VIII SA/Wa 815/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Nawrot /sprawozdawca/, Sędziowie Sędzia WSA Cezary Kosterna, Sędzia WSA Iwona Szymanowicz-Nowak, Protokolant Referent stażysta Magdalena Krawczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 stycznia 2013 r. sprawy ze skargi J. K. na postanowienie Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu oddala skargę. Postanowieniem Nr [...] z [...] czerwca 2012 r. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w B. (Kierownik, organ I instancji), działając na podstawie art. 59 § 1 i 58 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., zwana dalej Kpa), orzekł o odmowie przywrócenia terminu "do złożonej prośby z dnia [...] czerwca 2012 r." Kierownik wyjaśnił, iż w dniu [...] kwietnia 2012 r. do organu wpłynął wniosek (J. K. – przypis Sądu (skarżący, beneficjent)) o przyznanie płatności na 2012 rok. Powyższe było podstawą zarejestrowania sprawy (pod numerem [...]) oraz wszczęcia postępowania administracyjnego. W dniu [...] kwietnia 2012 r. wygenerowano i wysłano do skarżącego wezwanie do usunięcia braków formalnych wniosku, które zawierało pouczenie, iż nieusunięcie braków w terminie siedmiu dni spowoduje pozostawienie sprawy bez rozpoznania w całości lub w części. Wezwanie niniejsze doręczone zostało beneficjentowi w dniu [...] maja 2012 r. Zatem termin do usunięcia braków formalnych stwierdzonych we wniosku upłynął w dniu [...] maja 2012 r. Organ I instancji wskazał, iż zgodnie z art. 58 § 2 oraz § 3 Kpa prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin. Korektę wniosku wraz z prośbą o przywrócenie terminu do jej złożenia, z podaniem przyczyny jej uchybienia pełnomocnik skarżącego (siostra J. K.) złożyła w dniu [...] czerwca 2012 r. Po rozpoznaniu ww. wniosku Kierownik postanowił odmówić przywrócenia terminu na złożenie korekty wniosku. W zażaleniu złożonym na powołane postanowienie pełnomocnik skarżącego wniosła o jego uchylenie. Podała, iż opóźnienie w złożeniu korekty wyniknęło z winy pracowników organu I instancji, ponieważ wniosek złożyła we właściwym terminie tj. [...] kwietnia 2012 r. Pracownik przyjmujący wniosek został poproszony o sprawdzenie poprawności danych zawartych we wniosku, ale zignorował zarówno prośbę jak i swoje obowiązki służbowe odmawiając dokonania kontroli, choć zgodnie ze standardami jakości obsługi klienta powinien nie tylko sprawdzić, ale i pomóc przy wypełnianiu wniosku. Wyjaśniła, że we właściwym terminie wyznaczonym do złożenia korekty wniosku tj. [...] maja 2012 r. zgłosiła się w organie celem naniesienia poprawek, nie mniej nie było to możliwe, z powodu nieodnalezienia udzielonego jej w dniu [...] czerwca 2010 r. pełnomocnictwa i w związku z tym korekta nie została przyjęta. Ponadto, nie udzielono jej informacji o obowiązującym terminie 7 dni do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia korekty wniosku, co uniemożliwiło skarżącemu stawienie się w organie w terminie. Postanowieniem Nr [...] z [...] sierpnia 2012 r. Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. (Dyrektor, organ odwoławczy), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 Kpa, orzekł o utrzymaniu zaskarżonego postanowienia w mocy. W uzasadnieniu postanowienia, uzupełniając przedstawiony przez organ I instancji stan faktyczny Dyrektor podał, iż składając w dniu [...] czerwca 2012 r. korektę wniosku oraz uzupełniając jego braki formalne pełnomocnik skarżącego wniosła o przywrócenie terminu do uzupełnienia ww. braków uzasadniając powyższe trudną sytuacją rodzinną (zgonem bliskiej osoby). Następnie w dniu [...] czerwca 2012 r., uzupełniając wniosek o przywrócenie terminu pełnomocnik podała, iż od [...] kwietnia 2012 r. matka (skarżącego i jej) wymagała stałej opieki lekarskiej i osób drugich. Matka beneficjenta mieszka sama w P., a on nie miał możliwości wzięcia urlopu. Do niniejszego pisma dołączone zostało zaświadczenie lekarskie z [...] czerwca 2012 r., z którego wynika, że G. K. zamieszkała P., G. [...], w okresie od [...] kwietnia 2012 r. do [...] czerwca 2012 r. wymagała opieki osób drugich. Powołując treść art. 58 § 1 i 2 Kpa wskazał, iż skarżący spełnił trzy z czerech ustawowych przesłanek (które muszą wystąpić łącznie) przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych tj.: złożył prośbę o przywrócenie terminu, dochował nieprzywracalnego terminu do wniesienia prośby o przywrócenie terminu (zachowując 7-dniowy termin na złożenie prośby, od ustania przyczyny uchybienia) oraz dopełnił czynności, dla której termin został określony (uzupełnił braki formalne przez złożenie korekty wniosku w dniu [...] czerwca 2012 r.). Nie spełniona została jednak przesłanka uprawdopodobnienia braku winy w niedochowaniu terminu. Dyrektor zauważył, iż skarżący wskazał kilka okoliczności, które spowodowały usunięcie braków formalnych z uchybieniem terminu. W pierwszej kolejności wniosek o przywrócenie terminu uzasadniany był (wniosek, zażalenie) trudną sytuacją rodzinną związaną ze śmiercią bliskiej osoby (ojca zmarłego w dniu [...] kwietnia 2012 r.) oraz koniecznością sprawowania opieki nad chorą matką. Powołane okoliczności nie mogą stanowić przesłanki umożliwiającej usunięcie braków formalnych w wymaganym terminie. Jak wynika z akt sprawy wezwanie do usunięcia braków formalnych z ([...] kwietnia 2012 r.) doręczone zostało skarżącemu [...] maja 2012 r., a siedmiodniowy termin do usunięcia braków formalnych upłynął z dniem [...] maja 2012 r. Ewidentnym jest jednak, że w okresie wystąpienia problemów rodzinnych tj. [...] kwietnia 2012 r. skarżący złożył bezpośrednio w organie wniosek o przyznanie płatności na rok 2012. Ponadto w [...] maja 2012 r. złożono zmianę danych do wniosku o wpis do ewidencji producentów. Za niespójne organ odwoławczy uznał wyjaśnienia pełnomocnika, wskazujące z jednej strony okoliczność opieki nad matką, zaś z drugiej, że i skarżący i pełnomocnik nie zamieszkują z matką i nie mają możliwości wzięcia urlopu. Uzasadnienia zwłoki winą pracowników organu I instancji, także nie uznano za zasadne. Wyjaśniono, iż podczas przyjmowania wniosku o przyznanie płatności pracownik organu I instancji przyjmując przedmiotowy wniosek zobowiązany jest jedynie do przeprowadzenia kontroli wizualnej wniosku, która polega m.in. na sprawdzeniu, czy wniosek jest podpisany, czy został zaznaczony cel złożenia wniosku, czy rolnik dołączył materiał graficzny i czy zadeklarowane zostały we wniosku działki rolne. Natomiast kontrola wizualna materiału graficznego polega m.in. na sprawdzeniu, czy rolnik obrysował działki rolne zadeklarowane we wniosku oraz czy znajdują się na nim wymagane podpisy i daty. Wymaganie od pracownika, podczas złożenia wniosku, sprawdzenia całego wniosku jest nieuzasadnione. Sprawdzenie ewentualnych rozbieżności pomiędzy częścią opisową wniosku, a materiałem graficznym następuje po wprowadzeniu danych wniosku do systemu informatycznego. Ponadto przed wypełnieniem wniosku o przyznanie płatności beneficjent winien zapoznać się z ogólnodostępną instrukcją jego wypełnienia. W odniesieniu do zarzutu dotyczącego zagubienia dokumentu pełnomocnictwa, organ odwoławczy wskazał, że [...] czerwca 2010 r., dokument taki nie został w organie I instancji złożony. Zmiana danych polegająca na ustanowieniu pełnomocnika złożona została dopiero w dniu [...] maja 2012 r. Skargę na powołane rozstrzygnięcie do sądu administracyjnego złożyła pełnomocnik skarżącego wnioskując o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Wydanemu rozstrzygnięciu zarzuciła obrazę przepisów prawa polegająca na błędnej wykładni art. 58 Kpa oraz naruszenie art. 9 Kpa. Wskazała, iż w dniu [...] maja 2012 r. skarżący odebrał wezwanie do usunięcia braków formalnych złożonego wniosku poprzez zaznaczenie na materiale graficznym (mapce) działek, których dotyczył wniosek, poprzez ich obrysowanie. Ww. wezwanie do usunięcia tego braku było bezpodstawne z uwagi na to, iż według części opisowej doskonale było wiadomo, o jakie działki chodzi. Narysowanie na materiale graficznym było w tym przypadku tylko i wyłącznie zbędną formalnością, która w żadnej mierze nie uchybiała złożonemu wnioskowi. I w tym miejscu należy doszukiwać się problemu, który był istotą wydźwięku tego co stało się później. Podała, iż wedle regulacji art. 9 Kpa, organ administracji ma obowiązek czuwania nad tym, by strona nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa. W tym też celu powinien udzielić jej w razie potrzeby niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Organ powinien więc w toku postępowania administracyjnego współpracować ze stroną, informować ją o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Tym samym organy zobowiązane są wręcz do czuwania, aby strony i inni uczestnicy postępowania nie ponieśli szkody z powodu nieznajomości prawa. W niniejszej sprawie Kierownik, bez jakichkolwiek podstaw domagał się uzupełnienia złożonego wniosku, gdyż zwykłe obrysowanie długopisem mapki nie było niezbędne do rozpatrzenia złożonego wniosku w sposób prawidłowy. Z kolei to doprowadziło do sytuacji, w której nastąpiło oddalenie wniosku z powodu braków formalnych. Pełnomocnik podniosła, iż skarżący spełnia przesłanki pozwalające na przywrócenie terminu do uzupełnienia wniosku. Śmierć ojca jest sytuacją niecodzienną i jedyną w swoim rodzaju, tym bardziej dla matki skarżącego. Trudno oceniać, w jakim stanie była matka skarżącego w poszczególnych okresach zwolnienia lekarskiego, czy pierwszy okres był tym bardziej znośnym, czy kolejny, czy skarżący był w stanie złożyć wniosek w dniu [...] kwietnia 2012 r., czy też nie. Jednakże wniosek o przywrócenie terminu, nie podawał złego stany zdrowia skarżącego, czy też jego pełnomocnika, matki, nad którą musieli sprawować opiekę. Ocena organu jest zbyt ogólnikowa i bez chociażby minimum poszanowania zasad współżycia społecznego. Śmierć bliskiej osoby zawsze powoduje dezorganizację w życiu rodziny, a tym bardziej, gdy dotyczy ojca, a w konsekwencji i matki strony. Uogólnianie, jakoby skarżący mógł dokonać czynności, ponieważ jego pełnomocnik podaje rozbieżne informacje, co do faktu nie zamieszkania z matką, również są nieuprawnione. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga podlega oddaleniu. Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, zwanej dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż sąd rozpoznając skargę ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 134 powołanej wyżej ustawy Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść strony skarżącej, chyba że dopatrzy się naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Na wstępie podkreślić należy, że przedmiotem niniejszego postępowania jest ocena legalności postanowienia organu odwoławczego w zakresie odmowy przywrócenia terminu do uzupełnienia wniosku o przyznanie płatności. Podstawę objętego skargą rozstrzygnięcia stanowił art. 58 Kpa, zgodnie z którym w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy (§ 1). Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin (§ 2), przy czym przywrócenie terminu do złożenia prośby przewidzianej w § 2 jest niedopuszczalne (§ 3). Z powołanej regulacji wyraźnie wynika, że organ administracji publicznej jest obowiązany przywrócić termin, gdy zostaną spełnione łącznie następujące przesłanki: uchybienie terminowi nastąpiło bez winy zainteresowanego i brak winy zostanie uprawdopodobniony; zainteresowany złożył wniosek o przywrócenie terminu w ciągu siedmiu dni od ustania przyczyny uchybienia terminu; zainteresowany dopełnił czynności, dla której określony był termin jednocześnie ze złożeniem wniosku o przywrócenie terminu. W doktrynie i orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że przy ocenie braku winy organ administracji publicznej powinien przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. Przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Brak winy zachodzi tylko wtedy, gdy strona nie mogła przeszkody usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Przywrócenie terminu może więc mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. W judykaturze do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu przez stronę lub jej pełnomocnika zalicza się przerwę w komunikacji, nagłą chorobę, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą, powódź, pożar, nieprawidłowe doręczenie pisma. Tylko w takich warunkach można przyjąć brak winy w uchybieniu terminu. Przywrócenie terminu nie jest natomiast możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Obowiązkiem wnoszącego prośbę o przywrócenie terminu jest uprawdopodobnienie okoliczności, które spowodowały niemożność dokonania czynności w terminie. Strona powinna zatem uprawdopodobnić, że mimo zachowania należytej staranności nie mogła dokonać czynności w terminie z powodu