VIII SA/Wa 801/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Wroczyński, Sędziowie Sędzia WSA Renata Nawrot, Sędzia WSA Iwona Szymanowicz – Nowak (sprawozdawca), Protokolant Specjalista Ilona Obara, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 marca 2018 r. w Radomiu sprawy ze skargi A.K. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisja Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji oddala skargę. W rozpoznawanej sprawie wnioskiem z dnia 23 lutego 2017 r. A. H. K. (dalej: skarżący, strona, wnioskodawca) zwrócił się do Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu o wydanie decyzji administracyjnej w sprawie spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz.U. z 2015 r., poz. 693 ze zm., zwanej dalej: ustawą o działaczach opozycji). Po rozpatrzeniu wniosku Prezes Instytutu Pamięci Narodowej (dalej: organ, Prezes IPN), działając na podstawie art. 4 i art. 5 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji w związku z art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017 r., poz. 1257, zwanej dalej: k.p.a.), wydał decyzję Nr [...] z dnia [...] czerwca 2017 r. o odmowie potwierdzenia, że strona spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Pismem z dnia [...] lipca 2017 r. skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej ww. decyzją. Wskazał, że brał udział w [...] Proteście w czerwcu 1976 r., trzykrotnie przechodzi tzw. "ścieżki zdrowia", był przesłuchiwany po nocach, ale nigdy nikogo nie wydał. Po wyjściu z więzienia zapoznał się z osobami z [...], którzy udzielili mu pomocy oraz zostawili sporo "gazetek". Z ludźmi z [...] z [...]spotkał się w styczniu 1977 r. Skarżący podniósł, że był namawiany do donoszenia, lecz nigdy niczego nie podpisał, nie zgadzał się nawet na rozmowy, nie chciał być widziany w towarzystwie funkcjonariusza. Przyznał, że "esbek" był u niego kilka razy, ostatnio [...] listopada 1978 r., który próbował go nawet zastraszać. W czasie Grudnia 81 skarżący brał czynny udział w manifestacjach, roznoszeniu "Robotnika", rozklejaniu ulotek. Obecnie uczestniczy w rocznicach Czerwca 76 i innych patriotycznych uroczystościach. Po rozpatrzeniu wniosku Prezes IPN decyzją Nr [...] z dnia [...] sierpnia 2017 r., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 5 ust. 1 i art. 4 ustawy o działaczach opozycji, utrzymał w mocy decyzję własną Nr [...] z dnia [...] czerwca 2017 r. W uzasadnieniu decyzji organ, po przedstawieniu treści art. 4 i art. 5 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji, wskazał, że w wyniku przeprowadzonej kwerendy w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej odnaleziono akta dotyczące udziału skarżącego w proteście robotniczym w dniu [...]czerwca 1976 r. oraz akta dotyczące aresztowania go w związku z udziałem w wydarzeniach Czerwca 76. Ponadto odnaleziono akta o sygn. IPN [...] t. [...] "Akta dochodzenia śledztwa", w których znajduje się napisane odręcznie oświadczenie z dnia [...] lutego 1977 r., podpisane imieniem i nazwiskiem wnioskodawcy – A. K. oraz pseudonimem "[...]" o następującej treści: "Ja niżej podpisany oświadczam, że udzielę pomocy w ujawnieniu osób prowadzących działalność nielegalną skierowaną przeciwko państwu. Fakt udzielenia pomocy służbie bezpieczeństwa zachowam w ścisłej tajemnicy". Ponadto w ww. aktach znajduje się wniosek z dnia [...] lutego 1977 r. sporządzony przez funkcjonariusza organu bezpieczeństwa państwa o wyrażenie zgody na pozyskanie w charakterze kontaktu operacyjnego A. H. K.. Wiosek ten został zatwierdzony przez ppłk. Z. W. z dnia [...] lutego 1977 r. W ocenie organu, opisane wyżej oświadczenie z dnia [...] lutego 1977 r. spełnia kryteria dokumentów wymienionych w art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji. Oświadczenie zostało wytworzone przez skarżącego w ramach czynności wykonywanych w charakterze tajnego informatora organów bezpieczeństwa państwa. Powyższy dokument zawiera wszystkie elementy zobowiązania do współpracy z organami bezpieczeństwa państwa. Wyraża gotowość do aktywnej współpracy z aparatem bezpieczeństwa, udzielenia pomocy w ujawnianiu osób "prowadzących działalność nielegalną skierowaną przeciwko państwu", świadomość konieczności zachowania faktu współpracy w ścisłej tajemnicy, posłużenie się pseudonimem. Ponadto organ wyjaśnił, że kontaktem operacyjnym była nazywana osoba współpracująca z SB, ale nie rejestrowana jako tajny współpracownik. "Instrukcja o pracy operacyjnej Służby Bezpieczeństwa resortu spraw wewnętrznych z dnia [...] lutego 1970 r., wprowadzona zarządzeniem ministra spraw wewnętrznych nr [...], regulowała, że kontakt operacyjny "nawiązuje się w celu organizowania dopływu wstępnych informacji interesujących Służbę Bezpieczeństwa w tych wszystkich przypadkach, gdy nie zachodzi potrzeba angażowania tajnych współpracowników". Odnosząc się do treści wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, organ wskazał, że w postępowaniu prowadzonym na podstawie ar. 5 ust. 1 i art. 4 ustawy o działaczach opozycji nie ocenia się całej działalności wnioskodawcy, a jedynie bada, czy w archiwum IPN zachowały się dokumenty o określonych cechach, przy czym nie bada się również autentyczności tych dokumentów. Przedmiotowe postępowanie nie jest postępowaniem lustracyjnym. Poza tym Prezes IPN nadmienił, że do organu stosującego prawo nie należy ocena, czy zastosowane przez ustawodawcę kryteria nie są zbyt surowe lub czy nie eliminują z kręgu beneficjentów ustawy osoby, które np. jak skarżący były więzione za udział w wydarzeniach Czerwca 76. Ustawodawca nie pozostawił w tym przypadku miejsca na uznanie administracyjne, zaś Prezes IPN ma obowiązek działania tylko i wyłącznie na podstawie przepisów prawa. W konsekwencji organ uznał, że analiza akt sprawy daje podstawy do stwierdzenia, iż w odniesieniu do skarżącego istnieją dokumenty, o których mowa w art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji. Od powyższej decyzji ostatecznej skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu skargi wskazał, że samo istnienie dokumentu dotyczącego zadeklarowanej pomocy w inwigilowaniu działaczy opozycji nie przesądza o faktycznym podjęciu przez niego takich działań, a tym samym nie może go zdyskredytować jako działacza opozycji. W związku z tym, że nie był zarejestrowany jako tajny współpracownik, nie ma możliwości rehabilitacji w postępowaniu lustracyjnym. Skarżący zwrócił uwagę, w jakich okolicznościach powstawały podobne zobowiązania do współpracy. Podczas przesłuchań osoby aresztowane były obligowane do podpisania tzw. lojalek, często nie wiedząc, co podpisują i jakie są tego konsekwencje, jednocześnie na nikogo nie donosząc. Zdaniem strony, nie można przyznawać pierwszeństwa dokumentom, które nie mają potwierdzenia w rzeczywistych działaniach wobec opozycji. Skarżący powołał się na przypadek lustracji ambasadora RP A. P., wobec którego umorzono postępowanie lustracyjne, pomimo odnalezienia podpisanego zobowiązania do współpracy z SB jako tajnego współpracownika. Pomimo odrębności postępowania lustracyjnego i postępowania o uznanie za działacza opozycji, nie sposób jednak nie widzieć wyraźnych analogii, które mogłyby posłużyć w rozstrzygnięciu przedmiotowej sprawy, tj. kwestii realizacji uprzednio przyjętego zobowiązania do pomocy w ujawnianiu osób działających przeciwko państwu, której w przedmiotowej sprawie nigdy nie było, a tym samym brak było elementu przesądzającego o czynnej współpracy i pomocy w ujawnianiu działaczy opozycji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, zwanej dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż sąd rozpoznając skargę ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego. Rozpoznając przedmiotową sprawę Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie zawierała wad o jakich mowa w art. 145 § 1 p.p.s.a., których istnienie mogłoby skutkować koniecznością jej wyeliminowania z obrotu prawnego. Przedmiotem oceny legalności w niniejszej sprawie jest decyzja Prezesa IPN wydana na podstawie art. 4 i art. 5 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji. Status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, potwierdza, w drodze decyzji administracyjnej, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po stwierdzeniu przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, iż osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki, o których mowa w art. 4 tej ustawy o działaczach opozycji (art. 5 ust. 1 tej ustawy). Ww. ustawa w art. 4 w sposób jasny wskazuje, że status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie, która nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa i co do której w archiwum IPN nie zachowały się dokumenty wytworzone przez tę osobę lub przy jej udziale w ramach wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zbieraniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa (przesłanki muszą być spełnione łącznie). A contrario, gdy tego rodzaju dokumenty zostaną odnalezione (zachowane) nie można osobie ubiegającej się przyznać statusu osoby represjonowanej lub działacza opozycji antykomunistycznej. Dokumentami są wszelkie nośniki informacji, niezależnie od formy przechowywania informacji, w tym w szczególności akta, kartoteki, rejestry, pliki komputerowe, pisma, mapy, plany, filmy i inne nośniki obrazu, nośniki dźwięku i wszelkich innych form zapisu, a także kopie, odpisy i inne duplikaty tych nośników informacji (art. 7 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, Dz.U z 2016 r., poz. 1575 ze zm.). Organ w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 4 ustawy o działaczach opozycji nie jest zobowiązany badać prawdziwości faktów wynikających ze znajdujących się w Instytucie Pamięci Narodowej dokumentów, a jedynie opisać dokumenty odnalezione w archiwum według kryteriów wymienionych w tym przepisie. Tym