VIII SA/Wa 765/16

Starszy referendarz sądowy Konrad Łukaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 27 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. M. – wspólnika "[...]" Spółki cywilnej na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] sierpnia 2016 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego w sprawie płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. P. M. wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości [...] zł, wystąpił z wnioskiem z dnia 22 września 2016 r. o zwolnienie z tej opłaty. We wniosku sporządzonym na urzędowym formularzu PPF z dnia 15 listopada 2016 r. skarżący wystąpił o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, iż samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, posiada działki o pow. [...] ha, które zostały zajęte przez komorników, a także "udziały w spółkach cywilnych i prawa handlowego o łącznej rzeczywistej wartości do [...] PLN", natomiast nie posiada innych nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. W rubryce 10 wniosku wskazał, iż osiąga miesięczny dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości: [...] zł, [...] zł i [...] zł (łącznie: [...] zł netto). W uzasadnieniu podniósł, iż jego sytuacja majątkowa jest bardzo zła, bowiem popadł w "spiralę zadłużenia", a nadto od kilku lat prowadzi spory z ARiMR o należne mu płatności. Wskazał także, iż przeciwko niemu prowadzonych jest kilkanaście postępowań egzekucyjnych, jest zadłużony z tytułu czynszu w spółdzielni mieszkaniowej, został "zmuszony" do zakończenia działalności rolniczej, zaś jego bieżące dochody "nie są w pełni wystarczające na pokrycie skromnych kosztów utrzymania". Wnioskodawca przedstawił także swoje miesięczne zobowiązania i stałe wydatki, do których zaliczył: czynsz – [...] zł, prąd – [...] zł, wyżywienie – [...] zł, opłaty za media – [...] zł oraz środki czystości i lekarstwa – [...] zł. Do wniosku załączył kopie następujących dokumentów: 1) pisma Zarządu Spółdzielni Mieszkaniowej z dnia 30.06.2016 r. informującego o zmianach w opłatach za użytkowanie lokali oraz o ujemnym saldzie opłat za użytkowanie lokalu na dzień 31.05.2016 r.; 2) Faktury VAT z dnia [...].05.2016 r. za energię elektryczną; 3) wydruku z internetowej obsługi rachunku bankowego; 4) zeznania podatkowego PIT-36 za rok 2015; 5) zaświadczenia z dnia 14.10.2016 r. o zatrudnieniu na stanowisku pracownika d/s administracyjnych na 1/4 etatu; 6) zaświadczenia z dnia 17.10.2016 r. o zatrudnieniu na stanowisku pracownika biurowego na 1/4 etatu; 7) zaświadczenia z dnia 17.10.2016 r. o zatrudnieniu na stanowisku Prezesa Zarządu na 1/4 etatu; 8) zawiadomień wystawionych przez komorników sądowych o zajęciach wierzytelności, rachunków bankowych i wynagrodzeń za pracę; 9) Planu podziału [...] z kont bankowych z dnia 5.07.2013 r., sporządzonego przez komornika sądowego. W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, zarządzeniem z dnia 21 grudnia 2016 r. wezwano go do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów. Pismem z dnia 9 stycznia 2017 r. wnioskodawca wyjaśnił, iż jest zatrudniony na trzy etaty w różnych podmiotach, nie osiąga innych dochodów aniżeli wymienione w formularzu PPF, przy czym "ostatni dochód z rolnictwa w wysokości średnio [...] złotych miesięcznie" osiągnął w maju 2016 r., a ostatnie dochody z tytułu najmu w roku 2015. Skarżący mieszka w służbowym mieszkaniu należącym do jednego z jego pracodawców – [...] Spółki z o.o. w [...] i zgodnie z porozumieniem z pracodawcą, ponosi wszystkie wydatki i opłaty związane z mieszkaniem. Wnioskodawca oświadczył również, iż jest po rozwodzie, nie posiada majątku ruchomego ani nieruchomości, nie posiada środków na rachunku