istnienia przeszkody od niej niezależnej, trudnej w danych warunkach do przezwyciężenia. Bezsporną w niniejszej sprawie jest okoliczność, że uzupełnienie wniosku o przyznanie płatności na 2012 rok pełnomocnik skarżącego złożyła z uchybieniem terminu. Wezwanie do usunięcia braków doręczono osobiście skarżącemu w dniu [...] maja 2012 r., natomiast uzupełnienie dokumentacji nastąpiło w dniu [...] czerwca 2012 r. Wraz z tym uzupełnieniem pełnomocnik skarżącego wniosła o przywrócenie terminu do usunięcia braków wniosku. Zdaniem Sądu skarżący nie uprawdopodobnił, że w chwili upływu terminu do uzupełniania wniosku o wypłatę pomocy rzeczywiście istniała niezależna od niego przeszkoda, uniemożliwiająca uzupełnianie braków tego wniosku. Ze złożonego w tym zakresie wniosku i dołączonych doń dokumentów wynika jedynie, że w dniu [...] kwietnia 2012 r. zmarł ojciec skarżącego, jego matka w okresie od dnia [...] kwietnia do dnia [...] czerwca 2012 r. wymagała opieki osób drugich, zarówno skarżący jak i jego pełnomocnik nie mieszkają z matką, a sytuacja rodzinna jest trudna. Skarżący nie wykazał, iż mimo całej staranności nie udało mu się zachować terminu do uzupełnienia braków formalnych wniosku. W ocenie Sądu przesłanką przywrócenia uchybionego terminu nie może być sam fakt absencji chorobowej matki skarżącego. Od strony postępowania można oczekiwać i wymagać szczególnej staranności w zakresie prowadzenia swych spraw. W tym też kontekście należy oceniać przesłankę braku winy. Wskazać w tym miejscu należy, iż uzyskanie dopłat jest prawem strony i określonym przywilejem o charakterze finansowym, wobec czego to w interesie danego producenta rolnego jest spełnienie wszystkich warunków wymaganych przez prawo dla otrzymania wnioskowanych płatności, a wszelkie zaniechania w tym zakresie wywołują dla niego negatywne skutki procesowe. Należy również podkreślić, że wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu winien być złożony w terminie 7 dni od ustania przyczyny uchybienia. Skoro skarżący jako przyczynę uchybienia wskazuje chorobę matki w okresie od [...] kwietnia do [...] czerwca 2012 r., zatem uznać należy, iż inicjujący niniejsze postępowanie wniosek (o przywrócenie terminu) złożony został w czasie, kiedy wedle argumentów skarżącego przyczyna uchybienia istniała. W ocenie Sądu powyższa okoliczność, wobec nieuprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu, nie miała wpływu na wynik sprawy. Dodatkowo podnieść należy, jak słusznie zauważył organ odwoławczy, iż wniosek o przyznanie płatności na 2012 r. skarżący złożył w dniu [...] kwietnia 2012 r., tj. już w czasie, kiedy wedle jego argumentów istniała przeszkoda w prowadzeniu jego spraw. Za nieuzasadnione Sąd uznaje zarzuty skargi dotyczące niewłaściwie przeprowadzonego postępowania dowodowego - zaniechania pouczenia skarżącego i jego pełnomocnika o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków. Z przedstawionych akt administracyjnych nie wynika bowiem, by skarżący, czy jego pełnomocnik (po wykazaniu uprawnienia) ubiegał się o wyjaśnienia w tym zakresie. Z zażalenia złożonego przez pełnomocnika skarżącego wynika wprawdzie, iż podczas jej bytności w organie I instancji w dniu [...] maja pracownik nie pouczył jej o zasadach przywrócenia terminu oraz skutkach zaniedbań w tym przedmiocie, jednakże jak podała "spór" pomiędzy nią i organem sprowadzał się wówczas do dokonania poprawek na wniosku o przyznanie płatności w sytuacji nieudokumentowania przez nią umocowania do reprezentowania skarżącego. Wobec braku pełnomocnictwa do działania przez pełnomocnika, organ nie miał podstaw do udzielania J. K. żadnych wyjaśnień związanych z wnioskiem skarżącego (jej brata) o przyznanie płatności. W świetle powyższych rozważań Sąd stwierdza, iż wydane przez organy obu instancji rozstrzygnięcia w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do uzupełnienia braków wniosku o przyznanie płatności na 2012 r. są prawidłowe. Ponadto analizując przebieg postępowania oraz treść wydanych w tym postępowaniu postanowień Sąd nie stwierdził naruszenia przepisów prawa procesowego, które skutkowałyby wyeliminowaniem ich z obrotu prawnego. Mając na uwadze powołane wyżej okoliczności, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.