VIII SA/Wa 736/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Marek Wroczyński po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 27 stycznia 2017 r. w sprawie ze skargi P. M. – wspólnika spółki cywilnej "[...]" na decyzję Dyrektora M. Oddziału Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego w sprawie płatności OB na 2013 rok postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie W dniu [...] listopada 2016 r. wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosek P. M. - wspólnika spółki cywilnej "[...]" o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku oświadczył, że utrzymuje się z dochodów w wysokości [...] zł miesięcznie, na który składa się kwota [...] zł z tytułu zatrudnienia na [...] etatu (pracownik biurowy), kwota [...] zł z tytułu zatrudnienia na [...] etatu (pracownik do spraw administracyjnych) oraz kwota [...] zł z tytułu pełnienia funkcji prezesa zarządu w [...] Sp. z o. o w B.. Do majątku wnioskodawca zaliczył zajęte przez komornika sądowego działki w B. łącznie o pow. [...] ha. Oświadczył, że posiada udziały w spółkach cywilnych i prawa handlowego o łącznej rzeczywistej wartości do [...] złotych. Podał, że przeciwko niemu prowadzonych jest kilkanaście postępowań egzekucyjnych, a bieżące dochody nie są w pełni wystarczające na pokrycie kosztów utrzymania. Z tego też względu rośnie zadłużenie z tytułu czynszu w spółdzielni mieszkaniowej. Ze względu na " spiralę" długów został zmuszony do zakończenia prowadzenia gospodarstwa rolnego. Podał, że prowadzi trwające od kilku lat spory z ARIMR o należne mu płatności oraz, że ich zakończenie przyniesie wyraźną poprawę jego sytuacji finansowej i możliwości spłaty zobowiązań. Dodał, że rozwiązanie sporów to kwestia miesięcy lub lat, a nie najbliższych tygodni. Do stałych wydatków wnioskodawca zaliczył opłatę za czynsz w wysokości - [...] zł, prąd - [...] zł, media - [...] zł, żywność - [...] zł, środki czystości i lekarstwa - [...] zł. Do wniosku skarżący dołączył: zeznanie podatkowe za rok 2015 r., pismo Spółdzielni Mieszkaniowej z dnia [...] czerwca 2016 r., kserokopię faktury z dnia [...] maja 2016 r. za energię za okres od [...] listopada 2015 r. - [...] maja 2016 r., kserokopię zaświadczeń o wysokości uzyskiwanych dochodów, szereg pism komorników sądowych dotyczących zajęcia wierzytelności, wynagrodzenia za pracę oraz wierzytelności zasiłku chorobowego, zawiadomień o wszczęciu egzekucji, pism komorników sądowych dotyczących zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i zakazie wypłat, pisma komornika sądowego z dnia [...] lipca 2013 r. zawierającego plan podziału środków uzyskanych w toku egzekucji przez komornika sądowego w kwocie [...] zł, wyciąg z konta bankowego ukazujący saldo bieżące i dostępne środki na dzień [...] sierpnia 2016r. W odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku podał, że jest po rozwodzie, samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, mieszka w wynajmowanym mieszkaniu o pow. [...] m². Oświadczył, że nie posiada nieruchomości rolnych i nie prowadzi już gospodarstwa rolnego. Nie uzyskuje dochodów z tytułu najmu lub dzierżawy nieruchomości. Nie posiada pojazdów mechanicznych. Wskazał, że jako udziałowiec w spółkach cywilnych nie uzyskuje z tego tytułu żadnych przychodów ponieważ spółki zawiesiły swoją działalność, a spory przed WSA z ARiMR dotyczą lat wcześniejszych, kiedy prowadziły jeszcze swoje gospodarstwa rolne. Wnioskodawca podał, że jego dochód to kwota [...] zł z tytułu trzech umów o pracę na [...] etatu, a dopłaty unijne w 2016 r. to kwota ponad [...] zł z tytułu "zaliczki" na dopłaty bezpośrednie w roku 2016r., z której spłacił część zadłużenia na poczet czynszu za najem mieszkania. Wnioskodawca wyjaśnił, że jest zadłużony w większości na rzecz ANR jednak ciągle trwa większość sporów sądowych przed sądami rejonowymi lub okręgowymi o zapłatę za czynsze dzierżawne bądź bezumowne użytkowanie gruntów. Podał, że nie jest w stanie wskazać wysokości zadłużenia na chwilę obecną, ponieważ spory nadal trwają. Podał, że postępowania egzekucyjne prowadzone są z tytułu wyroków sądowych w sprawach o zapłatę na rzecz ANR. Oświadczył, że