bankowym, na którym "widnienie zajęcie komornicze na kwotę [...] zł". Wskazał nadto, iż przez ostatnie sześć miesięcy wynagrodzenie nie było mu wypłacane od żadnego pracodawcy. Do pisma załączył kopie następujących dokumentów: 1) wydruku z internetowej obsługi rachunku bankowego; 2) zaświadczenia [...] Sp. z o.o. w [...] z dnia 5.12.2016 r. o zatrudnieniu na stanowisku pracownika d/s administracyjnych na 1/4 etatu; 3) zaświadczenia [...] Sp. z o.o. w [...] z dnia 5.12.2016 r. o zatrudnieniu na stanowisku Prezesa Zarządu na 1/4 etatu; 4) zaświadczenia [...] Sp. z o.o. w [...] z dnia 5.12.2016 r. o zatrudnieniu na stanowisku pracownika biurowego na 1/4 etatu; 5) pisma Zarządu Spółdzielni Mieszkaniowej z dnia 30.06.2016 r. informującego o zmianach w opłatach za użytkowanie lokali oraz o ujemnym saldzie opłat za użytkowanie lokalu na dzień 31.05.2016 r. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a."), prawo pomocy może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy jest przeznaczona dla osób znajdujących się w stanie ubóstwa, dla których poniesienie jakichkolwiek kosztów sądowych jest niemożliwe bowiem wiązałoby się z niemożnością zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych ich rodzin. W związku z tym, iż w przypadku przyznania prawa pomocy koszty udzielonej pomocy pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach szczególnie uzasadnionych, ograniczonych do sytuacji, gdy strona skarżąca nie ma jakichkolwiek możliwości pokrycia tych kosztów z posiadanych dochodów lub z dochodów możliwych do osiągnięcia. Jednocześnie w sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy lub budzi wątpliwości, referendarz sądowy – na podstawie art. 255 p.p.s.a. – ma prawo wezwania takiej osoby do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i potwierdzającego wykazywane przez nią okoliczności. Oceniając w powyższym świetle złożone przez wnioskodawcę oświadczenia dotyczące stanu majątkowego posiadania uznano, iż nie wykazał tego, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W pierwszej kolejności stwierdzić należy, iż oświadczenia wnioskodawcy – złożone na urzędowym formularzu PPF oraz w dodatkowym oświadczeniu – nie mogą być uznane za wyczerpujące i rzetelne, co powoduje, że nie jest możliwe ustalenie rzeczywistych możliwości majątkowych skarżącego. W tym zakresie zauważyć przede wszystkim trzeba, iż nie można w sposób jasny i koherentny ustalić tego, jaka jest wysokość miesięcznego dochodu wnioskodawcy, jak również tego, jaką kwotą w rzeczywistości dysponuje on w pewnym stałym przedziale czasowym na wydatki związane z niezbędnym utrzymaniem. Z oświadczenia złożonego na urzędowym formularzu PPF z dnia 15 listopada 2016 r. wynika, iż na dochody skarżącego składają się trzy kwoty wynagrodzeń za pracę w wysokości: [...] zł, [...] zł i [...] zł. Skarżący potwierdza to w piśmie z dnia 9 stycznia 2017 r., przy czym wskazuje on, iż "ostatni dochód z rolnictwa w wysokości średnio [...] złotych miesięcznie" osiągnął w maju 2016 r., a "ostatnie dochody z tytułu najmu w roku 2015". Jednocześnie, w tym samym piśmie wskazuje, iż "przez ostatnie sześć miesięcy wynagrodzenie nie było mu wypłacane od żadnego pracodawcy". Wobec tych wszystkich oświadczeń nie sposób w sposób jednoznaczny stwierdzić, czy przez "dochód z rolnictwa" skarżący rozumie, któreś z oświadczonych wynagrodzeń za pracę, a nadto skąd pochodzi wskazana wartość "średnio [...] złotych". Pamiętać przy tym należy, iż w formularzu PPF z dnia 15 listopada 2016 r. sam oświadczył, iż został "zmuszony" do zakończenia działalności rolniczej. Nie jest również jasne, czy skarżący otrzymuje wynagrodzenia wskazane w trzech zaświadczeniach o zatrudnieniu z dnia 5 grudnia 