VIII SA/Wa 707/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Wroczyński, Sędziowie Sędzia WSA Leszek Kobylski /sprawozdawca/, Sędzia WSA Iwona Owsińska – Gwiazda, Protokolant Specjalista Ilona Obara, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 stycznia 2013 r. sprawy ze skargi P. T. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej w transporcie drogowym 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję [...] Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...]; 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości do chwili uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3) zasądza od Głównego Inspektora Transportu Drogowego na rzecz skarżącego P. T. kwotę 357 (trzysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lipca 2012 r. znak: [...] Główny Inspektor Transportu Drogowego (dalej: "GITD", "organ odwoławczy"), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.; dalej: "k.p.a."), art. 13 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 13k ust. 1 pkt 1, art. 13k ust. 4 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 19, poz. 115 ze zm., Dz. U. z 2008 r., Nr 218, poz. 1391; dalej: "u.d.p.") oraz załącznika nr 1 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej (Dz. U. z 2011 r., Nr 80, poz. 433), art. 50 pkt 1 lit. j, art. 51 ust. 6 pkt 1 lit b, art. 51 ust. 7 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (t.j. Dz. U. z 2007 r., Nr 125, poz. 874 ze zm., Dz. U. z 2010 r., Nr 249, poz. 1656, Dz. U. z 2011 r., Nr 159, poz. 945; dalej: "u.t.d.") utrzymał w mocy decyzję L. Inspektora Transportu Drogowego (dalej: "WITD") z dnia [...] lipca 2011 r. znak: [...], nadkładającą na P. T. (dalej: "skarżący") karę pieniężną w wysokości [...] złotych. Podstawę faktyczną rozstrzygnięcia stanowiło wykonywanie przejazdu po drodze krajowej wymienionej w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej, bez uiszczenia opłaty, o której mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p. Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym ustalonym przez organ odwoławczy: Dnia [...] lipca 2011 r. na drodze krajowej nr [...] klasy [...] (droga ekspresowa na odcinku węzeł [...] - [...],) o godzinie [...], inspektor Inspekcji Transportu Drogowego zatrzymał do kontroli mobilnej samochód ciężarowy marki [...] o nr rej.[...]. Pojazdem samochodowym kierował skarżący. Dopuszczalna masa całkowita kontrolowanego zespołu pojazdów przekraczała 3,5 t. Po zatrzymaniu pojazdu do kontroli ustalono, że znajdowało się w nim urządzenie marki [...] o nr seryjnym [...]. Urządzenie to poddano odczytowi w wyniku którego, po skonfrontowaniu z przedłożonymi przez kierowcę wykresówkami ustalono, że w dniach: – [...] lipca 2011 r. o godzinie [...] kierowca wjechał na odcinek autostrady [...] węzeł [...]– węzeł [...], co zarejestrowała bramownica [...] ; – [...] lipca 2011 r. o godzinie [...] kierowca wjechał na odcinek autostrady [...], co zarejestrowała bramownica [...] , węzeł [...]- węzeł [...]; – [...] lipca 2011 r. o godzinie [...] kierowca wjechał na odcinek drogi krajowej [...] co zarejestrowała bramownica[...] , odcinek G. (z obwodnicą G.) - [...]; – [...] lipca 2011 r. o godzinie [...] kierowca wjechał na odcinek autostrady [...] co zarejestrowała bramownica [...], węzeł [...]- węzeł [...]; bez uiszczenia opłaty elektronicznej za przejazd ww. odcinkami dróg krajowych. Drogi krajowe, po których ustalono poruszanie się kontrolowanego pojazdu samochodowego, zostały wyszczególnione w załączniku nr 1, pkt 2 i pkt 11 lit. c, rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej. W celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego w sprawie, organ odwoławczy pismem z dnia [...] września 2011 r. (znak:[...]) zwrócił się z zapytaniem do operatora tj. [...] Sp. z o.o. o złożenie wyjaśnień, czy w dniach i godzinach w których system elektronicznego poboru opłat zarejestrował incydenty, na koncie użytkownika znajdowały się wystarczające środki płatnicze do uiszczenia opłaty za przejazd po ww. odcinkach dróg krajowych, czy przyczyną nieuiszczenia opłaty elektronicznej było nieprawidłowe zaliczenie należności za przejazd płatnymi odcinkami dróg w związku z zawarciem przez stronę trzech różnych umów oraz czy wraz z zawarciem kolejnej umowy środki pieniężne przechodzą na nowe konto. Operator elektronicznego systemu poboru opłat ustosunkował się do powyższego wezwania w pismach z dnia [...] grudnia 2011 r. (nr[...]) oraz z dnia [...] kwietnia 2012 r. (nr[...]) z których wynika, że z wyjątkiem jednego przejazdu tj. przejazdu zarejestrowanego w dniu [...] lipca 2011 r. o godzinie [...] przez bramownicę [...] na autostradzie [...], opłata elektroniczna za przejazd została uiszczona. Pismem z dnia [...] grudnia 2011 r. organ wezwał operatora o wskazanie przyczyny, dlaczego opłata za przejazd z dnia [...] lipca 2011 r. nie została uiszczona. Z uwagi na to, że z kolejnej informacji udzielonej przez operatora elektronicznego systemu poboru opłat wynikało, że przejazd z dnia [...] lipca 2011 r. z godziny [...] nie został odnotowany w systemie viaTOLL, organ odwoławczy ponownie wezwał operatora pismem z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] o wyjaśnienie, co oznacza sformułowanie, iż przejazd nie został zarejestrowany w systemie elektronicznego poboru opłat. Z uwagi na nieudzielenie przez wzywanego wymaganej odpowiedzi, organ odwoławczy w dniu [...] maja 2012 r. przeprowadził dowód z przesłuchania świadka tj. pracownika operatora – R. S. Świadek ten zeznał, iż przejazd dokonany [...] lipca 2011 r. o godzinie [...] na autostradzie [...] nie został odnotowany jako transakcja poboru opłat i tak również należy rozumieć sformułowanie zawarte w poprzednio składanych wyjaśnieniach. Nadto zeznał, iż posiadanie przez użytkownika konta w dniu [...] lipca 2011 r. wystarczających środków na koncie, nie jest równoznaczne z uiszczeniem opłaty, gdyż przykładowo kierowca mógł wjechać na autostradę niewłaściwym pasem, a w takiej sytuacji nie dochodzi do uiszczenia opłaty. Kolejnym pismem operator poinformował organ odwoławczy, że opłata elektroniczna za przejazd dnia [...] lipca 2011 r. nie została uiszczona, przejazd nie został zarejestrowany jako transakcja poboru opłat, gdyż urządzenie viaBOX nie nawiązało komunikacji z bramownicą, użytkownik urządzenia nie składał reklamacji w związku z niesprawnym działaniem urządzenia viaBOX. GITD uzasadniając wydane w dniu [...] lipca 2012 r. rozstrzygnięcie zauważył, iż elektroniczny system poboru opłat z dniem [...] lipca 2011 r. zastąpił system "winietowy". Obowiązek ponoszenia powyższej opłaty spoczywa na korzystającym z dróg krajowych lub ich odcinków, natomiast sankcja za naruszenie tego obowiązku nakładana jest na kierującego pojazdem, na co wskazuje wykładnia normy prawnej - art. 13k u.d.p. Przytoczył brzmienie przepisów art. 5 ust. 1, art. 13 ust. 1 pkt 3, art. 13k ust. 1 pkt 1 i ust. 4 u.d.p. Odnosząc się do zarzutów odwołania wskazał, iż skarżący szczegółowo opisał zdarzenia mające miejsce przed dniem kontroli drogowej, wskazując, że powodem wystąpienia incydentów było wadliwe działanie systemu elektronicznego poboru opłat oraz nieprofesjonalne działanie pracowników punktu poboru opłat. Stwierdził, iż w niniejszej sprawie istotnie doszło do nieprawidłowego działania systemu, ale tylko w odniesieniu do incydentów zarejestrowanych przez bramownice w następujących dniach i godzinach: tj. [...]lipca 2011 r. godz. [...] oraz godz.[...], jak i [...] lipca 2011 r. godz.[...]. Natomiast nie uiszczono opłaty elektronicznej za przejazd po autostradzie [...] w dniu [...] lipca 2011 r. Fakt nieuiszczenia opłaty potwierdza również przesłane zestawienie transakcji z dnia [...] lipca 2011 r., z którego wynika, że w dniu [...] lipca 2011 r. uiszczono opłatę wyłącznie za przejazd po drodze krajowej [...]