VIII SA/Wa 752/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Kot /sprawozdawca/, Sędziowie Sędzia WSA Cezary Kosterna, Sędzia WSA Małgorzata Jarecka, Protokolant Krzysztof Koziara, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 czerwca 2009 r. sprawy ze skargi S. B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] października 2008 r. nr [...] w przedmiocie pozostawienia odwołania bez rozpatrzenia 1) uchyla zaskarżone postanowienie; 2) stwierdza, że uchylone postanowienie nie podlega wykonaniu w całości do chwili uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w W. na rzecz skarżącego kwotę 100 ( sto ) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. 1.1. Zaskarżonym postanowieniem z [...] października 2008 r. Dyrektor Izby Skarbowej w W. (dalej: "organ odwoławczy" lub "Dyrektor Izby Skarbowej") pozostawił bez rozpatrzenia odwołanie S.B. (dalej: "skarżący"), wniesione przez P.B. jako opiekuna prawnego skarżącego, od decyzji Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w R. z [...] maja 2008 r. (dalej: "organ I instancji" lub "Naczelnik Urzędu Skarbowego") w sprawie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności skarżącego z innymi spadkobiercami za zaległości podatkowe spadkodawcy (E.B.) z odsetkami za zwłokę i kosztami postępowania egzekucyjnego. Organ odwoławczy uznał bowiem, że P.B. nie posiadał legitymacji do działania w imieniu swojego całkowicie ubezwłasnowolnionego brata (skarżącego). Jak sam oświadczył, nie był jego opiekunem prawnym. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia Dyrektor Izby Skarbowej wskazał przepisy art. 216 i art. 169 § 4 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.). 2. Z takim rozstrzygnięciem nie zgodził się P.B., który działając w imieniu skarżącego, pismem z [...] listopada 2008 r. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na postanowienie organu odwoławczego. Autor skargi, występując o uchylenie zaskarżonej i poprzedzającej ją "decyzji" [podkreślenie Sądu], postawił przy tym zarzuty naruszenia przepisów Ordynacji podatkowej, tj.: art. 70 poprzez niewłaściwe przyjęcie, że zobowiązanie podatkowe nie uległo przedawnieniu, a także art. 104 § 1 i art. 121 § 1 poprzez odstąpienie od obowiązku informowania spadkobierców o zaległościach podatkowych spadkodawcy, a tym samym uniemożliwienie im złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku (art. 1015 K.c.). 3. Odpowiadając na skargę organ odwoławczy wniósł o jej odrzucenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Zauważył, że treść skargi podpisanej przez osobę nieuprawnioną, dotyczy postanowienia pozostawiającego odwołanie skarżącego bez rozpatrzenia. 4. W pismach procesowych z [...] stycznia 2009 r. autor skargi podtrzymał zasadnicze elementy dotychczasowej argumentacji oraz dodał, że organy podatkowe bezpodstawnie przyjęły, że nastąpiło proste przyjęcie spadku. Powołał się przy tym na przepisy art. 1015 § 2 i art. 1016 K.c. Podniósł, że jednym ze spadkobierców E.B. jest S.B. (skarżący), który postanowieniem Sądu Wojewódzkiego w R. z [...] kwietnia 1993 r. ([...]) został częściowo ubezwłasnowolniony, a w 2005 r. został on całkowicie ubezwłasnowolniony. Do pism tych autor skargi załączył kopie powyższych postanowień sądów powszechnych oraz kopię zaświadczenia wydanego [...] kwietnia 2005 r. przez Sąd Rejonowy w R. Z treści tego zaświadczenia wynika, że A.B. została ustanowiona opiekunem całkowicie ubezwłasnowolnionego S.B. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga zasługuje na uwzględnienie, pomimo tego, że wnioski w niej zawarte z oczywistych względów nie zasługują na uwzględnienie, a jej uzasadnienie jest oczywiście niezasadne. 5.1. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Ocenie Sądu podlegają zgodność aktów administracyjnych zarówno z przepisami prawa materialnego, jak i procesowego. Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się więc do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. Ocena ta dokonywana jest przy tym według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonego aktu może nastąpić wówczas, gdy zostanie spełniona przynajmniej jedna z przesłanek wskazanych w art. 145 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej: "u.p.p.s.a."). Dodać należy, że zgodnie z art. 134 u.p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. 5.2. Podkreślenia na wstępie wymaga, że autor skargi nie dostrzegł, iż jej przedmiotem jest (powinno być) postanowienie pozostawiające bez rozpatrzenia odwołanie skarżącego, a nie decyzja wymiarowa, której organ odwoławczy nie wydał dla skarżącego. Skarga została jednak wniesiona w przewidzianym dla tej czynności terminie, a w imieniu skarżącego działa jego matka posiadająca stosowne umocowanie. W świetle art. 52 § 1 – 2, art. 53 § 1 i art. 54 § 1 u.p.p.s.a. nie zasługuje zatem na odrzucenie. I to pomimo tego, że zdaniem organu odwoławczego, zaskarżone postanowienie zostało wydane przez organ I instancji, na który to akt przysługuje zażalenie, a nie skarga do sądu administracyjnego. 