VIII SA/Wa 762/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Leszek Kobylski, Sędziowie Sędzia WSA Iwona Owsińska-Gwiazda /sprawozdawca/, Sędzia WSA Włodzimierz Kowalczyk, Protokolant Referent Justyna Kapusta, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 grudnia 2011 r. sprawy ze skargi B.S. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej oddala skargę. Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] maja 2011 r., znak [...] na podstawie art. 138 § 1 ust. 1 ustawy z 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 roku, nr 98, poz. 1071 ze zm.; dalej: "k.p.a."), po rozpatrzeniu odwołania B. S. (dalej: "skarżąca"), utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2010 r., nr [...], orzekającą o odmowie potwierdzenia skarżącej prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A. S., poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, nieruchomości położonej we wsi O., pow. K. [...], dawne województwo [...]. Decyzja Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] maja 2011 r. została wydana w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawne. M. S. wystąpił w dniu [...] listopada 1992 r. z wnioskiem do Urzędu Rejonowego w R. o potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Zaświadczeniem z [...] października 1998 r., nr [...] Kierownik Urzędu Rejonowego w R. wskazał, że M. S., jako właściciel nieruchomości pozostawionej na terenach nie wchodzących w skład obecnego obszaru państwa polskiego jest uprawniony do otrzymania ekwiwalentu, o którym mowa w art. 212 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Nr 115, poz. 741). Jak wynika z postanowienia Sądu Rejonowego w R. z dnia [...] kwietnia 1995 r., sygn. akt [...] spadek po A. F. S., zmarłym w dniu [...] września 1939 r. we wsi O. i ostatnio tam stale zamieszkałym, nabył na podstawie ustawy wnuk M. K. S. w całości. Z kolei z postanowienia Sądu Rejonowego w R. z dnia [...] listopada 2007 r. sygn. akt [...] wynika, że spadek po M. K. S. zmarłym w dniu [...] lutego 2007 r. w R. i ostatnio tam stale zamieszkałym na podstawie testamentu notarialnego sporządzonego w dniu [...] lutego 1999 r. w R., nabyła w całości B. S., która jest skarżącą w niniejszym postępowaniu. Wojewoda [...] decyzją ostateczną z [...] czerwca 2009 r. stwierdził nieważność ww. zaświadczenia Kierownika Urzędu Rejonowego w R. z [...] października 1998 r., a następnie decyzją z [...] listopada 2010 r. odmówił potwierdzenia skarżącej prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu stwierdził, że powodem przedmiotowego rozstrzygnięcia jest niespełnienie przesłanek wynikających z ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2005 r. Nr 169, poz. 1418, ze zm.: dalej "ustawa"). W szczególności organ zaznaczył, że A. F. S. nie opuścił byłego obszaru państwa polskiego z przyczyn związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r., a M. S. nie zamieszkiwał w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Polski. Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] maja 2011 r., po rozpatrzeniu odwołania B. S., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję w całości podtrzymując argumentację prezentowaną przez organ I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że M. S. winien być traktowany, jako właściciel nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, ze względu na to, że w dniu 1 września 1939 r. wszedł w prawa poprzedniego właściciela (dzień [...] września 1939 r. był dniem otwarcia spadku po A. S.) i winien spełnić przesłanki z art. 2 ustawy. Organ podniósł, że ze zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego wynika, że M. S. nie zamieszkiwał we wsi O. w dniu 1 września 1939 r., a jedynie przebywał tam okresowo na wakacjach w 1939 r. Dlatego w tym przypadku nie została spełniona przesłanka wskazana w art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. dotycząca zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. przez właściciela pozostawionej nieruchomości na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Z takim rozstrzygnięciem nie zgodziła się skarżąca. Pismem z [...] czerwca 2011 r. