VIII SA/Wa 712/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Owsińska-Gwiazda, Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Fularski, Sędzia WSA Leszek Kobylski (sprawozdawca), Protokolant Starszy referent Magdalena Krawczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 grudnia 2018 r. w Radomiu sprawy ze skargi J. M. na decyzję Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w części, odmowy umorzenia zaległości z tytułu opłat abonamentowych 1) uchyla zaskarżoną decyzję; 2) zasądza od Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji na rzecz skarżącej J. M. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przez J. M. (dalej jako: "skarżąca") jest decyzja Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji (dalej jako: "KRRiT") z dnia [...] lipca 2018r. nr [...] którą ww. organ po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego wszczętego na wniosek skarżącej, działając na podstawie art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 21 kwietnia 2005r. o opłatach abonamentowych (DZ. U. z 2015r. poz. 1324, dalej jako: "ustawa o opłatach abonamentowych") oraz art. 105 § 1 K.p.a. (Dz. U. z 2017r., poz. 1257), orzekł: 1/ o umorzeniu postępowania administracyjnego z wniosku o umorzenie zaległości w płatności opłat abonamentowych wraz z odsetkami za zwłokę w ich uiszczaniu w części dotyczącej okresu od [...] stycznia 2010 r. do [...] grudnia 2010 r.; 2/ odmówił umorzenia zaległości w płatności opłaty abonamentowej za okres/y od [...] stycznia 2011r. do [...] grudnia 2015r. w wysokości [...] złotych (słownie: [...]) wraz z odsetkami w wysokości [...] złotych (słownie: [...]). Powyższa decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: M. J. w dniu [...] marca 2017r. złożyła wniosek do KRRiT o umorzenie zaległości w płatności opłat abonamentowych wraz z odsetkami za zwłokę w ich uiszczaniu, uzasadniając swoje żądanie trudną sytuacją finansową i zdrowotną. Pismem z dnia [...] kwietnia 2018r. Pani M. J. została wezwana do przedstawienia materiału dowodowego (zaświadczenie z urzędu skarbowego o wysokości wszystkich osiąganych dochodów lub kserokopia złożonego zeznania podatkowego PIT za ostatni rok; zaświadczenia o dochodach lub bezrobociu osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe lub zaświadczenie o prowadzeniu jednoosobowego gospodarstwa domowego; w przypadku pozostawania pod opieką niepełnoletnich lub uczących się dzieci — zaświadczenie o pobieraniu zasiłku rodzinnego lub potwierdzenie nauki w trybie dziennym; inne dokumenty potwierdzające występowanie szczególnych względów społecznych lub przypadków losowych; ewentualnie zaświadczenie z ośrodka pomocy społecznej o korzystaniu z pomocy finansowej lub rzeczowej) wskazującego na spełnienie przesłanek występujących w art. 10 ust. 1 u.o.a. Pani M. J. nie odpowiedziała na wezwanie Krajowej Rady Radiofonii i TeIewizji. Następnie organ wskazał, że umorzenie należności z tytułu opłat abonamentowych, przeznaczonych na realizację misji publicznej radiofonii i telewizji jest instytucją wyjątkową, jej zastosowanie uwarunkowane jest zaistnieniem okoliczności wskazanych w art. 10 ust. 1 ustawy o opłatach abonamentowych. Należy wskazać, iż Pani M. J. nie złożyła dokumentów, które uzasadniałyby przyjęcie, iż znajduje się w szczególnej sytuacji życiowej, co przemawiałoby za uwzględnieniem przedmiotowego wniosku. Organ w wezwaniu z dnia [...] kwietnia 2018 r. wskazywał na dokumenty, których przedstawienie mogłoby doprowadzić do uzyskania przez Stronę stosownej ulgi. Pani M. J. nie dostarczyła przedmiotowych dokumentów. Wobec tego, w wyniku przeprowadzonego postępowania tut. Organ uznał, że Pani M. J. nie wykazała, że w Jej wypadku zachodzą okoliczności uzasadniające umorzenie zaległości w płatności opłat abonamentowych. Jednocześnie KRRiT podniosła, że z uzyskanych informacji wynika również, że zaległości objęte wnioskiem o umorzenie zaległości w płatności opłat abonamentowych wraz z odsetkami za zwłokę w ich uiszczaniu za okres od [...] stycznia 2010 r. do [...] grudnia 2010 r. zostały wyegzekwowane przez organ egzekucyjny na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia [...] czerwca 2015 r. Biorąc pod uwagę, iż zobowiązanie z tytułu opłat abonamentowych wygasło w zakresie, w którym należność została wyegzekwowana, brak jest podstaw do merytorycznego rozpatrzenia wniosku w części dotyczącej zaległości za okres od [...] stycznia 2010 r. do [...] grudnia 2010 r. Wyegzekwowanie przez organ egzekucyjny należności publicznoprawnej uczyniło niniejsze postępowanie bezprzedmiotowym w rozumieniu art. 105 § 1 K.p.a. Brak zaległości wykazywanych przez Wierzyciela stanowi zatem o bezprzedmiotowości prowadzonego postępowania administracyjnego w części, w której zobowiązanie wygasło. W myśl art. 105 § 1 K.p.a., gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Nie zgadzając się z takim rozstrzygnięciem skarżąca pismem z dnia [...] września 2018r. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W treści skargi mającej charakter opisowy skarżąca wskazała, że zadłużenie w opłatach abonamentowych nie powstało z jej winy. Podniosła, że pod wskazanym adresem nie zamieszkuje od 2009r., podejmowała za pośrednictwem córki próby wyrejestrowania odbiorników rtv, jednakże nie przyniosło to pozytywnego rozstrzygnięcia z powodu odmowy pracowników Poczty Polskiej, którzy uzasadniali to koniecznością złożenia wniosku osobiście przez skarżącą, czego nie mogła uczynić z powodu przebywania na długotrwałym leczeniu szpitalnym. Czynności wyrejestrowania odbiorników rtv dokonała w dniu [...] grudnia 2015r. po opuszczeniu szpitala. Ponadto skarżąca wskazała, że jest osobą nieporadną z powodu przebytego leczenia psychiatrycznego, zamieszkuje w lokalu gdzie jest jedna izba, brak jest bieżącej wody, gazu i wc. Pobierana emerytura z trudnością wystarcza jej na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Skarżąca wniosła także o zwrot wyegzekwowanych należności z tytułu zaległych opłat abonamentowych za okres [...] stycznia 2010r. do [...] grudnia 2010r. jako ściągniętych z naruszeniem zasad postępowania egzekucyjnego. W odpowiedzi na skargę KRRiT wniosła o jej oddalenie i podtrzymała w całości swoje stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż zadaniem wojewódzkiego sądu administracyjnego jest zbadanie legalności zaskarżonego aktu pod względem jego zgodności z prawem, to znaczy ustalenie, czy organy orzekające w sprawie prawidłowo zinterpretowały i zastosowały przepisy prawa w odniesieniu do właściwie ustalonego stanu faktycznego. W przypadku stwierdzenia, iż w sprawie naruszono przepisy – czy to prawa materialnego, czy też postępowania – sąd uchyla zaskarżoną decyzję i zwraca sprawę do postępowania przed organem administracyjnym, właściwym do jej rozstrzygnięcia. Jednocześnie, stosownie do treści przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpatrując sprawę w ramach wskazanych wyżej kompetencji, Sąd stwierdził, iż skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych powodów niż w niej wskazano. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o opłatach abonamentowych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1204 oraz z 2015 r. poz. 1324 z późn. zm.), dalej: "ustawa o opłatach abonamentowych", za używanie odbiorników radiofonicznych oraz telewizyjnych pobiera się opłaty abonamentowe. Na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy o opłatach abonamentowych, odbiorniki radiofoniczne i telewizyjne podlegają, dla celów pobierania opłat abonamentowych za ich używanie, zarejestrowaniu w placówkach pocztowych operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. – Prawo pocztowe. Zgodnie z art. 10 ust. 1 ustawy o opłatach abonamentowych, w wyjątkowych sytuacjach, jeżeli przemawiają za tym szczególne względy społeczne lub przypadki losowe, Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji może umorzyć lub rozłożyć na raty zaległości w płatności opłat abonamentowych, odsetki za zwłokę w ich uiszczaniu, opłatę, o której mowa w art. 5 ust. 3, oraz odsetki za zwłokę w jej uiszczeniu. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się jednolicie, iż użyty w art. 10 ust. 1 ustawy o opłatach abonamentowych zapis "może" dowodzi tego, że umorzenie należności nawet w przypadku zaistnienia okoliczności, które przemawiałyby za umorzeniem zaległości pozostawione jest swobodnemu uznaniu i ocenie KRRiT, która każdorazowo bada indywidualne okoliczności obrazujące sytuację wnioskodawcy. Organ administracji rozpatrując wniosek o umorzenie należności działa w ramach uznania administracyjnego. Uznanie administracyjne charakteryzuje się tym, że organ administracji publicznej ma możliwość wyboru pozytywnego lub negatywnego dla strony rozstrzygnięcia. Wydanie aktu uznaniowego poprzedzać winno należyte zgromadzenie i przeanalizowanie materiału dowodowego, prawidłowe ustalenie stanu faktycznego i przeprowadzenie wnioskowania opartego na zasadach logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego. Wszystkie te elementy winny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu podjętej decyzji (por. wyrok WSA w Warszawie z 2 września 2014 r. sygn. akt V SA/Wa 2494/13). Natomiast sądowa kontrola legalności takich decyzji jest ograniczona w tym znaczeniu, że Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Odnosząc powyższe do stanu faktycznego i prawnego zaistniałego w rozpoznawanej sprawie należy stwierdzić, że bezspornym jest, że skarżąca w dniu [...] marca 2017r. wystąpiła do KRRiT z wnioskiem o umorzenie płatności z tytułu opłat abonamentowych. Organ wezwał Skarżącą do przedstawienia stosownych wskazanych w piśmie dokumentów na potwierdzenie spełniania przesłanek z art. 10 ust. 1 ustawy o opłatach abonamentowych. Skarżąca nie przedstawiła ww. dokumentów, co zostało potraktowane przez KRRiT jako nie wykazanie spełniania przesłanek uzasadniających umorzenie zaległości w płatności opłat abonamentowych. Należy wskazać, że zgodnie z art. 61 § 1 K.p.a. postępowanie administracyjne wszczynane jest na żądanie strony lub z urzędu. Kończy je wydanie decyzji rozstrzygającej istotę sprawy w całości lub w części albo w inny sposób kończącej sprawę w danej instancji (art. 104 § 2 K.p.a.). Żądanie wszczęcia postępowania określa zatem przedmiot tego postępowania, a organ jest związany treścią tego żądania. Organ administracji nie jest uprawniony do samodzielnej zmiany kwalifikacji prawnej żądania strony. Zasadnicze znaczenie dla prawidłowego procedowania ma zatem ustalenie zakresu postępowania, tj. istoty sprawy. W rozpoznawanej sprawie Skarżąca złożyła wniosek o umorzenie zaległości z tytułu opłaty abonamentowej za okres od [...] stycznia 2010 r. do [...] grudnia 2015 r. Opierając się na informacji uzyskanej z Poczty Polskiej S.A. organ stwierdził, że zaległość za okres [...] stycznia 2011r. do [...] grudnia 2015r. wynosi [...] zł, a kwota odsetek wynosi [...] zł. Natomiast w odniesieniu do okresu od [...] stycznia 2010r. do [...] grudnia 2010r. organ wskazał, że zaległości za ten okres zostały wyegzekwowane, brak wskazania wysokości kwotowej wyegzekwowanej należności Jednocześnie organ nie odniósł się również do ewentualnego przedawnienia należności. Zgodnie z art. 70 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2017 r. poz. 201), zobowiązanie z tytułu opłaty abonamentowej przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku, w którym upłynął termin jej płatności. Natomiast zgodnie z art. 70 § 4 Ordynacji podatkowej bieg terminu przedawnienia zostaje przerwany wskutek zastosowania środka egzekucyjnego, o którym podatnik został zawiadomiony. Po przerwaniu biegu terminu przedawnienia biegnie on na nowo od dnia następującego po dniu, w którym zastosowano środek egzekucyjny. W niniejszej sprawie brak jest wskazań organu za jaki okres został wystawiony tytuł egzekucyjny w odniesieniu do należności zaległych opłat abonamentowych, a zatem organ rozpatrujący sprawę winien pogłębić swą argumentację w zakresie zainicjowania i wdrożenia postępowania egzekucyjnego