VIII SA/Wa 785/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Renata Nawrot po rozpoznaniu w dniu 10 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T. K. o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 lipca 2012 r. sygn. akt VIII SA/Wa 996/11 postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy Pismem z dnia [...] września 2013 r. (data złożenia na biurze podawczym Sądu) T. K. (skarżąca, strona) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę o wznowienie postępowania sądowego w sprawie sygn. akt VIII SA/Wa 996/11. Jednocześnie skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym oraz uzyskiwanych dochodach zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżąca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Strona uzyskuje stały dochód z zabezpieczenia społecznego w postaci renty rodzinnej po mężu w kwocie [...] netto. Ponadto oświadczyła, iż nie posiada żadnych oszczędności, nieruchomości oraz majątku ruchomego. Zajmuje mieszkanie służbowe o powierzchni około [...] m2. Wskazała także, iż ponosi wydatki z tytułu czynszu miesięcznego – [...] zł, gazu – [...] zł na miesiąc, energii elektrycznej – [...] zł na dwa miesiące, opału na zimę – około [...] zł na sezon, telefonu – [...] zł na miesiąc oraz na zakup leków [...] zł na miesiąc. Pismem z dnia [...] listopada 2013 r. referendarz sądowy wezwał skarżącą w terminie 7 dni, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy, do złożenia dodatkowych informacji dotyczących jej sytuacji materialnej poprzez wyjaśnienie jak wydatkowała posiadane oszczędności w kwocie [...] zł, które wskazywała we wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie sygn. akt VIII SA/Wa 996/11. Niniejsze wezwanie zostało doręczone skarżącej w dniu [...] listopada 2013 r. (zwrotne potwierdzenia odbioru – k. [...] akt sądowych). W zakreślonym terminie strona ww. okoliczności nie wyjaśniła. Postanowieniem z dnia 4 grudnia 2013 r., sygn. akt VIII SA/Wa 785/13 referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pismem z dnia [...] grudnia 2013 r. skarżąca skutecznie wniosła sprzeciw na powołane postanowienie wskazując, że jej obecna sytuacja finansowa została oceniona nieprawidłowo. Wyjaśniła w tym zakresie, iż złożony obecnie wniosek o prawo pomocy winien być rozpoznany w oparciu o złożone przez nią oświadczenie. Tymczasem odmawiając zwolnienia z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi referendarz sądowy oparł się na danych zawartych w jej wnioskach składanych w innych sprawach sądowych w 2011 r. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwana dalej p.p.s.a.) wniesienie w terminie sprzeciwu od postanowienia z dnia 4 grudnia 2013 r. spowodowało, iż utraciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisami art. 243 § 1 i art. 245 § 1 p.p.s.a., właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym - czyli na podstawie art. 245 § 3 p.p.s.a. obejmującym tylko zwolnienie od kosztów sądowych lub tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika - następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie tego faktu, przedstawiając, z własnej inicjatywy lub na wezwanie, stosowną dokumentację źródłową. Wykazanie trudnej sytuacji majątkowej nie powinno bowiem budzić żadnych wątpliwości z punktu widzenia wiarygodności. Innymi słowy z przedłożonej przez stronę dokumentacji powinna wynikać obiektywna niemożność poniesienia kosztów, o zwolnienie od których strona wnioskuje. W sytuacji, gdy oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, obligatoryjnie składane wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy (art. 252 § 1 p.p.s.a.) nie zawiera danych wystarczających do oceny, bądź też jego treść nasuwa wątpliwości co do rzeczywistego stanu majątkowego strony i jej zdolności płatniczych, sąd (lub referendarz sądowy) zgodnie z art. 255 p.p.s.a. zobligowany jest do przeprowadzenia uzupełniającego postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia tych okoliczności poprzez wezwanie strony do złożenia konkretnie określonych dokumentów i oświadczeń i dopiero w oparciu o taki materiał dowodowy wydaje rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy. Zaniechanie zastosowania się przez stronę do wezwania ma ten skutek, że sąd (lub referendarz sądowy) nie może skorzystać ze wszystkich koniecznych do rozstrzygnięcia wniosku oświadczeń bądź dokumentów źródłowych. Ich brak powoduje, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenie strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości. To bowiem strona ma przekonać rozpatrującego wniosek, że znajduje się w takiej sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Prawo pomocy jest bowiem formą dotowania strony przez Państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w procesie. Oczywistym wobec tego jest, że rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy konieczna jest weryfikacja danych przedstawionych przez wnioskodawcę. Sąd (referendarz sądowy) nie może przy tym zaniechać wyjaśnienia istotnych dla sprawy okoliczności, które znane są mu z urzędu. Strona jest natomiast obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W przedmiotowym postępowaniu skarżąca w ogóle nie wykonała wezwania referendarza sądowego w zakresie wyjaśnienia, czy wydatkowała, czy też nadal posiada oszczędności w kwocie [...] zł, które wykazywała w prowadzonych w innych sprawach postępowaniach o przyznanie prawa pomocy. Brak wyjaśnienia ww. kwestii uniemożliwia w ocenie Sądu ocenę sytuacji majątkowej strony, co jest warunkiem dopuszczalności przyznania prawa pomocy. Dodatkowo Sąd zauważa, iż wskazane przez skarżącą kwoty dochodu oraz wydatków nie zostały przez nią w żaden sposób uprawdopodobnione. W ocenie Sądu skoro przyznanie prawa pomocy następuje na wniosek strony, zatem to w jej interesie leży całościowe przedstawienie swojej rzeczywistej sytuacji majątkowej. W przeciwnym razie musi się ona liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami. Skarżąca nie przedstawiła pełnej informacji dotyczącej swej sytuacji finansowej, wobec czego niemożliwym uczyniła weryfikację swoich twierdzeń o trudnej sytuacji materialnej i braku środków finansowych, z których mogłaby pokryć należności sądowe. Przedstawione w formularzu dane w zestawieniu z brakiem odpowiedzi na zapytanie referendarza sądowego uniemożliwiają dokonanie rzetelnej oceny jej sytuacji majątkowej, a wskutek tego rozpatrzenie złożonego wniosku. W konsekwencji przyjąć należy, iż skarżąca nie udowodniła, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, która uzasadniałaby przerzucenie kosztów prowadzonego z jej skargi postępowania na Skarb Państwa. Jeszcze raz podkreślić należy, że to na stronie spoczywa ciężar udowodnienia, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Jeżeli zaś fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 9 września 2004 r., sygn. akt FZ 360/04, niepubl.). Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.