VIII SA/Wa 763/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Leszek Kobylski po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi R. G. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z [...] lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na 2014 rok postanawia: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. Wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu R. G. (dalej: "skarżący") wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym oraz uzyskiwanych dochodach zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Utrzymuje się z niewielkiego gospodarstwa rolnego i sprzedaży płodów rolnych (dochód miesięczny [...] zł). Jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna (dowód w załączeniu). Wezwaniem Sądu z dnia [...] października 2015 r., wystosowanym w trybie art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") wezwano skarżącego do złożenia aktualnej decyzji o posiadaniu statusu osoby bezrobotnej, wyjaśnienia, czy skarżący podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników indywidulanych, wskazania wszystkich źródeł utrzymania w tym prac dorywczych i sezonowych, ewentualnie wyjaśnienia jakie obiektywne przeszkody uniemożliwiają skarżącemu podjęcie pracy zarobkowej, wyjaśnienia o sposobie zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych i zapewnienia środków do "uprawy roli" z dochodu w wysokości [...] zł, wykazania jaki sprzętem rolniczym skarżący dysponuje, udokumentowania wydatków na bieżące utrzymanie (faktury za energię, gaz, wodę itp.) oraz złożenia zaświadczenia z właściwej jednostki ds. opieki społecznej o sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego. Skarżący na powyższe wezwanie Sądu nie udzielił odpowiedzi. Postanowieniem z 23 listopada 2015 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W dniu [...] września 2015 r. skarżący prawidłowo wniósł sprzeciw na powołane postanowienie referendarza sądowego. Za bezzasadne uznał wezwanie Sądu z [...] października 2015 r. do złożenia wyjaśnień, gdyż "referendarz sądowy chce by skarżący opisał swój życiorys, a to jest niezgodne z prawem aby skarżący ujawnił swoją egzystencję". W ocenie skarżącego, zgodnie z prawem przysługuje mu pomoc z urzędu, gdyż dołączone do wniosku dokumenty potwierdzające wysokość uzyskiwanego dochodu ("pod minimum socjalnym"), jak i status osoby bezrobotnej. Nadto wskazał, iż nie posiada żadnej "budowli". Do sprzeciwu skarżący dołączył zaświadczenie z [...] grudnia 2015 r. o uzyskiwanym dochodzie rocznym z gospodarstwa, który wynosi [...] zł oraz zaświadczenie Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z P. o nie korzystaniu ze świadczeń z pomocy społecznej. Zgodnie z art. 260 p.p.s.a. wniesienie w terminie sprzeciwu od wyżej wymienionego postanowienia spowodowało, że utraciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisami art. 243 § 1 i art. 245 § 1 u.p.p.s.a właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 u.p.p.s.a.). Podkreślić jednocześnie należy, że obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący. Zatem wskazana instytucja ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia, lub środki te są tak bardzo ograniczone, że wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. W związku z tym osoby występujące na drogę postępowania sądowego winny mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania oraz wyjątkowości zwolnienia z tego obowiązku. Czyli winny w sposób wiarygodny i rzetelny wykazać, że w ich przypadku występują przesłanki do uwzględnienia ich wniosku. Warto dodać, że ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie jej prawa pomocy. Natomiast zawarte w przepisie określenie "gdy wykaże" oznacza przekonanie Sądu, że osoba ta znajduje się w sytuacji, o której mowa w cytowanych przepisach p.p.s.a. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, a także stan faktyczny niniejszej sprawy uznać należy, że nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające przyznanie skarżącemu prawa pomocy w żądanym zakresie. Nie wykazał on bowiem, pomimo inicjatywy dowodowej ze strony Sądu, że nie posiada dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Zdaniem Sądu, niezastosowanie się do wezwania wystosowanego do skarżącego w trybie powołanego wyżej przepisu art. 255 p.p.s.a. powoduje, że materiał dowodowy jest niekompletny. Skarżący nie odpowiedział na wezwanie Sądu, w rezultacie czego Sąd został pozbawiony możliwości rzetelnej i wnikliwej oceny wniosku pod kątem spełnienia przesłanek uzasadniających przyznanie skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Należy zauważyć także, iż strona, która pomimo niebudzącej wątpliwości treści wezwania, nie stosuje się do niego i nie udziela wymaganych informacji, musi się natomiast liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami z tego tytułu. Niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej sytuacji materialnej wnioskodawcy uzasadnia odmowne załatwienie wniosku o przyznanie prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 27 lipca 2011 r., sygn. akt II OZ 650/11). Ocena pozostałych dowodów budzi wątpliwości Sądu. Zdaniem Sądu, skarżący nie wykazał w sposób wiarygodny swojej rzeczywistej sytuacji majątkowej, oprócz informacji, że utrzymuje się jedynie z dochodu z gospodarstwa rolnego (rocznie [...] zł), którego powierzchnia wynosi [...] ha fiz. ([...] ha przel.). Taka argumentacja nie jest jednak wyczerpująca i w świetle zasad logiki i doświadczenia życiowego zdaniem Sądu małowiarygodna. Skarżący nie przedstawił żadnego dowodu, np. stosownego zaświadczenia z urzędu skarbowego, że nie osiąga w ogóle dochodów podlegających opodatkowaniu. Do wniosku załączył decyzję z właściwego urzędu pracy, że jest osobą bezrobotną i orzekającą o odmowie przyznania prawa do zasiłku, która w jego ocenie wyczerpuje przesłanki do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W żaden sposób nie udokumentował wydatków na bieżące utrzymanie, jak i nie wyjaśnił w jaki sposób zaspokaja podstawowe potrzeby życiowe. Podkreślić także należy, że skarżący nie wyjaśnił czy prowadząc gospodarstwo rolne, z którego płodów się utrzymuje, posiada np. maszyny rolnicze czy też posiada jakiekolwiek inne realne możliwości jego prowadzenia. Sąd nie dał w konsekwencji wiary, że skarżący utrzymuje się jedynie z dochodu z tego gospodarstwa ([...] zł miesięcznie), nie korzystając przy tym ze świadczeń z pomocy społecznej. Jednocześnie Sąd odstąpił od kontynuowania postępowania dowodowego w zakresie podstawy faktycznej wniosku, gdyż w świetle powołanych wyżej przepisów p.p.s.a. ciężar dowodu w tym zakresie ciąży na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Dlatego Sąd uznał, że skarżący nie wykazał, że w jego przypadku przyznanie prawa pomocy jest obiektywnie zasadne. Dlatego należało odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 255 p.p.s.a., Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia.