VIII SA/Wa 8/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Cezary Kosterna Sędziowie Sędzia WSA Artur Kot Sędzia WSA Renata Nawrot (sprawozdawca) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Radomiu w trybie uproszczonym w dniu 19 kwietnia 2016 r. sprawy ze skargi A. R. na postanowienie Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] października 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z nałożonej grzywny za nieusprawiedliwione niestawiennictwo uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w B. z dnia [...] września 2015 r. [...]. Przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie jest skarga A. R. na postanowienie Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. Nr [...] z [...] października 2015 r. w sprawie odmowy zwolnienia z nałożonej kary grzywny za nieusprawiedliwione niestawiennictwo. Skarga została złożona w następującym stanie faktycznym sprawy: Wezwaniem z 30 czerwca 2015 r. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w B. (zwany dalej: Kierownik BP, organ I instancji) wezwał A. R. (zwany dalej: skarżący) do osobistego stawiennictwa w siedzibie organu na dzień [...] lipca 2015 r. na godz. 10:30, w celu przesłuchania w charakterze świadka. Wezwanie zawierało pouczenie o skutkach nie stawienia się na wezwanie bez uzasadnionej przyczyny. Ww. wezwanie było doręczane zastępczo w trybie art. 44 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.; zwana dalej: k.p.a.). Pierwsze awizo miało miejsce 2 lipca 2015 r., zaś drugie awizo 10 lipca 2015 r. Zaplanowane na dzień [...] lipca 2015 r. przesłuchanie nie odbyło się z powodu braku stawienia się świadka na przesłuchanie. Postanowieniem nr [...] z [...] sierpnia 2015 r. Kierownik BP działając na podstawie art. 123 w związku z art. 88 k.p.a., nałożył na skarżącego karę grzywny w wysokości [...] zł za nieusprawiedliwione niestawiennictwo. Pismem z 3 września 2015 r. (data złożenia w organie) skarżący wniósł zażalenie na powołane wyżej postanowienie. Jednocześnie złożył wniosek o uznanie nieobecności za usprawiedliwioną i zwolnienie z grzywny podnosząc, że wystosowane do niego wezwanie na przesłuchanie nie było prawidłowe, gdyż zostało wystawione przy braku poszanowania art. 52 k.p.a. Wyjaśnił, iż w piśmie z 24 maja 2015 r. poinformował organ I instancji, iż do końca września przebywa na terenie powiatu [...] i w związku z tym wnosi o przesyłanie ewentualnych wezwań na adres: [...], [...]-[...] L., oraz przeprowadzenie przesłuchań w trybie pomocy prawnej przez Urząd Gminy w L.. Postanowieniem Nr [...] z [...] października 2015 r., Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. (zwany dalej: Dyrektor ARiMR, organ odwoławczy) utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie w przedmiocie nałożenia kary grzywny za nieusprawiedliwione niestawiennictwo. W wyniku rozpoznania wniosku o uznanie nieobecności za usprawiedliwioną i zwolnienie z grzywny Kierownik BP postanowieniem nr [...] z [...] września 2015 r., działając na podstawie art. 123 w związku z art. 88 § 2 k.p.a., orzekł o odmowie zwolnienia skarżącego z nałożonej kary grzywny. Jako podstawę powyższego organ I instancji podał, iż (co wynika z akt sprawy) wezwanie, na podstawie którego świadek został zobowiązany do stawiennictwa na przesłuchaniu zostało wysłane na jego adres zamieszkania, czego skarżący w żaden sposób nie podważa. Za nieprawidłowe uznał założenie skarżącego, że wobec okoliczności poinformowania organu o pobycie świadka w innym miejscu niż jego miejsce zamieszkania, organ został niejako zobowiązany do automatycznej zmiany miejsca przesłuchania zgodnej z miejscem jego pobytu. Obowiązek osobistego stawiennictwa na wezwanie organu administracyjnego obejmuje obręb gminy lub miasta, w którym wezwany zamieszkuje albo przebywa, a także dotyczy wezwanego zamieszkałego lub przebywającego w sąsiedniej gminie lub mieście (art. 51 k.p.a.). Obowiązek stawiennictwa wezwanego dotyczy tej gminy, miasta, na którego obszarze ma siedzibę organ wzywający. Według art. 51 § 2 k.p.a. dopuszczalne jest wzywanie osób zamieszkałych lub przebywających w sąsiednich gminach lub miastach. W zażaleniu złożonym na powołane postanowienie skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i orzeczenie o zwolnieniu z kary grzywny. W uzasadnieniu zażalenia wskazał, że organ I instancji kierując do świadka wezwanie do złożenia zeznań w charakterze świadka, w przypadku, gdy miejsce zamieszkania jest odległe (500 km) od miejsca faktycznego przebywania w związku ze świadczeniem pracy zawodowej, wobec pisemnego wniosku świadka o przesłuchanie w trybie art. 53 k.p.a. winien był skorzystać z pomocy prawnej organu właściwego dla miejsca faktycznego przebywania. Postanowieniem [...] z [...] października 2015 r. nr [...] Dyrektor ARiMR, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 k.p.a., po rozpoznaniu ww. zażalenia orzekł o utrzymaniu w mocy zaskarżonego postanowienia o odmowie zwolnienia z kary grzywny. Dyrektor ARiMR podał, iż w niniejszej sprawie wystąpiły okoliczności uzasadniające odmowę zwolnienia skarżącego z nałożonej nań kary grzywny. Podkreślił, że przepis art. 88 § 2 k.p.a. przewiduje możliwość zwolnienia ukaranego od kary grzywny, jednak może to nastąpić, gdy ukarany złoży wniosek o zwolnienie od kary grzywny w ciągu siedmiu dni od daty otrzymania zawiadomienia o ukaraniu, a organ który wydał postanowienie o ukaraniu, uzna nieobecność ukaranego za usprawiedliwioną. Ocenił, że argumenty skarżącego zawarte w zażaleniu na postanowienie o odmowie zwolnienia z kary grzywny nie usprawiedliwiają niestawiennictwa na wezwanie organu. Wyjaśnił w tym zakresie, że ze zwrotnego potwierdzenia odbioru wynika, iż wezwanie do udziału świadka w przesłuchaniu zostało skutecznie doręczone skarżącemu w trybie art. 43 k.p.a., czego skarżący nie kwestionuje. Obowiązek osobistego stawiennictwa wymagany był na terenie tego samego miasta, w którym skarżący zamieszkuje, a wezwanie zawierało również pouczenie o skutkach niestawienia się świadka bez uzasadnionej przyczyny. Nadto skarżący poinformowany został o terminie rozprawy, przewidzianej w siedzibie organu na [...] lipca 2015 r. na godzinę 10:30, poprzez wystosowanie wezwania w dniu 10 lipca 2015 r. (data doręczenia), które zgodnie z procedurą doręczone zostało przynajmniej siedem dni przed rozprawą. Pomimo skutecznego zawiadomienia świadek nie stawił się. Zdaniem organu odwoławczego, w niniejszej sprawie wystąpiły okoliczności uzasadniające nałożenie na skarżącego kary grzywny za nieusprawiedliwione niestawiennictwo na wezwanie organu. Odnosząc się do zarzutów zażalenia wyjaśnił, że przebywanie w rozumieniu kodeksu cywilnego na terenie powiatu [...] co najmniej do końca września 2015 r., nie mogą zostać uznane jako okoliczność usprawiedliwiająca niestawiennictwo na wezwanie organu. Ponadto skarżący nie przedstawił żadnych istotnych, uzasadnionych dowodów na okoliczność uniemożliwiającą mu stawienie się na wezwanie organu. W skardze złożonej na powołane postanowienie do sądu administracyjnego skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz zwrot kosztów postępowania. Uzasadniając skargę podniósł, że zaskarżone postanowienie narusza prawo. Podkreślił, że koniecznym warunkiem wstępnym rozważania przez organ nałożenia na świadka kary grzywny jest uprzednie zbadanie prawidłowości samego wezwania, którego nie można uznać za prawidłowe, gdyż zostało wystawione przy braku poszanowania artykułu 52 k.p.a. Podał, iż w piśmie z 24 maja 2015 r. informował Kierownika BP, iż do końca miesiąca przybywa na terenie powiatu [...] w związku ze świadczeniem tam pracy sezonowej. Wskazał jednocześnie organowi adres do doręczeń oraz wniósł o przeprowadzanie ewentualnych przesłuchań w trybie art. 52 przez Urząd Gminy L. bądź miejscowe biuro powiatowe ARiMR. Kierownik BP nie zważył, iż omawiany przepis nie pozostawia organowi wyboru i bezwzględnie wymaga zastosowania procedury tzw. pomocy prawnej. Brak poprawności wezwania i pełnej zgodności z przewidzianą prawem procedurą wyklucza karanie świadka. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w zaskarżonym postanowieniu, wywodząc, że zarzuty zawarte w przedmiotowej skardze nie usprawiedliwiają niestawiennictwa na wezwanie organu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodne z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; zwana dalej: p.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Kontroli Sądu w niniejszym postępowaniu podlegało postanowienie Dyrektora ARiMR z [...] października 2015 r., Nr [...], utrzymujące w mocy postanowienie Kierownika BP z [...] września 2015 r., którym to organ ten odmówił zwolnienia skarżącego z nałożonej nań kary grzywny za nieusprawiedliwione niestawiennictwo na rozprawie w dniu [...] lipca 2015 r. Grzywna nałożona została postanowieniem Kierownika BP z [...] sierpnia 2015 r. (nr [...]), utrzymanym w mocy postanowieniem organu odwoławczego z [...] października 2015 r. Orzekające w sprawie organy uznały, iż skarżący został prawidłowo – w trybie doręczenia zastępczego wezwany do stawiennictwa na rozprawie w dniu [...] lipca 2015 r., w celu złożenia zeznań w charakterze świadka. Nadto przyjęły, iż złożone przez skarżącego pismo dotyczące kierowania ewentualnej korespondencji pod adresem [...], [...]