VIII SA/Wa 811/25
WyrokWSA w Warszawie2025-12-04
Skład orzekający: Cezary Kosterna, Sławomir Fularski, Iwona Owsińska-Gwiazda
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy właściciel nieruchomości niebędący członkiem spółki wodnej może być obciążony świadczeniem pieniężnym z tytułu odnoszenia korzyści z urządzeń melioracyjnych spółki wodnej na podstawie art. 454 Prawa wodnego?Ratio decidendi
Właściciel nieruchomości niebędący członkiem spółki wodnej może zostać obciążony świadczeniem pieniężnym, jeżeli odnosi korzyści z urządzeń spółki wodnej. Pojęcie 'odnoszenia korzyści' należy interpretować z uwzględnieniem cywilistycznego pojęcia bezpodstawnego wzbogacenia. Ustalanie świadczenia opiera się na danych ewidencyjnych prowadzonych przez Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie oraz na kosztach poniesionych przez spółkę na utrzymanie urządzeń melioracyjnych.Stan faktyczny
Skarżący, właściciel działek położonych w miejscowości [...], został obciążony przez Starostę obowiązkiem ponoszenia świadczenia pieniężnego na rzecz Gminnej Spółki Wodnej za lata 2023 i 2024 z tytułu odnoszenia korzyści z urządzeń melioracyjnych. Skarżący kwestionował istnienie korzyści, wskazując na zalesienie działek i zniszczenie drenów, co miało wykluczać korzystanie z urządzeń melioracyjnych. Organy administracyjne oparły swoje ustalenia na danych ewidencyjnych oraz oględzinach urządzeń melioracyjnych, które potwierdziły sprawność urządzeń i ich korzystny wpływ na działki skarżącego.Rozstrzygnięcie
Oddalił skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Cezary Kosterna, Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Fularski, Sędzia WSA Iwona Owsińska-Gwiazda (sprawozdawca), , Protokolant starszy sekretarz sądowy Dominika Jeromin, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 grudnia 2025 r. w Radomiu sprawy ze skargi M. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia 18 września 2025 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia z tytułu odnoszenia korzyści z urządzeń spółki wodnej oddala skargę.
Decyzją z 18 września 2025 r. znak [...]Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r. poz. 572 ze zm.) utrzymało w mocy decyzję Starosty [...] z 25 lipca 2025r., znak: [...] ustalającej dla M. Z. (dalej: skarżący, strona, zobowiązany) na rzecz Gminnej Spółki Wodnej w [...] (dalej: GSW w [...], spółka), reprezentowanej przez Rejonowy Związek Spółek Wodnych w [...] (dalej: RZSW w [...]) za 2023 r. i 2024 r., obowiązek poniesienia świadczenia pieniężnego w łącznej wysokości 845,22 zł z tytułu korzyści odnoszonych z urządzeń melioracyjnych spółki.
Zaskarżoną decyzja została wydana w następującym stanie sprawy:
RZSW w [...] reprezentujący GSW w [...] 8 kwietnia 2025r. wystąpił z wnioskiem do Starosty o ustalenie finansowego świadczenia dla skarżącego, nie będącego członkiem GSW w [...], z tytułu odnoszenia korzyści z urządzeń melioracyjnych spółki za 2023 i 2024 rok w trybie art. 454 ustawy z 20 lipca 2017r. – Prawo wodne (tj. Dz.U. z 2024r. poz. 1087; dalej: p.w.). W złożonym wniosku wskazano, że skarżący jest właścicielem działek nr ew. [...], [...] i [...] położonych w miejscowości [...] o łącznej powierzchni zmeliorowanej 2,81 ha.
Decyzją Starosty z 25 lipca 2025r., znak: [...] ustalono dla skarżącego, właściciela działek nr o ewid. [...], [...] i [...] położonych w miejscowości [...] gm. [...], obowiązek ponoszenia świadczenia na rzecz GSW w [...], reprezentowanej przez RZSW w [...]za 2023r. i 2024r. w łącznej wysokości 845,22 zł z tytułu korzyści odnoszonych z urządzeń melioracyjnych spółki w tym za 2023r. w wysokości 733,38 zł i za 2024r, w wysokości 111,84 zł.