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję organu odwoławczego. Wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji zarzuciła organom rażące naruszenie przepisów prawa, zarówno materialnego jak i procesowego, niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy mających znaczenie dla treści rozstrzygnięcia oraz błędy w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wydanej decyzji. W uzasadnieniu skargi wskazała, że to A. S. był właścicielem nieruchomości położonych we wsi O., oraz że zmarł, i z powodu wojny akt zgonu nie został wystawiony. Skarżąca podniosła, że M. S., jako spadkobierca A. S., powinien legitymować się obywatelstwem polskim, jako wyłączną przesłanką potwierdzenia prawa do rekompensaty. Takie obywatelstwo M. S. posiadał i posiada je skarżąca, jako jego spadkobierczyni. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stan faktyczny w sprawie jest bezsporny, dlatego Sąd akceptując ustalenia faktyczne dokonane przez organ dokonał kontroli zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zbadał, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi. Roszczenie o realizację prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej podlega rygorom wynikającym w przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z art. 2 pkt 1 ustawy warunkiem potwierdzenia tego prawa właścicielowi pozostawionej nieruchomości (a w przypadku jego śmierci - jego spadkobiercom), jest spełnienie przesłanki wynikającej z tego przepisu, tj.: bycie w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwanie w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuszczenie tego terytorium z przyczyn, o których mowa w art. 1 ustawy. Jak wynika z akt sprawy skarżąca dochodzi potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A. S. nieruchomości położonej we wsi O., pow. K. [...], woj. [...]. Jak wynika z wyroku Sądu Wojewódzkiego w R. z dnia [...] września 1989 r., sygn. akt [...] A. F. S. zamieszkały ostatnio we wsi O., pow. K. [...], woj. [...], zmarły w dniu [...] września 1939 r. we wsi O., pozostawił tamże nieruchomość rolną o pow. [...] ha wraz z domem drewnianym i zabudowaniami gospodarczymi, których był właścicielem. Fakt śmierci A. S. we wsi O. w dniu [...] września 1939 r. potwierdza również postanowienie Sądu Rejonowego w R. z dnia [...] kwietnia 1995 r., sygn. akt [...]. Należy zauważyć, że stosownie do art. 365 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks Postępowania Cywilnego (Dz. U. z 1964 r., Nr 43 poz. 296 ze zm.: dalej: k.p.c.) orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Tym samym Sąd oraz organy administracji są związane powołanymi wyżej orzeczeniami Sądów Rejonowego i Wojewódzkiego w R. i nie mogą dokonać odmiennych ustaleń faktycznych od zawartych w tym wyroku. W szczególności nie mogą domniemywać innej daty śmierci A. S. i daty nabycia po nim spadku przez M. S. Spadkobierca nabywa spadek z chwilą otwarcia spadku, które następuje w dacie śmierci spadkodawcy (art. 925, 924 k.c.). Tak więc, z dniem [...] września 1939 r. M. S. stał się właścicielem nieruchomości położonej we wsi O., powiat K. [...], woj. [...], i jako taki winien spełniać łącznie wymogi określone w art. 2 pkt 1 ustawy, tj. być w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwać w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścić je z przyczyn określonych w art. 1. Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania", które jest związane z czynnością "zamieszkiwania" należy, więc je rozumieć zgodnie z ogólną definicją tego terminu zawartą w przepisach kodeksu cywilnego. Są to przepisy systemowe, które mają zastosowanie w niniejszej sprawie. W myśl art. 25 k.c. miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Zamieszkanie jest prawną kwalifikacją określonego stosunku danej osoby do miejsca, na którą składają się dwa elementy: przebywanie w sensie fizycznym w określonej miejscowości (corpus) oraz wola, zamiar stałego pobytu (animus). Oba te elementy muszą występować łącznie. Ze zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego wynika, że M. S. nie zamieszkiwał we wsi O. w dniu 1 września 1939 r., a jedynie przebywał tam okresowo na wakacjach w 1939 r. Z przesłuchania z dnia [...] września 1989 r. M. S. w Sądzie Wojewódzkim w R. wynika wprost, że przebywanie M. S. na terenach byłych Rzeczypospolitej Polskiej nie wiązało się z zamiarem zamieszkiwania na tych terenach, a było jedynie pobytem wakacyjnym. Nie przedstawiono dowodów, by M. S. zamierzał przebywać z zamiarem stałego pobytu we wsi