-[...] L. i ewentualne przesłuchanie go w ramach pomocy prawnej przez Urząd Gminy w L. nie wiązało organów, które zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami procedury same decydują o miejscu prowadzenia czynności. Właściwie zatem na skarżącego nałożona została grzywna pieniężna za nieusprawiedliwione niestawiennictwo oraz brak było przesłanek do zwolnienia skarżącego z obowiązku jej zapłaty. Zdaniem Sądu takie stanowisko organów, w świetle materiału dowodowego zawartego w aktach administracyjnych sprawy nie jest prawidłowe. Zgodnie z przepisem art. 88 § 1 k.p.a., kto będąc obowiązany do osobistego stawienia się (art. 51), mimo prawidłowego wezwania nie stawił się bez uzasadnionej przyczyny jako świadek lub biegły albo bezzasadnie odmówił złożenia zeznania, wydania opinii, okazania przedmiotu oględzin albo udziału w innej czynności urzędowej, może być ukarany przez organ przeprowadzający dowód grzywną do [...] zł, a w razie ponownego niezastosowania się do wezwania - grzywną do [...] zł. Z powyższej normy prawnej wynika, że dla zapewnienia prawidłowego przebiegu postępowania dowodowego, w art. 88 k.p.a. ustawodawca wprowadził środek przymusu w postaci kary grzywny wobec podmiotów w nim wymienionych tj. świadka lub biegłego, w sytuacji bezzasadnej odmowy złożenia zeznania, wydania opinii, okazania przedmiotu oględzin bądź udziału w innej czynności urzędowej. Przepis ten ma zastosowanie również do świadka, jeśli jest on jednocześnie osobą, która w sposób nieuzasadniony odmówiła okazania przedmiotu oględzin bądź udziału w innej czynności urzędowej. W zakresie pojęcia innej czynności urzędowej mieści się przeprowadzenie dowodu z przesłuchania świadka. Z art. 88 § 1 k.p.a. wynika natomiast, że organ, który nałożył karę grzywny, może na wniosek ukaranego, złożony w ciągu siedmiu dni od daty otrzymania zawiadomienia o ukaraniu, uznać za usprawiedliwioną nieobecność lub odmowę zeznania, wydania opinii, albo okazania przedmiotu oględzin i zwolnić od kary grzywny. Zdaniem organów administracji, wezwanie do udziału w rozprawie zostało skutecznie doręczone skarżącemu w trybie zastępczym wynikającym z art. 44 k.p.a. Organy obu instancji wskazały, iż skarżący został prawidłowo wezwany pismem z dnia 30 czerwca 2015 r., do osobistego stawiennictwa, w wyznaczonym przez organ dniu i godzinie, w celu wzięcia udziału w podejmowanych czynnościach urzędowych. W odniesieniu do tej okoliczności Sąd wskazuje, iż faktycznie w aktach sprawy znajduje się ww. wezwanie do udziału w czynności wraz z kserokopią koperty. Na kopercie tej znajdują się adnotacje o awizowaniu przesyłki, przy czym pierwsze awizo z 2 lipca 2015 r., zaś drugie awizo z 10 lipca 2015 r. Przy założeniu, iż wskazana korespondencja była prawidłowo kierowana ww. doręczenie byłoby skuteczne z dniem 16 lipca 2015 r. Jednak w ocenie sądu organy pominęły fakt, co zasadnie podnosił skarżący, iż informował on organ o zmianie miejsca swojego pobytu (pismo z 24 maja 2015 r.), wskazując adres do korespondencji. Zatem nie ulega wątpliwości, że w piśmie z 24 maja 2015 r. skarżący podał adres do korespondencji. W tej sytuacji na podstawie art. 41 § 1 k.p.a., organ I instancji powinien sporną korespondencję kierować na adres do doręczeń wskazany w tym piśmie. Skoro pomimo wskazania adresu do korespondencji, przesyłka kierowana była do skarżącego na adres ówczesny zamieszkania, to nie można przyjąć fikcji prawnej skuteczności doręczenia. Odrębną natomiast jest powoływana przez organy kwestia stanowiska organu co do miejsca prowadzenia czynności na podstawie art. 51 k.p.a., przy czym okoliczność ta nie ma wpływu na rozstrzygnięcie. Zdaniem Sądu, skoro nie można stwierdzić, iż w sprawie miało miejsce skuteczne doręczenie przesyłki zawierającej informację o terminie i miejscu przeprowadzenia czynności, to nieuprawnione było orzeczenie co do nałożonej kary grzywny za nieusprawiedliwione niestawiennictwo, a w konsekwencji także odmowa zwolnienia z tej kary. W takiej sytuacji nieobecność skarżącego na rozprawie w dniu [...] lipca 2014 r. była usprawiedliwiona, bowiem nie został on prawidłowo zawiadomiony o terminie przesłuchania w charakterze świadka. Ponownie rozpoznając sprawę, na podstawie art. 153 p.p.s.a. organy będą zobowiązane do uwzględnienia ww. rozważań Sądu. Mając na uwadze powołane okoliczności, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. W związku ze zwolnieniem skarżącego z kosztów sądowych, Sąd nie orzekał w tym zakresie.