. W kwestii zarzutu, iż powodem nieuiszczenia opłaty elektronicznej było wadliwe działanie systemu, organ odwoławczy zważył, iż w pisemnych odpowiedziach operator elektronicznego poboru opłat niezmiennie i jednoznacznie oświadczał, że system elektronicznego poboru opłat w dniu [...] lipca 2011 r. działał poprawnie, a użytkownik nie składał reklamacji. Nadto w piśmie z dnia [...] listopada 2011 r. operator wyjaśnił, że nie doszło do sugerowanej przez skarżącego sytuacji polegającej na nieprawidłowym zaliczeniu należności za przejazd w związku z zawartymi trzema umowami. GITD stwierdził, iż zgromadzony materiał dowodowy jednoznacznie przesądza o popełnieniu przez kierującego w dniu [...] lipca 2011 r. pojazdem o nr rej. [...] naruszenia, polegającego na nie uiszczeniu opłaty elektronicznej za przejazd autostradą [...] na odcinku węzeł [...]- węzeł [...]. Na marginesie organ odwoławczy wskazał, iż nie kwestionuje tego, że na koncie skarżącego znajdowały się środki pieniężne wystarczające do uiszczenia opłaty, jednak samo posiadanie środków nie oznacza, że opłata elektroniczna zostanie uiszczona. Podniósł, iż jak wynika z materiałów znajdujących się w aktach sprawy, podczas przejazdu w dniu [...] lipca 2011 r. nie doszło do nawiązania łączności z bramownicą [...], a w konsekwencji nie mogło dojść do pobrania środków z konta viaTOLL należącego do skarżącego. Konkludując GITD stwierdził, iż skarżący wykonując przejazd w ustalonym powyżej stanie faktycznym był obowiązany do uiszczenia opłaty elektronicznej, o której mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p. Powyższego obowiązku kierujący pojazdem nie dopełnił, dlatego też organ I instancji prawidłowo ocenił materiał dowodowy i karę pieniężną w wysokości [...]zł za naruszenie art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p. nałożył słusznie i zgodnie z prawem. W skardze na powyższą decyzję GITD skarżący wnosząc o jej uchylenie zarzucił naruszenie: – prawa materialnego - tj. art. 13 k ust 1 pkt 1 u.d.p. poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że w przypadku nie nawiązania przy wjeździe na drogę płatną łączności pomiędzy urządzeniem viaBOX, a bramownicą przy wymierzaniu kary pieniężnej w oparciu o ww. przepis nie jest możliwe podnoszenie żadnych okoliczności, wyłączających odpowiedzialność ukaranego podmiotu; – przepisów postępowania mających wpływ na treść rozstrzygnięcia - tj. naruszenie art. 7, art. 77 oraz art. 107 k.p.a., poprzez nie ustalenie jaka była przyczyna nie nawiązania przy wjeździe na drogę płatną w dniu [...] lipca 2011 r. łączności pomiędzy urządzeniem viaBOX a bramownicą i czy zdarzenie to miało jakikolwiek związek przyczynowo skutkowy z zachowaniem skarżącego. Uzasadniając skarżący wskazał, iż organ nie poczynił jakichkolwiek ustaleń, czy brak komunikacji nastąpił np. z przyczyn niezależnych od skarżącego (usterka techniczna), czy też np. z przyczyn leżących po stronie obsługi bramownicy -zwłaszcza, że celowe wyłączenie urządzenia viaBOX przez jego użytkownika (skarżącego) nie jest możliwe. Wskazał, iż GITD umknęła najistotniejsza dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy kwestia - czy naruszenie art. 13k ust 1 pkt 1 u.d.p. nastąpiło na skutek ustalonego w postępowaniu administracyjnym działania lub zaniechania skarżącego i czy skarżący miał jakąkolwiek możliwość zachowania się zgodnego z prawem w celu uniknięcia sankcji administracyjnej. Nadto zauważył, iż bezspornym jest, że na koncie skarżącego znajdowały się środki pieniężne wystarczające do uiszczenia opłaty, jak też że w pojeździe znajdowało się urządzenie marki viaBOX Kapsch o nr seryjnym [...], które to urządzenie poddano odczytowi. W odpowiedzi na skargę GITD wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, badając prawidłowość zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafność ich wykładni. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia naruszenia prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu, na podstawie art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270; dalej: "p.p.s.a."). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, o czym stanowi art. 134 § 1 p.p.s.a. Skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja GITD z dnia [...] lipca 2012 r. oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji z dnia [...] lipca 2011 r. naruszają przepisy postępowania w sposób mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Na wstępie należy podnieść, że organ administracji działając na podstawie i w granicach przepisów prawa procesowego, obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.), co oznacza konieczność uwzględnienia zasady prawdy materialnej wskazanej w art. 7 k.p.a., która to zasada nakazuje organowi z urzędu gromadzić, a następnie rozpatrzyć dowody istotne w sprawie. Sąd administracyjny natomiast, kontrolując zgodność zaskarżonego aktu z prawem, orzeka wyłącznie na podstawie materiału faktycznego/dowodowego sprawy, zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym; w szczególności sąd administracyjny nie może zastąpić organu administracji w wykonaniu obowiązku ustalenia stanu faktycznego sprawy, w tym zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego i czynić własnych ustaleń, skoro do jego kompetencji należy jedynie kontrola legalności rozstrzygnięć wydanych na podstawie stanu faktycznego ustalonego w postępowaniu administracyjnym. Aby ocenić/skontrolować decyzję organu, Sąd musi więc dysponować ustaleniami i stanowiskiem organu co do wszystkich okoliczności, które determinują sposób objętego tą decyzją rozstrzygnięcia sprawy. Inaczej kontrola sądowoadministracyjna jest niemożliwa, a zaskarżona decyzja podlega uchyleniu. Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja organu odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] lipca 2011 r., nakładająca na skarżącego karę pieniężną w wysokości [...] złotych za wykonywanie po autostradzie [...] na odcinku węzeł [...]- węzeł [...]przejazdu pojazdem marki [...] bez uiszczenia wymaganej opłaty elektronicznej. W ocenie Sądu, organy obu instancji nie wyjaśniły, jaka była przyczyna nie nawiązania podczas przejazdu w dniu [...] lipca 2011 r. o godzinie [...] połączenia pomiędzy urządzeniem viaBOX zamontowanym w kontrolowanym pojeździe skarżącego, a bramownicą [...] na autostradzie [...], co w konsekwencji spowodowało niemożność pobrania środków z konta viaTOLL należącego do skarżącego. W szczególności organy orzekające nie wyjaśniły, czy brak tegoż połączenia nastąpił z przyczyn leżących po stronie skarżącego (tak jak sugeruje operator elektronicznego poboru opłat z powodu wjechania na autostradę niewłaściwym pasem), czy też z przyczyn od skarżącego nie zależnych, tj. awarii systemu, bądź też uchybień po stronie pracowników operatora systemu poboru opłat. Brak definitywnego wyjaśnienia tych okoliczności stanowi naruszenie art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. i uniemożliwia rozstrzygnięcie sprawy. Rzeczą organów będzie zatem ponowne rozpatrzenie sprawy w jej całokształcie, z uwzględnieniem powyższych wskazań i procedury administracyjnej, którą organy są związane, w tym wynikającego z art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a. obowiązku wszechstronnego i wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego i uzasadnienia decyzji zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a. w formie jednoznacznego toku wypowiedzi. Przede wszystkim organ orzekający wyeliminuje wszelkie błędy i niedokładności, które powodują, iż Sąd nie może podjąć się skontrolowania poprawności jego działania. Mając na względzie powyższe, działając na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Sąd orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku. Sąd stwierdził, że skarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości do chwili uprawomocnienia się orzeczenia, na podstawie art. 152 p.p.s.a., o czym orzeczono jak w punkcie 2 sentencji wyroku. Rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów Sąd oparł na treści art. 200, art. 205 § 2 i 209 p.p.s.a. oraz § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348, ze zm.).