w szczególności art. 165a § 1 O.p. i art. 133 § 1 O.p. i w oparciu o stan faktyczny ustalony w sposób nie budzący wątpliwości, dokonał właściwej subsumpcji stanu faktycznego do prawidłowo zinterpretowanych norm prawnych. Sąd nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, nie dopatrzył się też innych naruszeń prawa materialnego mających wpływ na wynik sprawy, ani też naruszeń przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nie stwierdził też naruszeń prawa dających podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, ani okoliczności powodujących stwierdzenie nieważności objętych kontrola decyzji. Sprawa został rozpoznana w postępowaniu uproszczonym zgodnie z art. 119 pkt 3 uppsa, gdyż przedmiotem skargi było postanowienie, na które służy zażalenie. Biorąc to wszystko pod uwagę, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd był zobowiązany orzec jak w sentencji.