W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji podał, że w dniu 8 kwietnia 2025r. wpłynął do Starostwa Powiatowego w [...] wniosek RZSW w [...], działającego z upoważnienia GSW w [...], w sprawie ustalenia świadczenia finansowego dla skarżącego za 2023r. i 2024r., z tytułu odnoszenia korzyści z urządzeń Spółki. We wniosku wskazano, że skarżący jest właścicielem działek nr: [...], [...] i [...] położonych w miejscowości [...] o łącznej powierzchni zmeliorowanej 2,81 ha. Do wniosku dołączono między innymi:
- protokół odbioru końcowego robót konserwacyjnych urządzeń melioracji wodnych oraz pielęgnacji łąk i pastwisk wykonanych przez RZSW w [...] w okresie od 2 stycznia 2023r. do 27 grudnia 2023r. na obiekcie [...]wraz z kosztorysem robót konserwacyjnych wykonanych na obiekcie [...] GSW [...] w 2023r.,
- protokół odbioru końcowego robót konserwacyjnych urządzeń melioracji wodnych oraz pielęgnacji łąk i pastwisk wykonanych przez RZSW w [...] w okresie od 1 lutego 2024r. do 25 listopada 2024r. na obiekcie [...] wraz z kosztorysem robót konserwacyjnych wykonanych na obiekcie [...] GSW [...] w 2024r.,
- mapa poglądowa potwierdzająca istnienie wskazanych we wniosku urządzeń wodnych,
- upoważnienie oraz dowód wniesienia opłaty.
Organ dokonał weryfikacji danych własności działek wskazanych we wniosku. Potwierdził również, że Uchwałą Zarządu Gminnej Spółki Wodnej w [...] wyrażono zgodę na wystąpienie skarżącego z członkostwa w GSW w [...]. Dla oceny stanu urządzeń melioracyjnych, w dniu 12 maja 2025r. przeprowadzono oględziny urządzeń melioracji wodnych w miejscowości [...], zlokalizowanych w pobliżu działek skarżącego, w trakcie których nie stwierdzono śladów świadczących o nieprawidłowym funkcjonowaniu urządzeń melioracji wodnych, w tym rowów melioracyjnych, które były w dobrym stanie technicznym i spełniały swoją funkcję.
Pismem z 22 kwietnia 2025r. organ I instancji wystąpił do Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie Zarządu Zlewni w [...] o udzielenie informacji dotyczących powierzchni zmeliorowanych gruntów w miejscowości [...] gm. [...] oraz czy działki ewidencyjne będące własnością skarżącego znajdują się w obszarze oddziaływania urządzeń melioracji wodnych zlokalizowanych na terenie gm. [...] obręb [...] wraz ze wskazaniem powierzchni działek objętych tym oddziaływaniem. W odpowiedzi Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie Zarząd Zlewni w [...] przekazało, że zgodnie z prowadzoną ewidencją wód, urządzeń melioracji wodnych oraz zmeliorowanych gruntów, powierzchnia działek znajdujących się w ewidencji wynosi: działka nr [...]- 1,10 ha, działka nr [...]- 0,30 ha, działka nr [...]- 1,41 ha. Ponadto wskazano, że powierzchnia zmeliorowanych gruntów w obrębie [...] wynosi 298 ha.
Organ podał, że zgodnie z przedstawionymi dokumentami w 2023r. Spółka poniosła koszty na konserwację i utrzymanie urządzeń melioracji wodnych na terenie obiektu [...] w wysokości 77774,12 zł, co w przeliczeniu na 1 ha zmeliorowanego gruntu wynosi 260,99 zł. Wysokość świadczenia pieniężnego z tytułu z tytułu odnoszonych korzyści z urządzeń spółki za 2023r. wynosi zatem 733,38 zł (260,99 zł x 2,81 ha). W 2024r. Spółka poniosła koszty na konserwację i utrzymanie urządzeń melioracji wodnych w obiekcie [...] w wysokości 11859,48 zł, co w przeliczeniu na 1 ha zmeliorowanego gruntu wynosi 39,80 zł. Wysokość świadczenia pieniężnego z tytułu z tytułu odnoszonych korzyści z urządzeń spółki za 2023r. wynosi zatem 111,84 zł (39,80 zł X 2,81 ha).
Od powyższej decyzji odwołanie złożył skarżący podnosząc, że kilkadziesiąt lat temu działki nr [...],[...] i [...] należały do jego matki. Na działkach położono dreny kamionkowe, które ściągały wodę z sąsiednich nieruchomości i odprowadzały ją do zbieracza wodnego, który znajdował się na działce nr [...]. W trakcie przeprowadzonych oględzin na gruncie na początku lat 90-tych jak i w dniu 12 maja 2025r. nikt z kontrolujących ze Spółek Wodnych w [...] jak i ze Starostwa Powiatowego w [...] nie był w stanie wskazać miejsca usytuowania zbieracza wodnego na wymienionej wyżej działce. Matka skarżącego z powodu ciągłego zalewania działek i braku możliwości uprawy wystąpiła do Starostwa o pozwolenie na ich zalesienie, na co otrzymała pozytywną decyzję. Nasadzenie drzew osuszyło działki, jednak spowodowało zarośnięcie drenów. Skarżący podał, że w 2006r. aktem darowizny matka przekazała w/w działki jego bratu, który w 2012r. przekazał je Skarżącemu.