w przedmiocie należności za wskazane w skardze okresy [...] stycznia 2010r. – [...] grudnia 2015r., w stosownym terminie co winno być uczynione w odniesieniu do stanu faktycznego sprawy, który także nie wynika z akt sprawy. Sąd podkreśla, że w odniesieniu do należności z tytułu zaległych opłat abonamentowych ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia wynikający z cyt. art. 70 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa. Już z tych powodów zaskarżona decyzja powinna być uchylona bowiem nie poddaje się kontroli Sądu w kontekście wskazanych wyżej przepisów K.p.a. oraz ustawy Ordynacja podatkowa. Niewystarczająco zbadano również określone w art. 10 ust. 1 ustawy o opłatach abonamentowych przesłanki umorzenia zaległości Skarżącej. Sąd podkreśla, że z zasady prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7 K.p.a., będącej naczelną zasadą postępowania administracyjnego wynika, iż organy administracji publicznej prowadzące postępowanie mają obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w taki sposób, aby ustalić stan faktyczny zgodny z rzeczywistością, a zwłaszcza mają obowiązek dokonać wszechstronnej oceny okoliczności konkretnej sprawy na podstawie analizy całego materiału dowodowego i swoje stanowisko wyrazić w uzasadnieniu podjętej decyzji (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 października 2001 r. sygn. akt I SA 1110/01, LEX 75 516). Pełne przedstawienie toku rozumowania organu wydającego decyzję powinno być zawarte w uzasadnieniu decyzji zgodnym z art. 107 § 3 K.p.a. i realizującym zasadę przekonywania wyrażoną w art. 11 K.p.a. Natomiast w rozpoznawanej sprawie organ, odnosząc się do przedstawionych przez Skarżącą twierdzeń zawartych w jej wniosku z dnia [...] marca 2017r. i argumentów zawartych w piśmie z dnia [...] listopada 2017r. (złożonym w odpowiedzi na wezwanie organu przedstawienia dokumentów dotyczących jej sytuacji rodzinnej i finansowej), stwierdził jednym zdaniem: "Pani M. J. nie odpowiedziała na wezwanie KRRiT i nie wykazała, że w jej wypadku zachodzą okoliczności uzasadniające umorzenie zaległości w płatności opłat abonamentowych". Co istotne tej treści rozstrzygnięcie zapadło w sprawie, w której decyzja ma charakter uznaniowy. Z tych powodów, zdaniem Sądu, zaskarżona decyzja nie mieści się w sferze swobodnego uznania administracyjnego lecz nosi cechy dowolności. Nie negując tezom przedkładanym przez organ, że składający wniosek powinien aktywnie współdziałać z organem w celu ustalenia wszystkich okoliczności sprawy, w związku ze wskazanymi przez skarżącą okolicznościami z których wynika jej nieporadność życiowa, organ powinien rozważyć swoją większą aktywność w ustaleniu okoliczności mających wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. W ocenie Sądu w niniejszym postępowaniu doszło do naruszenia przepisów postępowania, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co musiało skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji. W konsekwencji charakteru stwierdzonej wadliwości Sąd uznał za przedwczesne wypowiadanie się o zarzutach skargi dotyczących odmowy umorzenia przedmiotowej zaległości. Ponownie rozpoznając sprawę KRRiT - mając na uwadze wskazania Sądu - winna poddać wnikliwej analizie sytuację życiową i materialną Skarżącej, ze szczególnym uwzględnieniem dochodów i niezbędnych wydatków, biorąc pod uwagę konieczność utrzymania gospodarstwa domowego na poziomie niezagrażającym egzystencji oraz uwzględniając obciążenia wynikające z innych tytułów, jej sytuację zdrowotną w kontekście przedstawionych kserokopii zaświadczeń lekarskich, a następnie rozważyć, czy w stosunku do Skarżącej zachodzą przesłanki uzasadniające umorzenie przedmiotowej należności. Analiza ta winna być dokonana w ramach zakreślonych wskazanymi przez Sąd w niniejszym uzasadnieniu przepisami prawnymi. Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. orzekł, jak w punkcie 1 sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a. w punkcie 2 sentencji wyroku.