6.1. Po pierwsze, opiekun prawny skarżącego (jego matka, A.B.), odpowiadając na wezwanie Sądu do usunięcia braków skargi, nadesłała podpisaną przez siebie skargę, w załączeniu do pisma z [...] grudnia 2008 r. Odpada zatem zarzut wniesienia skargi przez osobę nieuprawnioną. Po drugie, Dyrektor Izby Skarbowej bezpodstawnie przyjął, że na jego postanowienie służy prawo do wniesienia zażalenia, na podstawie art. 169 § 4 Ordynacji podatkowej. W żaden sposób nie uzasadnił swojego stanowiska zarówno pouczając skarżącego (osobę całkowicie ubezwłasnowolnioną) o środkach zaskarżenia, jak i odpowiadając na jego skargę. Po trzecie, organ odwoławczy nie zauważył, że decyzja organu I instancji nie weszła do obrotu prawnego, gdyż nie została doręczona osobie posiadającej legitymację do działania w imieniu skarżącego. 6.2. Zdaniem Sądu, zaskarżone postanowienie należy potraktować jako postanowienie stwierdzające niedopuszczalność odwołania, gdyż jego faktyczną podstawę stanowiło ustalenie, że P.B., któremu doręczono decyzję organu I instancji jako opiekunowi prawnemu skarżącego, w rzeczywistości nie jest osobą legitymowaną do działania w imieniu skarżącego. Skoro decyzja organu I instancji została doręczona osobie nieuprawnionej, to znaczy, że nie weszła do obrotu prawnego. Brak jest zatem przedmiotu zaskarżenia. To zaś oznacza, że odwołanie od takiej decyzji jest niedopuszczalne z przyczyn przedmiotowych. Tego rodzaju przesłanka, jak wniesienie odwołania przez osobę nieuprawnioną, nie może zdaniem Sądu stanowić podstawy do pozostawienia bez rozpatrzenia odwołania na podstawie art. 169 § 4 Ordynacji podatkowej. A to z tej przyczyny, że P.B. odpowiedział na wezwanie do usunięcia braków odwołania w przewidzianym dla tej czynności terminie. Wskazał jednocześnie, że opiekunem prawnym całkowicie ubezwłasnowolnionego skarżącego jest jego matka (A.B.). Wniesienie skargi przez osobę nieuprawnioną może zdaniem Sądu stanowić przesłankę do stwierdzenia niedopuszczalności odwołania z przyczyn podmiotowych, na podstawie art. 228 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej. 6.3. Podkreślenia wymaga, że zgodnie z art. 228 § 2 Ordynacji podatkowej, postanowienia w sprawach wymienionych w § 1 są ostateczne. Tym samym, zgodnie z art. 50 i nast. u.p.p.s.a., na przedmiotowe postanowienie służy prawo do wniesienia skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego, a nie prawo do wniesienia zażalenie. Dodać warto, że zgodnie z art. 229 Ordynacji podatkowej, organ odwoławczy może przeprowadzić, na żądanie strony lub z urzędu, dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję. Zgodnie zaś z art. 235 Ordynacji podatkowej, w sprawach nieuregulowanych w art. 220-234 w postępowaniu przed organami odwoławczymi mają odpowiednie zastosowanie przepisy o postępowaniu przed organami pierwszej instancji. Tym samym, skoro organ odwoławczy uzyskał informację, że opiekunem prawnym skarżącego jest jego matka A.B., a informacja ta została udzielona przez P.B., czyli osobę, której doręczono decyzję jako opiekunowi prawnemu skarżącego, to obowiązkiem organu było co do zasady wezwanie opiekuna prawnego skarżącego do uzupełnienia braków odwołania. Oczywiście wówczas, gdy osoba legitymowana do działania w imieniu skarżącego oświadczy, że doręczono jej decyzję będącą przedmiotem odwołania. 6.4. Zaskarżone postanowienie zostało zatem wydane z naruszeniem zasad ogólnych postępowania podatkowego, tj. z naruszeniem przepisów art. 120 – art. 125 w związku z art. 169 § 1 i § 4, a także w związku z art. 228, 229 i 236 Ordynacji podatkowej. Organ odwoławczy bezpodstawnie pozostawił bowiem bez rozpatrzenia odwołanie skarżącego od decyzji, która nie weszła do obrotu prawnego. Odstąpił przy tym od obowiązku wezwania osoby legitymowanej do działania w imieniu skarżącego do uzupełnienia braków odwołania. Zdaniem Sądu, organ odwoławczy wydał zaskarżone postanowienie z naruszeniem wskazanych wyżej przepisów postępowania, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zostały zatem spełnione przesłanki do wyeliminowania zaskarżonego postanowienia z obrotu prawnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) u.p.p.s.a. 7. Ponownie rozpoznając sprawę organ odwoławczy obowiązany będzie przyjąć, że odwołanie jest niedopuszczalne z przyczyn przedmiotowych, gdyż decyzja organu I instancji nie weszła do obrotu prawnego. Brak jest zatem podstaw do kontynuowania postępowania odwoławczego w niniejszej sprawie. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 134 § 1, art. 135, art. 152 oraz art. 200 u.p.p.s.a., Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku.