VIII SA/Wa 807/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Justyna Mazur, Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Fularski /sprawozdawca/, Sędzia WSA Cezary Kosterna, Protokolant Referent Małgorzata Domagalska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 kwietnia 2013 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu świadczenia z funduszu alimentacyjnego 1) oddala skargę; 2) przyznaje od Skarbu Państwa i nakazuje wypłacić ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata Ł. D. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych oraz kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć i 20/100) złotych stanowiącą 23% podatku VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Decyzją z dnia [...] marca 2012 r., nr [...] Prezydent Miasta R. działając na podstawie art. 27 ust. 1 i ust. 1a, ust. 2 i 3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tj. Dz. U. z 2009 r. nr 1, poz. 7 ze zm., dalej jako "ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów") oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm., zwana dalej "K.p.a.") orzekł o obowiązku zwrotu przez M.M. należności głównej w kwocie [...] zł z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną – K.M., świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od [...] października 2008 r. do [...] października 2009 r. wraz z ustawowymi odsetkami, które na dzień wydania decyzji wynoszą [...] zł, liczonymi od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty. Organ pierwszej instancji podał jednocześnie daty wypłat świadczenia osobie uprawnionej, kwoty wypłat w poszczególnych miesiącach wskazanego okresu, kwoty zadłużenia z tytułu należności głównej (z uwzględnieniem wpłat), kwoty zadłużenia odsetek należnych na dzień wydania decyzji (z uwzględnieniem wpłat), daty od których w poszczególnych miesiącach liczone są odsetki oraz wysokość stopy procentowej odsetek również w poszczególnych miesiącach. Z decyzji wynika nadto, że odsetki są naliczane na dzień [...] marca 2012 r., a zwrotu należności wraz z ustawowymi odsetkami należy dokonać w terminie [...] dni od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji na wskazane konto Gminy Miasta R.. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że decyzją znak: [...] z dnia [...] października 2008 r. przyznano świadczenia z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej – K. M., na okres od [...] października 2008 r. do [...] września 2009 r., w wysokości [...] zł miesięcznie. Komornik sądowy przy Sądzie Rejonowym w R. wyegzekwował natomiast od M.M. kwoty zaliczone na poczet alimentów w wysokości [...] zł (w tym [...] zł - należność główna i [...] zł odsetki) i przekazał na rachunek Gminy Miasta R. tytułem spłaty części zadłużenia. Powyższa kwota została zaksięgowana na poczet najstarszego zadłużenia powstałego w okresie świadczeniowym 2008/2009. Nadto organ przywołał treść art. 27 ust. 1 i art. 27 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Od decyzji organu pierwszej instancji M. M. w ustawowym terminie wniósł odwołanie podnosząc między innymi, że komornik sądowy nie wyegzekwował od niego żadnych kwot. Wpłaty były dokonywane przez odwołującego się przekazami pocztowymi osobiście na ręce jego syna K. zgodnie z wyrokiem sądu. Zdaniem odwołującego się organ usankcjonował pobory przez A. R. (matkę osoby uprawnionej – K. M.) alimentów z dwóch źródeł od [...] kwietnia 2007 r. do [...] maja 2010 r. Odwołujący się zarzucił, że całość spłaty przypisuje się jemu a nie osobie pobierającej świadczenia z dwóch źródeł, co naraża go na szkody finansowe i prawne. Do odwołania dołączył kserokopie [...] przekazów pocztowych, którymi przekazywał alimenty dla syna K., a także [...] na konto Gminy Miasta R. oraz kserokopię pisma skierowanego do kuratora zawodowego Sądu Rejonowego w R. zawierającego informację, że dokonuje on wpłat alimentów na rzecz syna K. za pośrednictwem poczty. Decyzją z [...] sierpnia 2012 r. ([...]), po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. (dalej: "SKO" lub "organ odwoławczy") działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. uchyliło decyzję Prezydenta Miasta R. z dnia [...] marca 2012 r. oraz ustaliło dla skarżącego obowiązek zwrotu należności w wysokości [...] zł (należność główna) z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną – K. M., świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od [...] października 2008 r. do [...] października 2009 r. i odsetek od tej kwoty w wysokości [...] zł, w terminie [...] dni od daty otrzymania decyzji, na wskazane w decyzji konto Gminy Miasta R.. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ odwoławczy w pierwszej kolejności przedstawił przebieg postępowania w sprawie. Następnie organ przywołał treść art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz wyjaśnił, że przedmiotowa sprawa była już dwukrotnie rozpatrywana przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R.. Poprzednią swoją decyzją organ odwoławczy uchylił decyzję organu pierwszej instancji zobowiązującą M.M. do zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych w okresie od [...] października 2008 r. do [...] września 2009 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Kolegium uznało bowiem, że materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy nie pozwala na ustalenie prawidłowej kwoty należnej do zwrotu. Wskazano również na uchybienia proceduralne wyrażone w art. 61 § 4 i art. 10 § 1 K.p.a. Powyższa decyzja Kolegium została zaskarżona przez M. M. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 12 października 2011 r. sygn. akt VIII SA/Wa 540/11 oddalił skargę w całości. Organ odwoławczy stwierdził, że organ pierwszej instancji w ponownym postępowaniu zawiadomił M. M. o wszczęciu postępowania w przedmiotowej sprawie, a także skierował do niego pismo informujące o uprawnieniu wynikającym z art. 10 § 1 K.p.a., to jest o prawie do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów, zgłoszonych żądań i poczynionych ustaleń. Odwołujący się miał więc zapewniony czynny udział w toczącym się postępowaniu przed organem pierwszej instancji. Następnie organ odwoławczy wskazał, że z akt sprawy wynika, iż decyzją z dnia [...] października 2008 r. przyznane zostało K.M. reprezentowanemu przez przedstawiciela ustawowego A.R., świadczenie z funduszu alimentacyjnego w kwocie [...] zł miesięcznie, na okres od [...] października 2008 r. do [...] września 2009 r. Decyzja powyższa nie była zmieniona lub uchylona, a więc świadczenie w powyższym okresie świadczeniowym wypłacone zostało osobie uprawnionej w łącznej kwocie [...] zł. Komornik sądowy przy Sądzie Rejonowym w R. w piśmie z dnia [...] kwietnia 2011 r. poinformował organ pierwszej instancji, że w dniu [...] lipca 2010 r. A. R. dokonała wpłaty w kwocie [...] zł, tytułem alimentów otrzymanych bezpośrednio od odwołującego się w trakcie pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego w 2009 r. Komornik, po odjęciu kosztów komorniczych, przekazał na konto Gminy Miasta R. kwotę [...] zł. Powyższa kwota zaksięgowana została na poczet najstarszego zadłużenia powstałego w okresie świadczeniowym 2008/2009, z tym, że na należność główną zaliczono [...] zł, a na odsetki [...] zł. Zadłużenie zostało również pomniejszone przez organ pierwszej instancji o kwoty wpłacane przez odwołującego się na konto Gminy Miasta R. ([...] wpłat po [...] zł, ostatnia dokonana w dniu [...] lutego 2012 r.), czyli łącznie [...] zł, z czego na należność główną zaliczono kwotę [...] zł, a na odsetki [...] zł, a także o dwie kolejne wpłaty komornika po [...] zł każda, czyli łącznie [...] zł, z czego na należność główną zaliczona została kwota [...] zł, a na odsetki [...] zł. Dalej organ drugiej instancji wskazał, że w trakcie postępowania odwoławczego organ pierwszej instancji w piśmie z dnia [...] czerwca 2012 r. poinformował, iż po dniu wydania zaskarżonej decyzji, na konto Gminy Miasta R. wpływały od odwołującego się kolejne wpłaty, jedna w dniu [...] marca 2012 r. w kwocie [...] zł, z czego na należność główną zaliczono [...] zł, zaś na odsetki - [...] zł i druga wpłata w dniu [...] maja 2012 r. w kwocie [...] zł, z czego na należność główną zaliczono [...] zł, a na odsetki [...] zł. Organ odwoławczy obowiązany był więc uwzględnić również powyższe wpłaty odwołującego się. Zatem na konto Gminy Miasta R. od odwołującego się