samym w takiej sprawie organ nie prowadzi klasycznego postępowania dowodowego (por. wyroki WSA w Warszawie z dnia 25 października 2016 r., sygn. akt IV SA/Wa 1418/16, z dnia 5 grudnia 2016 r., sygn. akt IV SA/Wa 1529/16, publ. cbosa). Decyzja wydawana przez Prezesa IPN na podstawie art. 5 ust. 1 i art. 4 ustawy o działaczach opozycji ma charakter decyzji deklaratoryjnej. Akt deklaratoryjny jest aktem prawnym, który jedynie potwierdza istniejące prawa i obowiązki jego adresata. Decyzje deklaratoryjne potwierdzają skutki prawne, które wynikają wprost z ustawy. Skutek w postaci przyznania jednostce owych praw wynika więc nie z mocy decyzji, lecz z mocy samych norm ustawowych. Organ, wydając ten rodzaj decyzji administracyjnej, potwierdza lub odmawia potwierdzenia określonych faktów na podstawie posiadanych w swoim zasobie archiwalnym dokumentów. W sposób prawnie wiążący stwierdza o istnieniu określonego stanu prawnego, w tym przypadku o istnieniu lub nieistnieniu dokumentów spełniających przesłanki wymienione w art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji (wyrok WSA w Warszawie z dnia 20 października 2017 r., sygn. akt IV SA/Wa 1416/17, publ. cbosa). Przenosząc powyższe wywody prawne na grunt rozpatrywanej sprawy należy stwierdzić, że stan faktyczny ustalony przez organ wskazuje, że w IPN odnaleziono dokumenty wytworzone przez skarżącego lub przy jego udziale w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Tymi dokumentami są: oświadczenie podpisane imieniem i nazwiskiem skarżącego (wraz z pseudonimem) z dnia [...] lutego 1977 r., z którego wynika, że skarżący wyraża gotowość do aktywnej współpracy z aparatem bezpieczeństwa przez udzielanie pomocy w ujawnianiu osób prowadzących nielegalną działalność skierowaną przeciwko państwu oraz wniosek funkcjonariusza o wyrażenie zgody na pozyskanie skarżącego w charakterze kontaktu operacyjnego z dnia [...] lutego 1977 r. Rolą Prezesa IPN, wydającego decyzję na podstawie art. 5 ust. 1 i art. 4 ustawy o działaczach opozycji nie jest rozstrzyganie o statusie działacza lub osoby represjonowanej, ani też o ewentualnej współpracy wnioskodawcy z organami bezpieczeństwa państwa, tylko wyłącznie informowanie o treści dokumentów znajdujących się w archiwum, spełniających kryteria określone w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Jeśli takie dokumenty zostały odnalezione w archiwum IPN odnośnie do skarżącego, organ nie mógł wydać decyzji pozytywnej, rozpoznając wniosek z dnia [...] lutego 2017 r. Z akt archiwalnych IPN dołączonych do przedmiotowych akt administracyjnych wynika, że skarżący jako kontakt operacyjny był planowany do rozpracowywania działaczy [...]po wydarzeniach Czerwca 1976 r w R., w których niewątpliwie brał udział. Kontakt operacyjny (KO) to kategoria osobowego źródła informacji współpracująca ze Służbą Bezpieczeństwa, ale nierejestrowana jako tajny współpracownik. Była to współpraca tajna i świadoma o uproszczonych procedurach. Skarżący w skardze przyznał, że miał kontakt z działaczami [...], był namawiany do współpracy z SB, której odmówił i nigdy nie dokonał denuncjacji bliskich współpracowników. Wskazał jednocześnie, że istnienie dokumentów mających świadczyć o działaniach w nich wskazanych nie przesądza o faktycznym podjęciu przez niego działań skierowanych przeciwko Narodowi Polskiemu. Powyższe stanowisko skarżącego nie ma wpływu na wynik sprawy, bowiem organ nie ocenia prawdziwości dokumentów ani też faktycznych zachowań osoby, co do której w archiwum IPN istnieją dokumenty, o których mowa w art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji, nie bada, w jakich okolicznościach powstały te dokumenty, czy osoba podpisała je świadomie czy też nieświadomie. Prezes IPN w przedmiotowym postępowaniu nie był również zobowiązany badać, czy współpraca z organami bezpieczeństwa państwa miała przymiot tajności oraz jakie były motywy podjęcia współpracy (np. na skutek zastosowanego szantażu). Bez znaczenia jest w świetle art. 4 ust. 2 ww. ustawy późniejsza czy wcześniejsza postawa skarżącego, stosunek do Państwa, jego zasługi czy opinie osób, z którymi współpracował. Zdaniem Sądu, organ zasadnie uznał, że wobec zachowania się w archiwum IPN dokumentu, mającego wszystkie cechy zobowiązania skarżącego do współpracy z organami bezpieczeństwa państwa, nie mógł potwierdzić jego statusu działacza opozycji antykomunistycznej, bowiem zobowiązanie skarżącego z [...] lutego 1977 r. wypełnia kryteria dokumentu, o którym mowa w art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji. Ustawodawca w sposób jasny wskazał, że sam fakt odnalezienia dokumentów w IPN, o ile spełniają one kryterium "wytworzenia" przez tę osobę lub przy jej udziale w ramach czynności tajnego informatora lub pełnomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organ państwa determinuje wydanie decyzji odmownej. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 p.p.s.a.