O. i wiązać z tym miejscem swoje plany życiowe. Tym bardziej, iż M. S. z majątku dziadka (gdzie spędzał wakacje) powrócił wraz z rodzeństwem [...] sierpnia 1939 r. (pismo M. S. z [...] maja 1998 r.). Miejsce zamieszkania M. S. - tj. miasto R. – potwierdza, znajdujące się w aktach administracyjnych sprawy, zaświadczenie wydane przez Urząd Miejski w R. z [...] sierpnia 2010 r., z którego wynika, że M. S. był zameldowany do chwili zgonu tj. [...] lutego 2007 r. w R. W zaświadczeniu tym jest wyszczególniona data 1939 roku, kiedy to w/w również był zameldowany w R. (k. [...] akt administracyjnych). Skoro zaś właściciel pozostawionej na kresach nieruchomości nie zamieszkiwał w dniu 1 września 1939 r., w rozumieniu art. 25 k.c., na terenie byłej Rzeczypospolitej Polskiej, to niewątpliwie nie spełniał jednej z koniecznych przesłanek z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. warunkujących przyznanie prawa do rekompensaty. W konsekwencji powyższego nie mógł on sam, a w ślad za nim jego spadkobiercy wspomnianego prawa nabyć. Jednocześnie Sąd zauważa, iż do akt sprawy strona skarżąca nie przedłożyła żadnych innych dokumentów, które pozwalałyby uznać, że powyższe twierdzenia nie są prawdziwe. Niespełnienie zaś powyższej przesłanki czyni żądanie skarżącej przyznania prawa do rekompensaty nieuprawnionym. Odnosząc się do zarzutu dotyczącego nie wzięcia pod uwagę powrotu M. S. w 1945 r. z ZSRR stwierdzić należy, iż oświadczenia świadków A. K., Z. W. (k. [...],[...] akt administracyjnych) na tę okoliczność powiązać trzeba z jedynym korespondującym z tym faktem dowodem jakim jest zaświadczenie Zarządu Głównego Polskiego Czerwonego Krzyża z 1945 roku (zaświadczenie k. [...] akt administracyjnych). Zaświadczenie to potwierdza, iż M. S. powrócił z K., a więc tej części dawnego ZSRR, która nigdy nie stanowiła byłego terytorium RP, w związku z czym okoliczność ta jest obojętna dla rozstrzygnięcia sprawy niniejszej. Zarzuty skargi dotyczące tej kwestii pozostają bez wpływu na ocenę zgodności z prawem rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonej decyzji. Należy zauważyć, iż samo ustalenie, że M. S. w dniu 1 września 1939 r. nie zamieszkiwał (co sam potwierdził) we wsi O., uzasadnia odmowę potwierdzenia prawa do rekompensaty na podstawie przepisów ustawy z 8 lipca 2005 r. Na marginesie należy stwierdzić, że gdyby potraktowano M. S. za spadkobiercę pierwotnego właściciela – A. S. (czego domaga się skarżąca) to również nie nabyłby on prawa do rekompensaty za pozostawione mienie. Ze zgromadzonego materiału bezspornie wynika, że A. S., będący pierwotnym właścicielem przedmiotowej nieruchomości, nie spełniał określonej w art. 2 ust. 1 przesłanki warunkującej przyznanie prawa do rekompensaty, gdyż nie został repatriowany do Polski na podstawie układów republikańskich wskazanych w art. 1 ust. 1 tej ustawy, ani nie opuścił byłych terenów Rzeczypospolitej Polskiej na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczęta w 1939 r. Z akt sprawy wynika jednoznacznie, że nigdy nie powrócił do Polski i zmarł na terenie byłej Rzeczypospolitej Polskiej. Faktu tego skarżąca nie kwestionuje. Niezbędnym do potwierdzenia prawa do rekompensaty jest, by spadkodawca – pierwotny właściciel – sam był osobą uprawnioną do rekompensaty, poprzez spełnienie przesłanek wskazanych w art. 2 ustawy. Pierwotny właściciel musiał więc pozostawić nieruchomości z przyczyn wskazanych w art. 1 powołanej ustawy. Brak spełnienia tej przesłanki oznacza, iż uprawnienie do potwierdzenia prawa do rekompensaty nie przysługuje mu i tym samym nie przysługuje jego ewentualnym spadkobiercom. Niespełnienie tego wymogu oznacza, iż osobom, które wywodzą swoje prawo do rekompensaty jako spadkobiercy pierwotnego właściciela, przedmiotowe prawo nie może być potwierdzone. Trafnie zatem Wojewoda [...] odmówił potwierdzenia skarżącej prawa do rekompensaty, a Minister Skarbu Państwa utrzymał to rozstrzygnięcie w mocy. Nie można postawić organom zarzutu by rozstrzygając sprawę dopuściły się one naruszenia przepisów prawa. Organy rozstrzygając w sprawie niniejszej w sposób wyczerpujący zgromadziły i rozpatrzyły cały materiał dowodowy, a ustalone okoliczności faktyczne znajdują potwierdzenie w aktach administracyjnych sprawy. Z tych też względów, biorąc za podstawę art. 151 p.p.s.a. orzeczono, jak na wstępie.