W 2022r. skarżący wystąpił o wykreślenie go z członkostwa w GSW w [...], gdyż na jego działkach oraz w ich sąsiedztwie nie ma urządzeń melioracyjnych, które odprowadzałby z nich wodę. System korzeniowy drzew dokonuje całkowitego zniszczenia drenażu. Najbliższy rów odprowadzający wodę znajduje się kilkanaście działek od jego nieruchomości, a nie tak jak wskazano w protokole oględzin w pobliżu. Rów ten nie ma czego odprowadzać, ponieważ nasadzenie drzew osuszyło teren i zniszczyło drenaż, co przeczy ustaleniom, iż urządzenia te pracują poprawnie i odprowadzają wodę zbierającą się na nieruchomościach do rowu melioracyjnego. Podsumowując Skarżący podał, że poprzez pozytywną decyzję wydaną przez Starostwo dotyczącą nasadzenia drzew, co w konsekwencji osuszyło jego działki, brak jest na nich oraz w pobliżu urządzeń melioracyjnych, za których korzystanie powinien uiszczać opłatę.
W uzasadnieniu wskazanej na wstępie zaskarżonej decyzji z 18 września 2025r., organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy stan faktyczny sprawy. Przytoczył brzmienie art. 441 ust. 1 oraz art. 454 p.w. Wskazał, iż ustawodawca wyposażył spółki wodne w prawo obciążania kosztami działalności spółki nie tylko jej członków, lecz również inne osoby, przy zachowaniu innych ustawowych przesłanek. W stosunku do osób niebędących członkami spółki przesłanką tą jest "odnoszenie korzyści" z urządzeń spółki. Następnie, powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, zauważył, że z uwagi na brak definicji ustawowej pojęcie "odnoszenia korzyści" należy interpretować z uwzględnieniem cywilistycznego pojęcia bezpodstawnego wzbogacenia, stosownie do przytoczonego przez Kolegium art. 405 k.c. Według SKO, w tym kontekście chodzi o korzyść, jaką właściciel działki odnosi z realizacji zadań przez spółkę wodną, polegających na wybudowaniu lub utrzymywaniu urządzeń, w tym urządzeń melioracji wodnych
Wskazał, że bezspornym jest, iż skarżący jest właścicielem działek nr [...], [...] i [...] położonych w miejscowości [...] gm. [...] o powierzchni 4,42 ha, w tym o powierzchni zmeliorowanej wynoszącej 2,81 ha. Działki te zlokalizowane są w obszarze oddziaływania urządzeń melioracji wodnych, obręb [...], objętego utrzymaniem GSW w [...]. W związku z powyższym, działający w imieniu tej spółki RZSW w [...], wystąpił o ustalenie dla skarżącego świadczenia o charakterze pieniężnym, z tytułu korzyści odnoszonych z urządzeń należących do spółki za 2023r. i 2024 r.
Organ II instancji wyjaśnił, że w pismie z 21 maja 2025r. Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie Zarząd Zlewni w [...] wskazało, iż działki skarżącego znajdują się w obszarze oddziaływania urządzeń melioracji wodnych. Działka nr [...] na powierzchni 1,10 ha, działka nr [...] na powierzchni 0,30 ha, działka nr [...] na powierzchni 1,41 ha, zaś powierzchnia zmeliorowanych gruntów w obrębię [...] wynosi 298 ha. Ponadto, dla oceny stanu urządzeń melioracyjnych w dniu 12 maja 2025r. organ przeprowadził oględziny urządzeń wodnych w miejscowości [...]. Oględzin dokonano na działkach skarżącego i stwierdzono, że działka nr [...] jest zalesiona natomiast pozostałe działki są zarośnięte trawą oraz samosiejkami. Podczas oględzin nie zaobserwowano żadnych śladów świadczących o nieprawidłowym funkcjonowaniu urządzeń melioracji wodnych. Dokonano również oględzin działek sąsiednich oraz rowów melioracyjnych znajdujących się w pobliżu. Ustalono, że działki te porośnięte trawą nie wykazują oznak świadczących o nieprawidłowym działaniu urządzeń melioracji wodnych. Rowy melioracyjne R-A i R-A-6 są w dobrym stanie technicznym, zarośnięte porostem trawy z niewielką ilością wody na dnie rowów. Potwierdzono zatem, że rowy te są zdolne do przyjmowania i odprowadzania wody.
Według organu odwoławczego wymienione informację potwierdzają okoliczność, iż działki skarżącego znajdują się w obszarze oddziaływania urządzeń melioracji wodnych należących do GSW w [...] i skarżący odnosi korzyści z urządzeń należących do Spółki.
SKO wyjaśniło, że zgodnie z art. 76 § 1 k.p.a. dokumenty urzędowe sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy państwowe w ich zakresie działania stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone. Skoro więc powołane przepisy ustawy oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej oraz Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 5 czerwca 2020 r. w sprawie sposobu prowadzenia ewidencji urządzeń melioracji wodnych oraz zmeliorowanych gruntów i ustalania obszaru, na który urządzenia melioracji wodnych wywierają korzystny wpływ (Dz. U. poz. 1165) przewidują urzędowe stwierdzenie wielkości obszarów, na które urządzenia melioracji wodnych wywierają korzystny wpływ, a jak wynika z pisma z 21 maja 2025r. Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie Zarząd Zlewni w [...] potwierdziło wielkość obszarów, należących do skarżącego, na które urządzenia melioracji wodnych wywierają korzystny wpływ, ustalenie przedmiotowego świadczenia jest uzasadnione. Jeżeli w ocenie skarżącego dane zawarte w ewidencji urządzeń melioracji wodnych, dotyczące jego działek są niezgodne ze stanem faktycznym powinien zwrócić się do organu prowadzącego ewidencję o zmianę i aktualizację tych danych.
Organ odwoławczy odniósł się również do podniesionego zarzutu skarżącego dotyczącego ustaleń w trakcie przeprowadzonych oględzin i braku wskazania miejsca położenia zbieracza wodnego na jego działkach wyjaśniając, iż nie ma to znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Według organu odwoławczego na potrzeby niniejszego postępowania niezbędne było ustalenie nie tyle położenia i stanu technicznego urządzeń melioracji wodnych, co ustalenie czy urządzenia te są sprawne i spełniają swoją funkcję. Dla dokonania oceny w tym zakresie nie było konieczne ustalanie miejsca położenia poszczególnych urządzeń, bowiem wystarczające było naoczne stwierdzenie braku oznak wadliwego działania tych urządzeń, takich jak zastoisk wodnych czy podtopień. Nie kwestionując argumentów Skarżącego podniesionych w toku postępowania, istotna dla organu ustalającego świadczenie na rzecz spółki wodnej jest prowadzona przez Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie ewidencja urządzeń melioracji wodnych i obszarów zmeliorowanych i zawarte w niej dane.
Skargę na powołaną wyżej decyzję do sądu administracyjnego złożył skarżący, wnioskując o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Starosty. Autor skargi zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie przepisów prawa tj.:
1/naruszenie art. 7, 8, 77, 107 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie istotnych dla sprawy faktów oraz nieustalenie prawidłowego stanu faktycznego, co doprowadziło do wydania decyzji z naruszeniem prawa poprzez ustalenie stanu faktycznego niezgodnie z prawdą obiektywną;
2/naruszenie art. 454 p.w. poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że właściciel nieruchomości niebędący członkiem Spółki wodnej odnosi korzyści z działalności tej spółki zawsze jeśli jego nieruchomość leży na terenie obszaru oddziaływania tej spółki, podczas gdy wniosku takiego nie można w żadnej mierze wyciągnąć z brzmienia ww. przepisu a organ ma obowiązek przeprowadzić w tym zakresie postępowanie dowodowe.
W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł dodatkowo, iż organy nie wzięły pod uwagę, że działki skarżącego od 1999r. są nieuprawiane, działka nr [...] jest całkowicie zalesiona, a dwie pozostałe są obsiane samosiejkami; nie jest na nich prowadzona działalność produkcyjna; stało się tak na skutek fatalnej polityki melioracyjnej na tym terenie; wcześniej były na tych działkach dreny kamionkowe które następnie na skutek rozrostu drzew zostały zniszczone; na działce nr [...] rosną sosny, brzozy i dęby, które powodują osuszanie terenu i nie występuje tutaj żadne ryzyko podtopień ani zastoisk wodnych. Ponadto od 2010r. na terenie gminy [...] nie było żadnych powodzi ani podtopień, z uwagi na to, że nie ma na tych terenach istotnych opadów deszczu (ostatnie podtopienia miały miejsca w 2010r. ) - wynika to z oficjalnych danych i komunikatów, które organ miał obowiązek zweryfikować do prawidłowego ustalenia stanu faktycznego pod kątem ryzyka wystąpienia powodzi lub podtopień, czemu miałaby rzekomo zapobiegać na działkach skarżącego rzekoma działalność spółki. Pozostała obszerna treść uzasadnienia skargi powielała zarzuty podniesione na etapie odwołania.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Przedmiotem kontroli jest badanie, czy organy administracji w toku rozpoznania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik.
Uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w prowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Stosownie zaś do art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.
Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja na podstawie której orzekające organy ustaliły dla skarżącego, jako właściciela działek nr ewid. [...], [...] i [...] w miejscowości [...] gm. [...], obowiązek poniesienia świadczenia pieniężnego na rzecz GSW w [...], reprezentowanej przez RZSW w [...]za 2023r. i 2024 r. w łącznej wysokości 845,22 zł z tytułu korzyści odnoszonych z urządzeń melioracyjnych spółki.
Materialnoprawną podstawą wydania zaskarżonej decyzji jest art. 454 p.w. zgodnie z którym, jeżeli osoby fizyczne lub prawne niebędące członkami spółki wodnej oraz jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej odnoszą korzyści z urządzeń spółki wodnej lub przyczyniają się do zanieczyszczenia wody, dla której ochrony spółka wodna została utworzona, są obowiązane do ponoszenia świadczeń na rzecz tej spółki.(ust. 1) Świadczenia, o których mowa w ust. 1, mogą mieć charakter należności pieniężnych lub obowiązków o charakterze niepieniężnym. (ust.2) Wysokość i rodzaj świadczeń, o których mowa w ust. 1, oraz terminy ich spełnienia ustala, w drodze decyzji, starosta. (ust. 3).
Zgodnie natomiast z art. 441 p.w., spółki wodne są tworzone w szczególności do wykonywania, utrzymywania oraz eksploatacji urządzeń, w tym urządzeń wodnych, służących do: 1) zapewnienia wody dla ludności, w tym uzdatniania i dostarczania wody; 2) ochrony wód przed zanieczyszczeniem, w tym odprowadzania i oczyszczania ścieków; 3) melioracji wodnych oraz prowadzenia racjonalnej gospodarki na zmeliorowanych gruntach; 4) ochrony przed powodzią; 5) odwadniania gruntów zabudowanych lub zurbanizowanych. Spółki wodne zrzeszają osoby fizyczne lub prawne na zasadzie dobrowolności i mają na celu zaspokajanie wskazanych przepisami ustawy potrzeb zrzeszonych w nich osób w zakresie gospodarowania wodami. Spółka wodna jest przy tym podmiotem odrębnym od jej członków (art. 441 ust. 1 i art. 451 p.w.).
Przywołany na wstępie art. 454 p.w. reguluje ponoszenie świadczeń na rzecz spółki wodnej przez osoby, które odnoszą korzyści z urządzeń spółki wodnej, ale nie są jej członkami.
Jak już wyżej wskazano, w wypadku osób nie będących członkami spółki przesłanką przyznania na rzecz spółki wodnej świadczenia celem pokrycia kosztów realizacji jej zadań jest "odnoszenie korzyści z urządzeń spółki". Jest to pojęcie nieostre, które na dodatek nie zostało zdefiniowane w ustawie. Art. 454 ust. 1 p.w. nie precyzuje bliżej kryteriów obciążenia właściciela działki świadczeniem na rzecz spółki wodnej, poza sformułowaniem ogólnej przesłanki "odnoszenia korzyści z urządzeń spółki". Jak przyjmuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, wobec braku definicji ustawowej, pojęcie "odnoszenia korzyści" należy interpretować z uwzględnieniem cywilistycznego pojęcia bezpodstawnego wzbogacenia. Zgodnie z art. 405 Kodeksu cywilnego, kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości. Odpowiedzialność z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia obciąża wzbogaconego niezależnie od tego, w wyniku jakiego zdarzenia uzyskał korzyść majątkową. Może ona powstać w wyniku działania wzbogaconego, jak i nawet wbrew jego woli, z jego dobrą lub złą wiarą. Może być także rezultatem czynności zubożonego, osób trzecich, a nawet sił przyrody. Korzyść musi mieć wartość majątkową, możliwą tym samym do określenia w pieniądzu (np. zaoszczędzenie niezbędnych wydatków, nieodpłatne skorzystanie z cudzych usług lub rzeczy, uzyskanie określonej sumy pieniężnej). Jest to więc wartość zwiększająca majątek wzbogaconego bezpośrednio lub, jak to ma miejsce w razie oszczędzania koniecznego wydatku, w sposób pośredni. Korzyść majątkowa musi być uzyskana kosztem innej osoby. Nie oznacza to, że określona wartość musi wyjść z jej majątku. Oznacza to istnienie równoległego powiązania pomiędzy wzbogaceniem po jednej stronie, a zubożeniem - po drugiej, chociaż nie muszą to być zawsze wartości jednakowe. Podkreśla się także, że korzyść, w rozumieniu nadawanym w polskim języku powszechnym oznacza pożytek, zysk, uzyskany zależnie lub niezależnie od woli podmiotu, który uzyskuje przysporzenie. Korzyść można odnieść "niechcący", tj. niezależnie od własnej woli lub własnego działania (por. wyrok WSA w Poznaniu z 12 grudnia 2007 r., III SA/Po 498/07; wyroki WSA w Lublinie z 10 listopada 2011 r., II SA/Lu 516/11; z 11 października 2012 r., II SA/Lu 624/12; z 23 czerwca 2015 r., II SA/Lu 983/14; Wyrok WSA w Poznaniu z 25.08.2022 r., III SA/Po 150/22, J. Szachułowicz, Prawo wodne. Komentarz, Warszawa 2010, s. 421).