obecnie na jego koncie widnieją zajęcia na kwotę [...] zł. Postanowieniem z dnia 20 stycznia 2017 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie referendarza informacje zawarte w treści formularza oraz pismach uzupełniających mimo obszerności danych są jednak niewystarczające do obiektywnej oceny wniosku, wnioskodawca nie przedstawił bowiem swojej sytuacji o stanie materialnym i życiowym całościowo i wnikliwie. W złożonym sprzeciwie od tego postanowienia P. M. zarzucił wyraźny brak koniecznej równowagi w zapewnieniu stronie prawa do Sądu, przesuniętej w stronę wyjątkowości instytucji zwolnienia z kosztów sądowych i "nadmierną formalizację", przy braku właściwej oceny przedstawionych dokumentów. Wyjaśnił, że złożył rzetelne i zgodne z prawdą oświadczenie we wniosku PPF oraz, że orzeczenie referendarza zawiera wskazanie na okoliczności, o wyjaśnienie których nie był wzywany, m.in. piastowanie funkcji członka zarządu w spółkach prawa handlowego i uzyskiwanie z tego tytułu dochodów. Podał, że jego łączne zadłużenie z tytułu zobowiązań publicznoprawnych i cywilnoprawnych przekracza [...] zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. - dalej p.p.s.a.) prawo pomocy może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy jest przeznaczona dla osób znajdujących się w stanie ubóstwa, dla których poniesienie jakichkolwiek kosztów sądowych jest niemożliwe, bowiem wiązałoby się z niemożnością zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych ich rodzin. W związku z tym, iż w przypadku przyznania prawa pomocy koszty udzielonej pomocy pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach szczególnie uzasadnionych, ograniczonych do sytuacji, gdy strona skarżąca nie ma jakichkolwiek możliwości pokrycia tych kosztów z posiadanych dochodów lub z dochodów możliwych do osiągnięcia. Jednocześnie w sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy lub budzi wątpliwości, referendarz sądowy – na podstawie art. 255 p.p.s.a. – ma prawo wezwania takiej osoby do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i potwierdzającego wykazywane przez nią okoliczności. Taka sytuacja miała miejsce w rozpoznawanej sprawie. Zdaniem Sądu, oceniając złożone przez wnioskodawcę oświadczenia dotyczące stanu majątkowego należy uznać, iż skarżący nie wykazał spełnienia przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Analizując złożone przez wnioskodawcę oświadczenia nie sposób dokonać rzetelnej oceny możliwości ponoszenia przez niego kosztów sądowych. Składane wyjaśnienia są nieprecyzyjne, wybiórcze i mało wiarygodne. Podkreślić należy, że Skarżący składając kolejne wnioski o przyznanie prawa pomocy w sprawach zarejestrowanych w tut. Sądzie podnosi w istocie tożsame argumenty, modyfikując jedynie swoje oświadczenie w zakresie sytuacji majątkowej i uzyskiwanych dochodów. Jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05) stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje z wysokością kosztów, do których zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Ciężar wykazania tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy natomiast do Sądu (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Z informacji przedstawionych we wniosku wynika, że łączny miesięczny dochód Skarżącego wynosi [...] zł. netto. Natomiast miesięczne wydatki jakie Skarżący ponosi kształtują się na poziomie [...] zł. Okoliczność ta wzbudza poważne wątpliwości, co do prawdziwości przedstawionych informacji. Wydatki Skarżącego przewyższają bowiem kwotę osiąganych dochodów. Natomiast wątpliwości tych nie można było wyjaśnić na podstawie dokumentów, o które wezwał starszy referendarz sądowy. Skarżący był zobowiązany do przesłania wyciągów z rachunku bankowego za ostatnie trzy miesiące, jednakże ich nie nadesłał. Z dokumentów (PIT- 36) wynika ponadto, że w 2015 r. Skarżący uzyskał także przychód z najmu lub dzierżawy w wysokości [...] zł. Wyjaśnić przy tym należy, że instytucja "prawa pomocy" stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 P.p.s.a., zasady odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Jest to zatem swoista forma dotowania strony przez Państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w tym postępowaniu. Stąd też – jak również z uwagi na nieostre kryteria sformułowane w art. 246 § 1 P.p.s.a. - szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej strony (por. postanowienie NSA z 12 czerwca 2007 r., II FZ 214/07, niepubl.). W tym celu strona zobligowana jest przedstawić Sądowi (referendarzowi sądowemu) nie tylko subiektywny opis zaistniałych faktów, ale przede wszystkim obiektywne dowody na ich potwierdzenie. Innymi słowy fakty te powinny być uwiarygodnione (a najlepiej udokumentowane), tak aby Sąd miał przekonanie (a najlepiej pewność), co do trafności swojej oceny możliwości finansowych strony. Na obecnym etapie postępowania kwota wpisu od skargi jest jedynym kosztem do którego Skarżący jest zobowiązany. Podniesione okoliczności natomiast, przemawiają za odmową przyznania Skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, bowiem Skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie zgromadzić środków na poniesienie kosztów sądowych – wpisu od skargi. Dodatkowo, jak słusznie zauważył starszy referendarz sądowy kwestia zajęcia rachunków bankowych oraz złożone wyjaśniania wnioskodawcy o niemożliwości przedstawienia zaświadczenia bankowego w tym zakresie, jak również wyciągów z tych rachunków również budzi poważne wątpliwości. Wskazać bowiem trzeba, iż skarżący nie podał przy tym ile rachunków bankowych posiadał i czy również zostały zajęte. Ponadto wnioskodawca zaznaczył, że rachunki zostały zajęte, co przemawia za przyjęciem, że okoliczność ta winna być potwierdzona dokumentem bankowym wydanym właścicielowi rachunku bez dodatkowych opłat. Na marginesie wskazać należy, iż zgodnie z art. 728 § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 380 ze zm.), bank jest obowiązany przesyłać posiadaczowi co najmniej raz w miesiącu bezpłatnie wyciąg z rachunku z informacją o zmianach stanu rachunku i ustaleniem salda, chyba że posiadacz wyraził pisemnie zgodę na inny sposób informowania o zmianach stanu rachunku i ustaleniu salda. Zatem to, że skarżący nie posiada ani wyciągów z rachunku bankowego, ani innych dokumentów bankowych, którymi winien dysponować przy założeniu należytej staranności w dbaniu o własne sprawy, stanowi okoliczność negatywnie wpływającą na rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny we wskazanych już postanowieniach wielokrotnie odnosił się do twierdzeń dotyczących rachunków bankowych. W postanowieniu z 12 stycznia 2016 r. o sygn. akt I GZ 884/15 podniesiono, iż nie można podzielić argumentacji skarżącego, że skoro zostały zamknięte posiadane przez skarżącego rachunki bankowe, to dla oceny jego sytuacji materialnej nie ma znaczenia przedstawienie dokumentu potwierdzającego ten fakt oraz historii rachunku. Nie budzi bowiem wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego, że odmowa przedstawienia ww. dokumentów uniemożliwiła dokonanie przez Sąd I instancji rzeczywistej oceny sytuacji majątkowej skarżącego. Należy bowiem podkreślić, że to strona domagająca się przyznania prawa pomocy powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. także postanowienia NSA: z 16 listopada 2015 r. o sygn. akt I GZ 726/15; z 9 grudnia 2015 r. o sygn. akt I GZ 868/15). Reasumując, uznać należy, że Skarżący nie wykazał, iż ustawowa przesłanka przyznania prawa pomocy w odniesieniu do jego osoby wystąpiła. Brak udzielenia pełnej odpowiedzi na postawione pytania (w formularzu i dodatkowym wezwaniu), uniemożliwił dokonanie pełnej oceny możliwości ponoszenia przez niego kosztów sądowych. Oświadczenie Skarżącego należało uznać za budzące wątpliwości, a zatem niewiarygodne, aby na jego podstawie dokonać właściwej oceny sytuacji materialnej, w jakiej znajduje się Skarżący. Podkreślenia wymaga fakt, iż to do Skarżącego jako osoby zainteresowanej w uzyskaniu prawa pomocy należało wykazanie, że zachodzą wobec niego ustawowe przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Mając na uwadze powyższe, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 § 1 p.p.s.a., Sąd utrzymał w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego orzekają, jak w sentencji postanowienia.