VIII SA/Wa 801/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Owsińska – Gwiazda (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Justyna Mazur Sędzia WSA Iwona Szymanowicz - Nowak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Radomiu w trybie uproszczonym w dniu 23 listopada 2022 r. sprawy ze skargi M. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] sierpnia 2022 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzająca ją decyzję Wójta Gminy J. z dnia [...] kwietnia 2022 r. znak: [...] 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. na rzecz M. T. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją Wójta Gminy J. z dnia 22 kwietnia 2022 r., działając m.in. na podstawie art. 17 ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz. U. 2021 r., poz. 735 ze zm.), zwanej dalej u.ś.r., po rozpatrzeniu wniosku obecnie skarżącej M. T., postanowił nie przyznać jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad bratem S. G.. W uzasadnieniu organ wskazał, że skarżąca opiekuje się bratem, który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym przez KRUS w R.. Decyzją z dnia 29 grudnia 2021 r. nie przyznano skarżącej w/w świadczenia, a na skutek decyzji SKO w R. uchylającej decyzję organu I instancji i przekazującej sprawę do ponownego rozpoznania organ ponownie analizując sprawę ustalił, że do akt wpłynęło oświadczenie skarżącej o zaprzestaniu wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym od dnia 01 stycznia 2012 r. oraz orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności S. G. wydane przez Powiatowy Zespół Orzekania o Niepełnosprawności w R. z 21 lutego 2022 r. Nadto organ wskazał, że w oświadczeniu z 15 kwietnia 2022 r. skarżąca oznajmiła, ze została poinformowana o możliwości zawieszenia renty chorobowej w ZUS. Następnie, cytując przepis art. 17 ust. 5 u.ś.r. organ stwierdził, iż skarżąca nie spełnia wymogów ustawowych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Od powyższego rozstrzygnięcia skarżąca wniosła odwołanie, w którym zarzuciła naruszenie prawa materialnego art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. z uwagi na przyjęcie, że pobieranie przez skarżącą renty w związku z częściową niezdolnością do pracy stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R., zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją z 1 sierpnia 2022 r. [....] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił stan faktyczny sprawy oraz obowiązujący stan prawny w zakresie uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego. Odnosząc się z kolei do kwestii pobierania przez skarżącą renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, Kolegium odwołało się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019, sygn. akt SK 2/17, wskazując, że wyrokiem tym Trybunał uznał art. 17 ust. 5 lit. a) u.ś.r. w zakresie w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, za niegodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Wskazano, iż Kolegium podziela pogląd orzecznictwa sądów administracyjnych dotyczący konieczności dokonania przez wnioskującego o świadczenie pielęgnacyjne, który ma jednocześnie ustalone prawo do świadczenia emerytalno-rentowego – jednego z tych świadczeń. Nadto zaakcentowano, iż w oświadczeniu z 15.04.2022 r. skarżąca oświadczyła, że została poinformowana o możliwości zawieszenia renty chorobowej w ZUS. Reasumując w ocenie SKO wystąpiła negatywna przesłanka do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wskazana w art. 17 ust. 5 pkt 1a u.ś.r. W skardze na powyższą decyzję skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., polegającą na przyjęciu, że pobieranie przez nią renty stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej, a nadto o orzeczenie o kosztach postępowania. W uzasadnieniu odwołano się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 26 czerwca 2019 r. SK 2/17 wskazując na nieuprawnione różnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegające na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie powielając obszerne wywody zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Istota problemu prawnego w niniejszej sprawie sprowadza się do konieczności wyjaśnienia, czy wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną wymaga załatwienia odmownego w każdym przypadku, gdy strona posiada prawo do jednego ze świadczeń wskazanych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. Powołany przepis stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Wypada w tym miejscu wskazać, iż Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17, orzekł, iż art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Jednocześnie Trybunał orzekł, iż ww. przepis we wskazanym zakresie, traci moc obowiązującą po upływie sześciu miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu wyroku Trybunał Konstytucyjny przyjął, że różnicowanie sytuacji prawnej osób rezygnujących z pracy w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnymi w oparciu o przyjęte przez ustawodawcę kryterium posiadania przez takie osoby ustalonego prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy jest niedopuszczalne. Prowadzi ono bowiem do wyłączenia opiekunów-rencistów z kręgu podmiotów uprawnionych do świadczeń pielęgnacyjnych, pomimo że sytuacja faktyczna takich osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi (gdy nie podejmują oni zatrudnienia, które mogli podjąć przy jednoczesnym pobieraniu świadczenia rentowego) jest tożsama z sytuacją osób zdolnych do pracy, lecz rezygnujących z niej w celu opieki nad osobą niepełnosprawną. Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, iż w niniejszym przypadku odmówiono skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż otrzymuje ona rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy i została powiadomiona o możliwości jej zawieszenia w ZUS. W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie brak jest podstaw do zróżnicowania sytuacji opiekuna osoby niepełnosprawnej polegającej na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tego opiekuna, który ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy w sytuacji, gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne. Wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. musi bowiem prowadzić do takiego zdekodowania jego treści, który nie jest sprzeczny nie tylko z zasadą równości wobec prawa - art. 32 ust.1 Konstytucji RP, ale także z zasadami sprawiedliwości społecznej - art. 2 Konstytucji RP, czy udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej - art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji RP (por. wyrok NSA z 14 lutego 2020 r., I OSK 3425/18). Wypada również w tym miejscu wskazać, że osoba, która spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera rentę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń poprzez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie renty (wyrok NSA z 10 sierpnia 2020 r, sygn. I OSK 487/20). Powyższy wybór można zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do renty na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2021 r., poz. 291). Zgodnie z tym przepisem, prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty. O możliwości złożenia wniosku o zawieszenie renty i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty, organ winien stronę poinformować. Obowiązek informowania stron wynika z art. 9 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Stosownie zaś do treści art. 79a k.p.a. w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Taka informacja powinna być udzielona stronie wówczas, gdy postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i jedyną przeszkodą jest pobieranie renty. W takim wypadku, o ile strona doprowadzi do zawieszenia prawa do renty, możliwe będzie płynne przejście osoby uprawnionej z systemu świadczeń emerytalno-rentowych do systemu świadczeń rodzinnych. Przy czym konieczna jest taka organizacja działań organu przyznającego świadczenia rodzinne, w koordynacji z organem emerytalno-rentowym, by nie pozostawić osoby uprawnionej bez należnego jej (niezbędnego dla życia) świadczenia nawet przez krótki czas. W niniejszej sprawie organy zaniechały poinformowania skarżącej o przysługującej jej, zgodnie z przedstawioną wyżej wykładnią przepisów prawa, możliwości wyboru świadczenia. Nie poinformowano o możliwości zawieszenia renty, wstrzymania jej wypłaty i przedłożenia decyzji w tym zakresie, nie wezwano też do złożenia brakujących dokumentów, co umożliwiłoby wypłatę świadczenia pielęgnacyjnego zgodnie z wnioskiem. Powyższe skutkowało przedwczesną odmową przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia. W ten sposób doszło, w ocenie Sądu, zarówno do naruszenia prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., jak i prawa procesowego, tj. art. 9 i art. 79a k.p.a. Jeszcze raz podkreślić należy, że informacja o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie prawa do emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu wypłaty renty powinna być udzielona stronie wówczas, gdy postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i jedyną przeszkodą jest pobieranie renty. Wystosowanie informacji w tym trybie musi być poprzedzone wyrażeniem oceny organu w stosunku do zgromadzonego materiału dowodowego zanim przystąpi on do sporządzania decyzji. Stanowi to realizację obowiązku informowania stron oraz czuwania nad tym, aby strony i inni uczestnicy postępowania nie ponieśli szkody z powodu nieznajomości prawa, ustanowionego w art. 9 K.p.a. Podkreślenia wymaga, że informując, jakie przesłanki zależne od strony nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, organ powinien zadbać o możliwie jasną treść pisma, a także udzielać dodatkowych wyjaśnień, jeżeli okaże się to konieczne. Dopiero dopełnienie wskazanych wymogów pozwoliłoby uznać oświadczenie skarżącej z 15 kwietnia 2022 r. za informujące stronę o prawie wyboru pomiędzy świadczeniem pielęgnacyjnym a rentą. Udzielona zaś przez stronę odpowiedź w terminie wyznaczonym na wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań może być oceniana w kontekście wymogów wynikających z art. 79a § 2 K.p.a. Tym samym nie można było wyciągać negatywnych dla strony konsekwencji z w/w oświadczenia, zwłaszcza że w aktach sprawy znajduje się pismo jej pełnomocnika z 8 marca 2022 r. informujące, że skarżąca jest gotowa złożyć wniosek o zawieszenie wypłaty renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy w przypadku otrzymania potwierdzenia, że otrzymywana renta stanowi jedyna negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (k. 21/1 akt administracyjnych). W związku z oceną, że niepoinformowanie skarżącej w trybie art. 79a K.p.a. stanowiło naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. oraz decyzję Wójta Gminy J. (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.). Ponownie rozpatrując sprawę, organ I instancji będzie obowiązany poinformować skarżącą o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie prawa do renty i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu wypłaty renty (jeżeli uzna, że w dalszym ciągu zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i jedyną przeszkodą jest pobieranie renty). O zwrocie kosztów orzeczono w pkt 2 wyroku na podstawie art. 200, 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265). ----------------------- 1