VIII SA/Wa 745/16

Straszy referendarz sądowy Konrad Łukaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 7 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] Sp. z o.o. w B. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] lipca 2016 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie płatności rolnośrodowiskowej postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Spółka z o.o. [...] z siedzibą w B. wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o majątku i dochodach Spółka wskazała, iż wysokość jej kapitału zakładowego wynosi [...] zł., zaś wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok wynosi [...] zł. W ostatnim roku obrotowym wnioskująca poniosła stratę w wysokości [...] zł. Spółka posiada rachunek bankowy z ujemnym saldem. Ponadto wskazano, iż rachunek bankowy Spółki jest "zajęty na ponad [...] złotych przez wielu komorników". W uzasadnieniu wniosku podniesiono, iż Spółka od 2012 r. "zawiesiła działalność rolniczą" i nie prowadzi obecnie żadnej innej działalności. Dodatkowo wskazano, iż z uwagi na "liczne egzekucje komornicze" skarżąca odnotowuje jedynie straty. Do wniosku załączono kopie zawiadomień wystawionych w postępowaniu egzekucyjnym (m. in. o zajęciu rachunku bankowego, o wszczęciu egzekucji, o zajęciu wierzytelności), kopię bilansu za rok 2015, kopię jednostronnego rachunku zysków i strat za rok 2015 oraz kopię wydruku z internetowej obsługi rachunku bankowego z uwidocznieniem sześciu operacji dokonanych w okresie od 19.07.2012 r. do 12.05.2015 r. W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych Spółki, zarządzeniem z dnia 21 grudnia 2016 r. wezwano ją do udzielenia odpowiedzi na pytanie czy formalnie zawiesiła działalność gospodarczą, ewentualnie czy wobec Spółki zostało wszczęte postępowanie upadłościowe bądź likwidacyjne oraz do złożenia określonych dokumentów. Pismem z dnia 9 stycznia 2017 r. Spółka wyjaśniła, iż nie zawiesiła działalności gospodarczej, nie zostało wszczęte wobec niej postępowanie upadłościowe, nie posiada ani nie zbywała w latach 2014-2016 nieruchomości ani ruchomości o wartości ponad [...] zł, zaś Prezes jej Zarządu nie pobiera stałego wynagrodzenia z tytułu pełnionej funkcji. Jednocześnie Spółka wskazała, iż nie jest w posiadaniu własnych zeznań podatkowych CIT-8 za rok 2014 i 2015, natomiast znajdują się one w Urzędzie Skarbowym w B.. Do pisma załączono następujące dokumenty: "Obroty kont aktywnych za okres: XII 2016 – z uwzględnieniem bufora – z bilansem otwarcia" za rok 2016; "Ewidencję środków trwałych" na dzień 31.12.2013 r.; "Zapisy na koncie: [...]" od 1.01 do 31.12.2016 r.; "Rejestr zakupu: rejestr zakupu, 2016-01 z buforem"; a także kopie deklaracji VAT-7 za miesiące: luty, marzec, kwiecień i maj 2016 r. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; zwanej dalej "p.p.s.a.") – strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Określenie "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. Przypomnieć należy, iż ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony. Na obecnym etapie na Spółce ciąży obowiązek poniesienia wpisu sądowego od skargi w wysokości [...] zł. Rozpoznając przedmiotowy wniosek uznano, iż nie zachodzą przesłanki przemawiające za jego uwzględnieniem. Wskazać należy, iż skarżąca nie wykonała należycie wezwania do złożenia dokumentów obrazujących jej sytuację majątkową, wobec czego brak jest możliwości porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi winna się liczyć w postępowaniu sądowym z jej rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. W tym zakresie wskazać przede wszystkim należy, iż Spółka nie przedłożyła kluczowych dla oceny jej sytuacji finansowej dokumentów, do złożenia których została wezwana, to jest zeznań podatkowych CIT-8 za rok 2014 i 2015 oraz rocznego sprawozdania finansowego za rok 2015. Przypomnieć należy, że o kondycji finansowej osób prawnych decyduje wiele elementów. Podstawowym jest oczywiście zysk, który spółka uzyskuje z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Nie oznacza to jednak równocześnie, że w razie poniesienia przez nią straty, zasadnym jest automatyczne uznanie o potrzebie przyznania jej wsparcia ze środków publicznych. Strata powstaje bowiem wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, co skutkuje brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego, lecz nie jest równoznaczne z brakiem środków finansowych. Strata nie oznacza więc utraty płynności finansowej. Zatem dla oceny kondycji finansowej Spółki istotne znaczenie mają uzyskiwane przychody. Wskazać następnie trzeba, iż w przypadku przedsiębiorców miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów i inwestycji w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego. Istotniejszy zatem jest fakt uzyskiwania przychodów i poziom, na jakim przychody te się kształtują (por. postanowienie NSA z dnia 25 lutego 2010 r. o sygn. akt I FZ 10/10; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie referendarza sądowego, dokonując oceny sytuacji majątkowej Spółki nie można ograniczyć się jedynie do wąskiego wycinka czasowego, lecz należy mieć na względzie to jak kształtowała się jej sytuacja majątkowa i jakie przychody osiągała skarżąca, w pewnym dłuższym przedziale czasowym, co najmniej od roku 2014. Zauważyć bowiem należy, że Spółka mimo deklarowanych trudności finansowych i straty podatkowej, ciągle funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nie wystąpiła o ogłoszenie upadłości, wobec czego dokonując oceny jej możliwości majątkowych nie można pominąć skali osiąganych przez nią przychodów w dłuższym okresie czasu. Skoro zatem wnioskująca strona nie wykonała zarządzenia z dnia 21 grudnia 2016 r. w powyższym zakresie, to ustalenie jej kondycji majątkowej staje się niemożliwe, co zbędnym czyni odnoszenie się do pozostałych oświadczeń Spółki i przedłożonych dokumentów finansowych. Za niezasługujące na uwzględnienie należy przy tym uznać wyjaśnienie skarżącej, iż jej zeznania podatkowe (za żądane lata) znajdują się we właściwym urzędzie skarbowym, bowiem to na wnioskującej stronie ciąży obowiązek ich przedłożenia na zarządzenie referendarza sądowego. Taka postawa Spółki – odsyłająca do dokumentów złożonych w organach podatkowych – musi być odczytana jako przesłanka negatywna. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, jak również nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienia NSA z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Odmowę przyznania prawa pomocy uzasadnia także sytuacja, gdy strona podaje fakty, które nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04). W jednym z ostatnich orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, że wybiórcze przedstawienie dokumentów pozbawia Sąd możliwości oceny rzeczywistych zdolności płatniczych skarżącego (por. postanowienie NSA z dnia 13 stycznia 2016 r. o sygn. akt II GZ 916/15). Należy również podkreślić, iż referendarz sądowy nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2014 r. o sygn. akt II GZ 774/13). Z wyłożonych względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a, orzeczono jak w sentencji postanowienia.