2016 r., czy też jak sam wskazuje, nie otrzymuje ich od co najmniej "ostatnich sześciu miesięcy". W końcu nie wyjaśnia on ujawnionego w zeznaniu podatkowym PIT-36 za 2015 r. przychodu z tytułu "najem lub dzierżawa" w wysokości [...] zł, ani nie przedstawia żadnych dokumentów, z których wynikałaby miesięczna wysokość omawianego przychodu, ograniczając się wyłącznie do lakonicznego stwierdzenia, że ostanie dochody z tytułu najmu osiągnął w 2015 r., co nie było przecież sporne. Podnieść następnie należy, iż nawet gdyby przyjąć, że skarżący w rzeczywistości dysponuje miesięcznym dochodem w łącznej wysokości [...] zł netto, to nie sposób uznać za wiarygodne by ponosił stałe miesięczne wydatki w wysokości – jak sam wskazuje w formularzu PPF – [...] zł. Zasady logiki nakazują bowiem przyjąć, że dokonywane w danym miesiącu wydatki muszą znaleźć pokrycie w dochodach osiąganych w zbliżonym przedziale czasowym. Wnioskodawca nie wyjaśnia natomiast, skąd czerpie środki pieniężne na pokrycie zauważonej różnicy, zważywszy także na to, że doświadczenie życiowe podpowiada, iż nakłady związane z egzystencją obejmują z natury rzeczy również inne, niewymienione przez skarżącego wydatki, jak choćby związane z ubraniem, czy transportem, a w przypadku wnioskodawcy także związane z liczną korespondencją sądową. Już tylko te, wyłuszczone wyżej względy, czynią oświadczenia skarżącego niewiarygodnymi. Jednakże dokonując oceny złożonego wniosku nie można było pominąć również innych, niezwykle istotnych okoliczności, które należało wziąć z urzędu pod rozwagę przy badaniu możliwości majątkowych skarżącego. Zauważyć bowiem należy, iż z oświadczenia wnioskodawcy złożonego na formularzu PPF z dnia 15 listopada 2016 r. wynika, iż posiada on "udziały w spółkach cywilnych i prawa handlowego o łącznej rzeczywistej wartości do [...] PLN". Nadto, z przedłożonych trzech kopii zaświadczeń z dnia 5 grudnia 2016 r. wynika, iż jest on zatrudniony na trzech stanowiskach: Prezesa Zarządu w [...] Sp. z o.o. w [...], pracownika d/s administracyjnych w [...] Sp. z o.o. w [...] oraz pracownika biurowego w [...] Sp. z o.o. w [...]. Na wszystkich tych stanowiskach skarżący został zatrudniony w wymiarze czasu pracy: 1/4 etatu. Jak wynika natomiast z wpisów zawartych w Krajowym Rejestrze Sądowym, ujawnionych na dzień rozpoznawania niniejszego wniosku, wnioskodawca pełni funkcje Prezesa Zarządu w kilkunastu spółkach prawa handlowego, a co bardziej istotne w jednej z nich – [...] Spółce z o.o. w [...] – posiada jako wspólnik [...] udziałów o łącznej wartości [...] zł. Wobec powyższego wskazać należy, iż z Informacji odpowiadających odpisowi aktualnemu z Rejestru Przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego – udostępnionych przez Ministerstwo Sprawiedliwości za pośrednictwem strony internetowej https://ems.ms.gov.pl/krs, jak również podlegających ujawnieniu w Monitorze Sądowym i Gospodarczym – Część KRS – wynika, że P. M. (Numer PESEL: [...]) pełni funkcję Prezesa Zarządu w następujących podmiotach: - [...] S.A. w B. (nr KRS [...]), której kapitał zakładowy wynosi [...] zł; - [...] Sp. z o.o. w [...] (nr KRS [...]), której kapitał zakładowy wynosi [...] zł - [...] Sp. z o.o. w [...] (nr KRS [...]), której kapitał zakładowy wynosi [...] zł; - [...] Sp. z o.o. w [...] (nr KRS [...]), której kapitał zakładowy wynosi [...] zł; - [...] Sp. z o.o. w [...] (nr KRS [...]), której kapitał zakładowy wynosi [...] zł; - [...] Sp. z o.o. w [...] (nr KRS [...]), której kapitał zakładowy wynosi [...] zł; - [...] Sp. z o.o. w [...] (nr KRS [...]), której kapitał zakładowy wynosi [...] zł; - [...] Sp. z o.o. w [...] (nr KRS [...]), której kapitał zakładowy wynosi [...] zł; - [...] Sp. z o.o. w [...] (nr KRS [...]), której kapitał zakładowy wynosi [...] zł; - [...] Sp. z o.o. w [...] (nr KRS [...]), której kapitał zakładowy wynosi [...] zł; - [...] Sp. z o.o. w [...] (nr KRS [...]), której kapitał zakładowy wynosi [...] zł; - [...] Sp. z o.o. w [...] (nr KRS [...]), której kapitał zakładowy wynosi [...] zł; - [...] Sp. z o.o. w [...] (nr KRS [...]), której kapitał zakładowy wynosi [...] zł; - [...] Sp. z o.o. w [...] (nr KRS [...]), której kapitał zakładowy wynosi [...] zł. Wnioskodawca, składając oświadczenia na formularzu PPF, jak również w późniejszym piśmie z dnia 9 stycznia 2017 r., nie ujawnił informacji na temat pełnionych funkcji we wskazanych spółkach ani nie złożył oświadczenia czy funkcje te pełni za wynagrodzeniem czy też nieodpłatnie. Istotne jest jednak to, że oświadczenie w tym przedmiocie winien złożyć pod rygorem odpowiedzialności karnej (art. 252 § 1a p.p.s.a.). Niezależnie od powyższego wskazać należy na kolejne stwierdzone wątpliwości, jak również braki w oświadczeniach skarżącego. W formularzu PPF wnioskodawca oświadcza, iż nie posiada innych nieruchomości poza zajętymi przez komornika "działkami w B." o pow. [...] ha, zaś w piśmie z dnia 9 stycznia 2017 r. wyjaśnia, że mieszka w służbowym mieszkaniu należącym do jednego z jego pracodawców – [...] z o.o. w [...] i zgodnie z porozumieniem z pracodawcą, ponosi wszystkie wydatki i opłaty związane z mieszkaniem. Niezależnie zatem od tego, iż skarżący nie przedstawia owego "porozumienia" ani innego tytułu prawnego do zajmowanego mieszkania (do czego był wzywany), nie można nie dostrzec tego, że z przedłożonej kopii pisma Zarządu Spółdzielni Mieszkaniowej z dnia 30.06.2016 r. wynika, że zostało ono imiennie zaadresowane do P. M., nie zaś do [...] Spółki z o.o. w [...] jako właściciela tej nieruchomości, a nadto, że to P. M. jest informowany o tym, że "na dzień 31.05.2016 r. na Państwa koncie widnieje saldo". Okoliczność ta, wobec braku jakichkolwiek wyjaśnień i dowodów świadczących o uprawnieniu skarżącego do reprezentacji Spółki wobec spółdzielni mieszkaniowej, może wywoływać wątpliwości odnośnie rzeczywistego stanu prawnego zajmowanego przez wnioskodawcę mieszkania. Następnie zauważyć należy, iż skarżący wezwany do udzielenia informacji o posiadane rachunki bankowe, jak również do złożenia pełnych wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, ewentualnie dokumentu bankowego, z którego wynika zamknięcie (likwidacja), zajęcie bądź blokada rachunku, oświadczył jedynie w piśmie z dnia 9 stycznia 2017 r., iż nie ma środków na rachunku bankowym, na którym widnienie zajęcie komornicze oraz nadesłał nieczytelną kopię wydruku z rachunku bankowego. Stwierdzić zatem należy, iż wnioskodawca nie złożył wyraźnego oświadczenia, że jest posiadaczem tylko jednego rachunku bankowego, a jeśli tak, to nie przedłożył dokumentu wystawionego przez bank (dokumentu bankowego), z którego wynikałoby oświadczone zajęcie komornicze. Na podstawie przedłożonej kopii wydruku nie można ustalić ani tego, w jakim banku skarżący posiada rachunek, ani tego za jaki okres jest to wydruk, ani nawet tego, że ten właśnie rachunek został zajęty w toku egzekucji komorniczej i w jakiej dacie to nastąpiło. Z oświadczenia wnioskodawcy wnioskować natomiast można, iż przynajmniej jeden rachunek bankowy nadal posiada, skoro wskazał jedynie, że został on zajęty, nie zaś zamknięty. Wskazać zatem należy, iż zgodnie z art. 728 § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 380 ze zm.), bank jest obowiązany przesyłać posiadaczowi co najmniej raz w miesiącu bezpłatnie wyciąg z rachunku z informacją o zmianach stanu rachunku i ustaleniem salda, chyba że posiadacz wyraził pisemnie zgodę na inny sposób