wpłynęła łącznie kwota [...] zł (w tym [...] zł - należność główna i [...] zł - odsetki). Zadłużenie odwołującego się po uwzględnieniu wszystkich wpłat tytułem spłaty zadłużenia wynosi więc [...] zł - należność główna ([...] zł - [...] zł), zaś odsetek ustawowych - [...] zł. W świetle powyższego organ odwoławczy uchylił decyzję organu pierwszej instancji na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. i orzekł jak w sentencji swojego rozstrzygnięcia. Z ostatecznym w administracyjnym toku instancji rozstrzygnięciem organu odwoławczego nie zgodził się M. M. (dalej jako "skarżący"), który wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skargi podniósł, że organ nie wziął pod uwagę jego wyjaśnień, argumentów i dowodów w sprawie, dotyczących tego, iż alimenty od 2007 r. do połowy 2010 r. pobierane były przez matkę jego dziecka z dwóch źródeł, tj. z MOPS i od skarżącego co potwierdzają przekazy pocztowe. Wskazał, że zapłacił matce swojego dziecka [...] zł i obarcza się go dwa razy o to samo. Podniósł, że matka dziecka powinna zwrócić otrzymane od niego alimenty wraz z odsetkami. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał dotychczasowe stanowisko i wystąpił o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się zatem do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w sposób przewidziany w art. 145 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."). Dodać należy, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów stwierdzić należy, że skarga jest niezasadna i podlega oddaleniu. Zaskarżona decyzja nie narusza bowiem przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Tylko zaś w takiej sytuacji sąd administracyjny może uchylić zaskarżoną decyzję. Bezsporne w niniejszej sprawie pozostaje, że skarżący nie wywiązywał się w całości z zasądzonych od niego wyrokiem Sądu Rejonowego w R. z dnia [...] maja 2002 r. sygn. akt [...] alimentów w wysokości [...] zł miesięcznie na rzecz syna – K.M.. Skarżący dokonywał bowiem wprawdzie wpłat alimentów, ale co istotne - w mniejszych, niż zasądzone ww. wyrokiem kwotach. Powyższe potwierdzają załączone przez niego przekazy pocztowe. Poza sporem pozostaje również, że w związku z powyższym, decyzją z dnia [...] października 2008 r. przyznane zostało synowi skarżącego – K. M. reprezentowanemu przez przedstawiciela ustawowego A.R., świadczenie z funduszu alimentacyjnego w kwocie [...] zł miesięcznie, na okres od [...] października 2008 r. do [...] września 2009 r. Decyzja powyższa nie była zmieniona lub uchylona, a świadczenie z funduszu alimentacyjnego w powyższym okresie zostało wypłacone osobie uprawnionej w łącznej kwocie [...] zł. Jak zaś wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, komornik sądowy przy Sądzie Rejonowym w R. poinformował organ pierwszej instancji, że w dniu [...] lipca 2010 r. matka osoby uprawnionej – A. R. dokonała wpłaty w kwocie [...] zł, tytułem alimentów otrzymanych bezpośrednio od skarżącego w trakcie pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego w 2009 r. Tak więc, A.R. wprawdzie faktycznie przyjęła od skarżącego ww. kwotę tytułem alimentów, jednak dokonała jej zwrotu komornikowi sądowemu. Komornik zaś, po odjęciu kosztów komorniczych, przekazał na konto Gminy Miasta R. kwotę [...] zł. Powyższa kwota zaksięgowana została na poczet najstarszego zadłużenia skarżącego powstałego w okresie świadczeniowym 2008/2009. Zadłużenie zostało również pomniejszone przez organ pierwszej instancji o kwoty wpłacane przez skarżącego na konto Gminy Miasta R. ([...] wpłat po [...] zł, czyli łącznie [...] zł). Od dnia zaś kiedy A.R. poinformowała organ o zwrocie do komornika alimentów otrzymanych od skarżącego, nie pobierała więcej żadnych alimentów do rąk własnych. Przekazy zawierające częściowe wpłaty przez skarżącego alimentów były kierowane pod jej adres, jednak odmawiała ona ich przyjęcia. Zaskarżone rozstrzygnięcie jest decyzją odwoławczą wydaną na podstawie art. 138 K.p.a. Wskazać należy, że charakter rozstrzygnięć organu odwoławczego w sposób bezpośredni zdeterminowany jest zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. Jej istota polega na dwukrotnym rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu tej samej sprawy wyznaczonej treścią zaskarżonej decyzji. Wypływa stąd obowiązek traktowania postępowania odwoławczego jako powtórzenia rozstrzygania tej samej sprawy. Decyzja organu drugiej instancji jest takim samym aktem stosowania prawa, jak decyzja organu pierwszej instancji, a działanie organu odwoławczego nie ma charakteru kontrolnego, ale jest działaniem merytorycznym, równoważnym działaniu organu pierwszej instancji (T. Woś, J. Zimmermann, glosa do uchwały SN z dnia 23 września 1986 roku, III AZP 11/86, Pip 1989, z. 8, s. 147). W niniejszej sprawie decyzją z dnia [...] sierpnia 2011 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. działając na podstawie art.138 § 1 pkt 2 K.p.a. uchyliło decyzję organu pierwszej instancji i orzekło o obowiązku zwrotu należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Uchylenie decyzji organu pierwszej instancji nastąpiło jednak jedynie z uwagi na fakt, że po dniu wydania decyzji Prezydenta Miasta R., na konto Gminy Miasta R. wpływały od skarżącego kolejne, częściowe wpłaty alimentów. Organ odwoławczy wydając swoją decyzję obowiązany był więc uwzględnić również te wpłaty skarżącego, które miały miejsce po wydaniu decyzji organu pierwszej instancji. W związku z tym, organ odwoławczy uchylił decyzję organu pierwszej instancji w całości i orzekł co do istoty sprawy, ustalając skarżącemu na nowo kwotę należności głównej z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od [...] października 2008 r. do [...] października 2009 r., jak również kwotę odsetek od tej należności. W ocenie Sądu wyliczenia organu w tym zakresie są prawidłowe i nie budzą wątpliwości. Wyliczeń tych nie kwestionuje zresztą sam skarżący. Wyjaśnić również należy, że materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zgodnie z art. 27 ust. 1 i 1a ww. ustawy dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty; zgodnie zaś z art. 27 ust. 2 tej ustawy, organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Oznacza to, że organ zobowiązany był do wydania decyzji w tym przedmiocie i ustalenia w niej wysokości zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych z funduszu alimentacyjnego świadczeń przez osobę uprawnioną. Ustawowy obowiązek dłużnika alimentacyjnego do zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego powstaje, gdy wydana została decyzja przyznająca świadczenie z funduszu alimentacyjnego, a następnie zakończył się okres wypłaty alimentów z funduszu alimentacyjnego lub przedmiotowa decyzja została uchylona. W przedmiotowej sprawie bezspornym jest fakt, że obydwie wskazane przesłanki zostały spełnione. W świetle powyższego organ nie miał podstaw prawnych, aby orzec w odmienny sposób lub zupełnie odstąpić od orzekania w tym zakresie. Jednocześnie należy podkreślić, że treść omawianego przepisu wskazuje, iż organom administracji orzekającym na podstawie art. 27 powołanej ustawy nie została pozostawiona żadna dowolność lub uznaniowość. Organ w prowadzonym postępowaniu jest jedynie upoważniony ustalić, czy została wydana decyzja ostateczna o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego, i czy zostały wypłacone świadczenia. Zaś w przypadku poczynienia w tym zakresie pozytywnych ustaleń - ma obowiązek wydać decyzję nakazującą zwrot przez dłużnika alimentacyjnego wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej świadczeń. Nie mógł zatem organ wziąć pod uwagę sytuacji osobistej skarżącego i jego możliwości płatniczych. Na marginesie Sąd zauważa, że ustawodawca w art. 30 ust 1 tej ustawy określił warunki umorzenia należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, podlegających zwrotowi. Może to uczynić organ administracji w odrębnym postępowaniu - decyzją administracyjną. Zgodnie bowiem z art. 30 ust. 2 i 3 powyższej ustawy organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej. Mając powyższe na uwadze, Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w punkcie 1 wyroku. Na podstawie art. 250 p.p.s.a. w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2002 r., nr 163, poz. 1349 ze zm.), Sąd przyznał ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata wynagrodzenie tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.