VIII SA/Wa 75/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Cezary Kosterna, Sędziowie Sędzia WSA Iwona Owsińska-Gwiazda /sprawozdawca/, Sędzia WSA Artur Kot, Protokolant Referent Małgorzata Domagalska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 czerwca 2011 r. sprawy ze skargi B. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] września 2010 r. Prezydent Miasta [...] (dalej: "organ I instancji") m.in. na podstawie art. 4-8, art. 10 ust.1, art. 14, art. 17 ust. 1 pkt 19-20, art. 37, art. 101, art. 106, art. 109, art. 110 ust. 7-8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.; dalej: "u.p.s.") orzekł o zmianie ostatecznej decyzji z [...] października 2006 r. przyznającej B. O. (dalej: "skarżący") świadczenie w formie zasiłku stałego oraz opłacania składki na ubezpieczenie zdrowotne i odmówił od miesiąca września 2010 r. niniejszej pomocy na dalszy okres. W motywach wskazano, że wobec otrzymania przez skarżącego w lipcu 2010 r. kwoty [...] zł tytułem prezentu i rozliczeniem jej w równych częściach na 12 miesięcy, przekroczył on kryterium dochodowe dla osoby samotniej gospodarującej uprawniające do korzystania z ww. świadczeń. Od decyzji tej odwołał się skarżący wnosząc o jej zmianę i przywrócenie mu zasiłku. Podniósł, że niesłusznie mu wliczono do dochodu pieniądze, które pożyczył od siostry i które zmuszony będzie oddać w równych ratach. Za pożyczone pieniądze siostra kupiła mu telewizor i pralkę, a pozostałą kwotę przeznaczył na zakup farby do pomalowania kuchni. Decyzją z dnia [...] listopada 2010 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. (dalej: "organ odwoławczy" lub "SKO") na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.; dalej: "k.p.a."), uchyliło zaskarżoną decyzję w części dotyczącej okresu na jaki odmówiono przyznania świadczenia w formie zasiłku stałego i opłacania składki na ubezpieczenie zdrowotne i orzekło o odmowie jego przyznania od [...] lipca 2010 r. do [...] grudnia 2010 r. W pozostałej części decyzję z [...] października 2010 r. pozostawiono bez zmian. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania w sprawie. Podał, iż skarżący (wiek: [...] lata) jest osobą chorą (niedowład [...] i [...]), prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Posiada orzeczenie Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w R. z dnia [...] września 2006 r. o zaliczeniu go do [...] stopnia niepełnosprawności. Jego dochód stanowi wyłącznie przyznany mu decyzją z [...] lipca 2010 r. dodatek mieszkaniowy wynoszący [...] zł miesięcznie (od VII do XII 2010 r.). Jednocześnie organ odwoławczy przywołując treść art. 8 ust. 3 u.p.s. wskazał, iż dochodem jest każdy przychód niezależnie od źródła jego pozyskania, a zatem należy uwzględnić każdą uzyskaną kwotę przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia. Do dochodu nie wlicza się jedynie: jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego, zasiłku celowego, pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny przyznanej na podstawie przepisów o systemie oświaty, wartości świadczeń w naturze oraz świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych. Odnosząc się do sytuacji skarżącego SKO stwierdziło, że zasadnie organ I instancji pożyczoną kwotę pieniędzy ([...] zł) wliczył do dochodu skarżącego, rozliczając ją na [...] miesięcy i przyjął, iż przez ten okres jego miesięczny dochód był wyższy o kwotę [...] zł. Jednocześnie nie zgodził się z początkową datą odmowy przyznania świadczenia wskazaną w zaskarżonej decyzji. Wskazał, iż środki pieniężne skarżący uzyskał w miesiącu lipcu 2010 r., a zatem w świetle art. 8 ust. 11 u.p.s. od tego miesiąca nastąpiło przekroczenie kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej wykluczające możliwość otrzymywania przez skarżącego świadczeń. Ponadto organ odwoławczy zauważył, iż dodatek mieszkaniowy skarżący otrzymał na okres 6 miesięcy (VII-XII 2010 r.), a zatem okres w którym dochód przekracza wskazane kryterium dochodowe ogranicza się do [...] grudnia 2010 r. Po tej dacie decyzja w sprawie przyznania świadczeń będzie podlegać kolejnej weryfikacji. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której skarżący wniósł o jej uchylenie. Zarzucił jej niewłaściwą ocenę materiału dowodowego polegającą na niesłusznym przyjęciu, że kwota [...] zł, pożyczona przez siostrę, jest jego dochodem. Wskazał, iż siostra z tych pieniędzy zakupiła mu telewizor ([...] zł) oraz pralkę ([...] zł), natomiast pozostałą kwotę (ok. [...] zł) przeznaczył na malowanie. Jednocześnie podniósł, iż pieniądze te, których de facto nie dostał, w miarę możliwości i w dowolnym czasie musi zwrócić. W jego cenie wliczenie kwoty [...] zł. do jego dochodu jest nieporozumieniem i złośliwością pracownika socjalnego. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja i utrzymana nią w mocy decyzja pierwszoinstancyjna nie naruszają prawa. Sąd nie dopatrzył się nieprawidłowości w działaniu organów, tak gdy idzie o ustalenie stanu faktycznego sprawy, jak i prawną jego ocenę w świetle mających zastosowanie przepisów – art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."). Zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a. Sąd uwzględniając skargę na decyzję organu administracji uchyla tę decyzję, stwierdza jej nieważność lub stwierdza jej wydanie z naruszeniem prawa. W ustawowym katalogu rozstrzygnięć Sądu nie ma wnioskowanej przez skarżącego możliwości merytorycznego rozpoznania sprawy. Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do oceny skutków prawnych jakie fakt otrzymania pożyczki w kwocie [...] zł wywiera na realizację przyznanego i wykonywanego na podstawie decyzji ostatecznej prawa do zasiłku stałego. Zasady i tryb udzielania świadczeń z pomocy społecznej, w tym przyznawania zasiłków stałych, określa powołana wyżej ustawa o pomocy społecznej. W świetle art. 37 ust. 1 pkt 1 u.p.s. przyznanie osobie samotnie gospodarującej zasiłku stałego jest uzależnione od dwóch przesłanek: od tego czy wnioskodawca jest osobą niezdolną do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolną do pracy oraz czy jego dochód nie przekracza ustawowego kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej ([...] zł). W świetle powołanego przepisu osoba ubiegająca się o przyznanie wskazanej formy świadczenia z pomocy społecznej musi kumulatywnie spełnić przesłanki wskazane w przywołanym przepisie, jak również nie może wystąpić żadna z okoliczności negatywnych w nim wymienionych. Wystarczy zatem brak spełnienia jednej z przesłanek, by zasiłek stały nie mógł zostać przyznany. Kwestie związane ze sposobem ustalania dochodu oraz wysokości kryterium dochodowego uregulowane zostały w art. 8 u.p.s. Ustęp 3 wskazanego przepisu stanowi, iż za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach i kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Treść przytoczonej definicji jest jednoznaczna i nie budzi wątpliwości interpretacyjnych. Generalnie za dochód miesięczny uważane są wszystkie przychody bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, pomniejszone o miesięczne obciążenia podatkiem dochodowym, składką na ubezpieczenie zdrowotne i świadczone alimenty. Obciążenia pomniejszające dochód są wymienione enumeratywnie. Natomiast ust. 4 art. 8 u.p.s. wskazuje (enumeratywnie je wymieniając) jakie źródła przychodu nie wlicza się do dochodu. Stanowi on, iż do dochodu ustalonego w myśl ust. 3 nie wlicza się: – jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego; – zasiłku celowego; – pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty; – wartości świadczenia w naturze; – świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych. Powyższe regulacje wskazują, iż katalog obciążeń pomniejszających dochód, jak i katalog przychodów odliczanych od dochodu są zamknięte na gruncie ustawy o pomocy społecznej. Zarówno katalog odliczeń, jak i katalog pomniejszeń nie obejmują kwot uzyskanych z tytułu pożyczki. W żadnym przepisie ustawy nie postanowiono, iż kwota pożyczki nie polega zaliczeniu do dochodu bądź, że kwota ta podlega odliczeniu od dochodu (por. wyrok NSA z 8 grudnia 2006 r. sygn. akt I OSK 700/06, Lex nr 320923). Zdaniem Sądu organy pomocowe prawidłowo także zastosowały art. 8 ust. 11 u.p.s., zgodnie z którym w przypadku uzyskania w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej dochodu jednorazowego przekraczającego pięciokrotnie kwoty: 1) kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, w przypadku osoby samotnie gospodarującej, 2) kryterium dochodowego rodziny, w przypadku osoby w rodzinie - kwotę tego dochodu rozlicza się w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony. W rozpoznawanej sprawie taka sytuacja zaistniała, gdyż skarżący w lipcu 2010 r., a więc w okresie pobierania zasiłku stałego przyznanego decyzją z [...] października 2006 r. uzyskał jednorazowy dochód w kwocie [...] zł, co jak wykazano w zaskarżonej decyzji, przekracza pięciokrotnie kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej wynoszące w dacie orzekania [...] zł. A zatem organ I instancji był zobligowany do wszczęcia z urzędu postępowania administracyjnego i zastosowania art. 8 ust. 11, co w konsekwencji spowodowało uchylenie z dniem [...] lipca 2010 r. - jak słusznie orzekł organ odwoławczy- na podstawie art. 106 ust. 5 u.p.s. decyzji własnej o przyznaniu zasiłku stałego. Bezspornym jest bowiem, że w wyniku uzyskania wskazanego wyżej jednorazowego dochodu sytuacja dochodowa skarżącego uległa zmianie. W ocenie Sądu podkreślić należy, iż pomoc społeczna jest instytucją publiczną mającą na celu zapewnienie niezbędnych środków utrzymania osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej, które nie dysponują środkami finansowymi na poziomie ustalonego kryterium dochodowego. Dlatego też nie ma znaczenia tytuł i źródło uzyskiwania tych środków, albowiem pożyczka, podobnie jak kredyt, jest przychodem mogącym stanowić źródło utrzymania w okresie dysponowania kwotą pożyczki (kredytu). Dlatego też należy uznać, iż kwoty uzyskane z tytułu pożyczek kreują dochód, nie zmniejszając go, a więc kwoty te organ administracji publicznej winien uwzględniać przy ustalaniu dochodu osoby ubiegającej się o przyznanie zasiłku z pomocy społecznej. Wbrew zarzutom skarżącego przepisy ustawy o pomocy społecznej nie wyłączają przychodu w formie pożyczki z dochodu ustalonego jako kryterium dochodowe do przyznania zasiłku stałego. Niezasadny w ocenie Sądu jest także zarzut błędnego ustalenia stanu faktycznego polegający na potraktowania kwoty [...] zł jako prezentu w sytuacji, gdy jak wynika ze skargi, skarżący obowiązany jest do zwrotu w/w kwoty. Jakkolwiek organ I instancji przyjmuje, iż skarżący otrzymał tę sumę w formie prezentu, to już SKO stwierdziło, iż kwota ta stanowiła pożyczkę, co wynika z oświadczenia złożonego przez skarżącego w trakcie wywiadu jak i z treści odwołania. Tak więc organ odwoławczy przyjął, zgodnie z twierdzeniem skarżącego, iż kwota [...] zł. uzyskana była w formie pożyczki. Decyzje organów obu instancji zostały więc wydane w oparciu o obowiązujące przepisy. Sąd nie stwierdził także żadnych innych uchybień, których istnienie powinien uwzględnić z urzędu. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.