informowania o zmianach stanu rachunku i ustaleniu salda. W orzecznictwie podkreśla się nadto, że dopiero na podstawie wyciągów z rachunków bankowych skarżącego oraz wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym – z okresu ostatnich kilku miesięcy (minimum 3) – możliwe jest dokonanie rzetelnej analizy sytuacji majątkowej strony we wcześniejszym okresie oraz na moment rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wyciąg z rachunku bankowego obejmujący krótszy okres czasu nie odzwierciedla przebiegu zmian sytuacji finansowej strony, nie pozwala ocenić, jakie są stałe, a jakie doraźne koszty utrzymania, obciążenia i dochody w gospodarstwie domowym, jak również czy potencjalne trudności finansowe mają charakter trwały, czy też są jedynie przejściowe (por. postanowienie NSA z dnia 13 stycznia 2016 r. o sygn. akt II GZ 916/15; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto warto przywołać stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, zajęte w postanowieniu z dnia 12 stycznia 2016 r. o sygn. akt I GZ 884/15, zgodnie z którym, nie można podzielić argumentacji skarżącego, że skoro zostały zamknięte posiadane przez skarżącego rachunki bankowe, to dla oceny jego sytuacji materialnej nie ma znaczenia przedstawienie dokumentu potwierdzającego ten fakt oraz historii rachunku. Nie budzi bowiem wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego, że odmowa przedstawienia ww. dokumentów uniemożliwiła dokonanie przez Sąd I instancji rzeczywistej oceny sytuacji majątkowej skarżącego (por. także postanowienia NSA: z dnia 16 listopada 2015 r. o sygn. akt I GZ 726/15; z dnia 9 grudnia 2015 r. o sygn. akt I GZ 868/15). W powyższym zakresie podnieść także należy, iż wobec barku pełnych wyciągów z rachunku bankowego, jak również jakichkolwiek dokumentów potwierdzających wypłacane skarżącemu wynagrodzenie w formie gotówkowej (z tytułu pracy na trzech stanowiskach), niemożliwe okazało się także zweryfikowanie jego oświadczeń w zakresie miesięcznych dochodów z tytułu zatrudnienia. Przedstawione wątpliwości powodują, iż nie można dokonać oceny, czy strona spełnia ustawowe przesłanki do udzielenia prawa pomocy. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, jak również nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienia NSA z dnia 5 września 2005 r. o sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r. o sygn. akt II FZ 575/05). Odmowę przyznania prawa pomocy uzasadnia także sytuacja, gdy strona podaje fakty, które nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r. o sygn. akt GZ 71/04). W jednym z orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, że wybiórcze przedstawienie dokumentów pozbawia Sąd możliwości oceny rzeczywistych zdolności płatniczych skarżącego (por. postanowienie NSA z dnia 13 stycznia 2016 r. o sygn. akt II GZ 916/15). Należy również podkreślić, iż referendarz sądowy nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2014 r. o sygn. akt II GZ 774/13). Zaprezentowane powyższej stanowisko orzecznictwa znajduje odpowiednie zastosowanie w niniejszej sprawie, tym bardziej, iż reguły obowiązujące w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy były już skarżącemu wielokrotnie wyjaśniane. Dla przykładu wskazać można na postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 września 2016 r. o sygn. akt II GZ 853/16 i II GZ 854/16. Reasumując podnieść należy, iż z uwagi na niewystarczające wykazanie sytuacji majątkowej przez wnioskodawcę, nie można dokonać oceny, czy spełnia on ustawowe przesłanki do udzielenia prawa pomocy. W konsekwencji powoduje to, że wniosek nie może zostać uwzględniony. Z wyłożonych względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.