Interpretując użyte w art. 454 ust. 1 pojęcie "odnoszenia korzyści z urządzeń spółki wodnej" z uwzględnieniem wskazań płynących z odwołania do cywilistycznej konstrukcji bezpodstawnego wzbogacenia, można stwierdzić, że chodzi o korzyść, z realizacji zadań przez spółkę wodną, polegających na utrzymywaniu urządzeń, w tym urządzeń melioracji wodnych. Nie ulega zatem żadnych wątpliwości istnienie podstaw prawnych do obciążenia skarżącego świadczeniem pieniężnym na rzecz spółki wodnej, odpowiadającym wysokości kosztów, jakie spółka poniosła tytułem wykonania prac konserwacyjnych związanych z utrzymaniem urządzeń wodnych w stanie zapewniającym spełnianie ich funkcji melioracyjnych.
Odnosząc powyższe do stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy, należy stwierdzić, że organy przeprowadziły stosowne postępowanie dowodowe w toku którego ustalono, że skarżący jest właścicielem działek o nr ewidencyjnych [...], [...] i [...] położonych w miejscowości [...] gm. [...] o łącznej powierzchni zmeliorowanej 2,81 ha.
W trakcie prowadzonego postępowania organy zweryfikowały podaną we wniosku przez RZSW w [...] powierzchnię zmeliorowaną poszczególnych działek (2,81 ha) z danymi zawartymi w ewidencji urządzeń melioracji wodnych oraz zmeliorowanych gruntów prowadzonej przez Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie Zarząd Zlewni w [...]. Na podstawie informacji udzielonych przez Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie Zarząd Zlewni w [...] ustalono, że działki należące do Skarżącego w ewidencji urządzeń melioracji wodnych oraz zmeliorowanych gruntów, jako znajdujące się w obszarze oddziaływania urządzeń melioracji wodnych w obrębie [...]o łącznej powierzchni 2.81 ha.
W związku z powyższym organ przy ustalaniu wysokości świadczenia przyjął powierzchnię działek na które korzystnie oddziałują urządzenia melioracji wodnych w obrębie [...] w wielkości 2.81 ha, potwierdzonej przez PGW WP ZZ w [...], zgodnie z art. 196 p.w. W oparciu o dane z oględzin z 12.05.2025 r. zasadnie ustalono, że rowy melioracyjne są w dobrym stanie technicznym, bowiem są drożne zatem spełniają swoje funkcje melioracyjne.
Odnośnie zastrzeżeń skarżącego dotyczących braku oddziaływania urządzeń melioracyjnych na jego działki ze względu na zalesienie i rozrost bryły korzeniowej, która doprowadziła do osuszenia działek i zarośnięcia drenów wskazać należy, że rozporządzenie Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej oraz Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 5 czerwca 2020 r. w sprawie sposobu prowadzenia ewidencji urządzeń melioracji wodnych oraz zmeliorowanych gruntów i ustalania obszaru, na który urządzenia melioracji wodnych wywierają korzystny wpływ, reguluje sposób urzędowego ustalania przez Wody Polskie, a nie Starostę obszaru, na który urządzenia melioracji wodnych wywierają korzystny wpływ oraz granice zmeliorowanych gruntów, jak i ustanawiają obowiązek aktualizacji danych dotyczących tychże zagadnień w ewidencji melioracji wodnych.
Według sądu organy prawidłowo wykazały, iż działki skarżącego położone są w obszarze oddziaływania urządzeń melioracji wodnych i według danych znajdujących się w ewidencji, urządzenia te mają korzystny wpływ na działki skarżącego. Ewentualne zastrzeżenia, co do zgodności danych znajdujących się w ewidencji, skarżący winien zgłosić w organie prowadzącym ewidencję. Dopiero w następstwie urzędowego potwierdzenia, że urządzenia melioracji wodnych nie wywierają korzystnego wpływu na działki skarżącego, dopuszczalne może być odstąpienie od ustalenia przedmiotowego świadczenia.
Rozporządzenie Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej oraz Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 5 czerwca 2020 r. w sprawie sposobu prowadzenia ewidencji urządzeń melioracji wodnych oraz zmeliorowanych gruntów i ustalania obszaru, na który urządzenia melioracji wodnych wywierają korzystny reguluje nie tylko sposób urzędowego (przez Wody Polskie) ustalania obszaru, na który urządzenia melioracji wodnych wywierają korzystny wpływ, ale i granice zmeliorowanych gruntów, jak i ustanawiają obowiązek aktualizacji danych dotyczących tychże zagadnień w ewidencji melioracji wodnych. I tak zgodnie z § 2 ust. 3 aktualnie obowiązującego rozporządzenia zmeliorowane grunty są wprowadzane do ewidencji melioracji wodnych jako suma powierzchni użytków rolnych, na które urządzenia melioracji wodnych wywierają korzystny wpływ. Przepis § 2 ust. 4 rozporządzenia wskazuje, że urządzenia melioracji wodnych oraz granice zmeliorowanych gruntów wprowadza się do ewidencji melioracji wodnych, oznaczając je przy użyciu znaków graficznych i numeracji oraz uzupełniając ich atrybuty, w sposób określony w załączniku do rozporządzenia. W myśl § 4 ust. 1 rozporządzenia zbieranie i aktualizowanie danych w ewidencji melioracji wodnych polega na zwiększaniu lub zmniejszaniu stanu ewidencji melioracji wodnych. Przy czym, jak stanowi ust. 3 pkt 3 cyt. § 4 zmniejszenia stanu ewidencji melioracji wodnych dokonuje się na podstawie danych wynikających z protokołów zużycia lub zniszczenia sporządzanych, z urzędu albo na wniosek zainteresowanych właścicieli gruntów na których znajduje się urządzenie melioracji wodnych. Z § 5 rozporządzenia wynika, że dane zawarte w ewidencji melioracji wodnych aktualizuje się w terminie 30 dni od dnia otrzymania dokumentu stanowiącego podstawę do zmiany wpisu, wykazując zaistniałe zwiększenie lub zmniejszenie stanu ilościowego urządzeń melioracji wodnych lub zmeliorowanych gruntów.
Co istotne przepis § 7 rozporządzenia reguluje szczegółowo sposób ustalania obszaru, na który urządzenia melioracji wodnych wywierają korzystny wpływ. Stanowi bowiem w ust. 1, że obszar, na który urządzenia melioracji wodnych wywierają korzystny wpływ, ustala się w następujący sposób:
1) dla rowów lub rurociągów wchodzących w skład drenowań, zwanych dalej "rurociągami drenarskimi", o regularnym układzie (sieć systematyczna) - w odległości jednej rozstawy rowów lub rurociągów drenarskich od skrajnego rowu lub rurociągu drenarskiego i w odległości 0,2 rozstawy od końcówek rowów lub rurociągów drenarskich;
2) dla rurociągów drenarskich w liczbie nie większej niż trzy lub rowów o układzie nieregularnym (sieć niesystematyczna) - po granicach zalegania gleb o wadliwych stosunkach powietrzno-wodnych i wymagających zmeliorowania;
3) dla sieci niesystematycznej na terenach, dla których nie sporządzono map glebowo-wodnych, z uwzględnieniem warunków lokalnych - po linii terenu wzniesionego o:
a) 0,5 m nad terenem przy rowie lub rurociągu drenarskim na użytkach zielonych,
b) 1 m nad terenem przy rowie lub rurociągu drenarskim na gruntach ornych
- jednak nie dalej niż w odległości 0,4 rozstawy od ich końcówek i podwójnej rozstawy;
4) dla pozostałych urządzeń melioracji wodnych po granicy:
a) gruntów nawadnianych grawitacyjnie lub za pomocą urządzeń do nawodnień ciśnieniowych,
b) łąk i pastwisk zagospodarowanych pomelioracyjnie,
`c) gruntów, na których wykonano fitomelioracje, agromelioracje lub systemy przeciwerozyjne.
Jeżeli urządzenia melioracji wodnych są wykonywane etapami, to obszar, na który urządzenia melioracji wodnych wywierają korzystny wpływ, ustala się dla ostatniego etapu wykonywania tych urządzeń (§ 7 ust. 2 rozporządzenia).
Równocześnie przepis § 8 rozporządzenia wskazuje, jakich gruntów nie uwzględnia się ustalając obszar, na który urządzenia melioracji wodnych wywierają korzystny wpływ. Wsród gruntów tych wymieniono m.in. grunty wyłączone z powodów nieosiągania celów melioracji wodnych (ust. 1 pkt 4), czy grunty będące nieużytkami rolnymi nieprzewidzianymi do rekultywacji (ust. 1 pkt 3), zdegradowanymi łąkami lub pastwiskami, których zagospodarowanie pomelioracyjne jest niecelowe (ust. 1 pkt. 5). Co równie istotne w kontekście urzędowej formy ewidencji urządzeń melioracji wodnych zgodnie z § 9 rozporządzenia granice obszaru, na który urządzenia melioracji wodnych wywierają korzystny wpływ, dokumentuje się na kopiach map sytuacyjno-wysokościowych z naniesioną siecią wykonanych urządzeń melioracji wodnych (ust. 1), przy czym w granicach obszaru, na który urządzenia melioracji wodnych wywierają korzystny wpływ, sporządza się wykaz działek ewidencyjnych zawierających dane dotyczące m.in. lokalizacji tego obszaru, powierzchni poszczególnych działek ewid., jak i wielkości obszarów, na które urządzenia melioracji wodnych wywierają korzystny wpływ, należących do poszczególnych właścicieli gruntów, w podziale na działki ewid. (ust. 2). Zatem ma rację SKO wskazując, iż dopiero ewentualna zmiana danych w ewidencji melioracji wodnych skutkować możliwością odstąpienia od obciążania skarżącego przedmiotowym świadczeniem.
Wykazanie, że po stronie podmiotu niebędącego członkiem spółki wodnej zostały spełnione przesłanki dotyczące odnoszenia korzyści z urządzeń spółki, obliguje starostę do obciążenia tego podmiotu świadczeniem na rzecz spółki wodnej.
Do wyliczenia wysokości świadczenia organ przyjął przedstawione przez RZSW w [...] dokumenty potwierdzające wykonanie w 2023 roku prac konserwacyjnych tj. protokół odbioru końcowego robót konserwacyjnych urządzeń wodnych melioracji oraz pielęgnacji łąk i pastwisk wykonanych przez RZSW w [...] w czasie od 2 stycznia 2023r. do 27 grudnia 2023r. na obiekcie wsi [...] wraz z kosztorysem odbioru wykonanych robót konserwacyjnych na ob. [...] GSW [...] w 2023r. oraz protokół odbioru końcowego robót konserwacyjnych urządzeń wodnych melioracji oraz pielęgnacji łąk i pastwisk wykonanych przez RZSW w [...] w czasie od 01.02.2024r. do 25.11.2024r. na obiekcie wsi [...] wraz z kosztorysem robót konserwacyjnych wykonanych na ob. [...] GSW [...] w 2024r.
Do określenia wysokości świadczenia organ ustalił jakie były bezpośrednie koszty poniesione przez spółkę na 1 ha zmeliorowanego gruntu, a następnie odniósł je do powierzchni działek skarżącego, na które korzystnie oddziałują urządzenia melioracji wodnych, za których utrzymanie, eksploatację i konserwację odpowiada GSW w [...].
Organ wyjaśnił, że wyliczenia powyższych danych dokonano w następujący sposób:
Wyliczenie powyższych danych za rok 2023.
Powierzchnia gruntów zmeliorowanych w obrębie Wawrzyszów 298 ha.
- Powierzchnia działek skarżącego figurująca w ewidencji urządzeń melioracji wodnych 2,81 ha.
- Koszt konserwacji i utrzymania urządzeń melioracji wodnych w obiekcie Wawrzyszów w 2023 roku 77.774,12 zł.
- Koszty poniesione przez spółkę na 1 ha zmeliorowanego gruntu 260,99 zł.
- Wysokość świadczenia pieniężnego z tytułu odnoszonych korzyści z urządzeń spółki wodnej za rok 2023 wynosi: (260,99 zł. x 2,81 ha) = 733,38 zł.
Wyliczenie powyższych danych za rok 2024.
- Powierzchnia gruntów zmeliorowanych w obrębie [...] 298 ha.
- Powierzchnia działek skarżącego figurująca w ewidencji urządzeń melioracji wodnych 2,81 ha.
- Koszt konserwacji i utrzymania urządzeń melioracji wodnych w obiekcie [...] w 2024 roku 11.859,48 zł.
- Koszty poniesione przez spółkę na 1 ha zmeliorowanego gruntu 39,80 zł.
- Wysokość świadczenia pieniężnego z tytułu odnoszonych korzyści z urządzeń spółki wodnej za rok 2024 wynosi: (39,80 zł. x 2,81 ha) = 111,84 zł.
Łącznie świadczenie za rok 2023 i 2024 z tytułu odnoszonych korzyści z urządzeń
melioracyjnych spółki wynosi 733,38 zł. +111,84 zł, = 845,22 zł.
Sąd uznał zasadność i matematyczną poprawność przyjętej metodologii wyliczenia i wynikającej z niej kwoty świadczenia dla Skarżącego.
W oparciu o wyżej przedstawione i omówione dowody, Sąd stwierdził niezasadność zarzutów skargi naruszenia wskazanych w jej treści przepisów prawa materialnego tj. art. 454 p.w. oraz przepisów prawa procesowego.
Wobec powyższego, Sąd oddalił skargę - art. 151 p.p.s.a.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 13.09.2026. · Źródło