VIII SA/Wa 82/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Artur Kot po rozpoznaniu w dniu 16 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu sprzeciwu M. M. S. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 2 stycznia 2017 r. odmawiającego skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. M. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...][...] w przedmiocie określenia dochodu w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2011 r. postanowił: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu, M. M. S. (dalej: "skarżący") po raz trzeci w niniejszej sprawie wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej także jako "Sąd") o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych (wpis od skargi kasacyjnej). We wniosku skarżący oświadczył, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Zamieszkuje w mieszkaniu należącym do jego matki i utrzymuje się z alimentów od niej i ojczyma w wysokości [...] zł. Pismem z [...] grudnia 2016 r., wystosowanym w trybie art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718; dalej: "uppsa"), zobowiązano skarżącego do: 1) złożenia zaświadczenia o posiadaniu statusu osoby bezrobotnej, 2) wyjaśnienia jakie obiektywne przeszkody uniemożliwiają mu podjęcie pracy, 3) złożenia dowodu potwierdzającego wysokość otrzymywanych alimentów, 4) złożenia wyciągów z rachunku bankowego, 5) udokumentowania wydatków na bieżące utrzymanie. Odpowiadając na powyższe skarżący wyjaśnił, że nie posiada formalnego statusu osoby bezrobotnej, gdyż nie poszukuje aktualnie zatrudnienia z uwagi na obawy o swoje bezpieczeństwo osobiste (skarżący uznaje siebie za ofiarę wieloletnich szykan przestępczych oraz przestępstw urzędniczych w tym "popełnionych przez sędziów tego Sądu"). Oświadczył, że alimenty od matki i ojczyma otrzymuje "do ręki" dobrowolnie za porozumieniem ustnym. Co do wykazania wydatków na bieżące utrzymanie podał, że dowody opłat posiada matka, gdyż to ona opłaca rachunki. Skarżący nie złożył jednak wyciągu z rachunku bankowego, jak również oświadczenia, że takowego nie posiada. Postanowieniem z 2 stycznia 2017 r. starszy referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy, gdyż nie wykazał on spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Referendarz sądowy zauważył, że termin do złożenia skargi kasacyjnej upłynął w sprawie z dniem [...] grudnia 2016 r. Skarżący prawidłowo wniósł sprzeciw od postanowienia starszego referendarza sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zauważył, co następuje: Zgodnie z przepisami art. 243 § 1 i art. 245 § 1 uppsa właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 uppsa). Sąd może zwolnić osobę z części kosztów postępowania, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 uppsa). Ciężar dowodu w tym przypadku spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy i która ma wykazać, że znajduje się ona w tej szczególnej sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący. Zatem wskazana instytucja ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia, lub środki te są tak bardzo ograniczone, że wystarczają tylko na zaspokojenie podstawowych potrzeb. Instytucja prawa pomocy skierowana jest zatem do tych osób, których sytuacja obiektywnie uniemożliwia poniesienie kosztów postępowania sądowego bez pomocy państwa. Innymi słowy, aby sąd administracyjny taką obiektywną niemożność wygospodarowania środków finansowych stwierdził, musi dysponować wszystkimi istotnymi danymi, obrazującymi sytuację materialną wnioskodawcy. Zgodnie z art. 255 uppsa, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Zdaniem Sądu, w realiach niniejszej sprawy nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające przyznanie skarżącemu prawa pomocy. Skarżący nie przedstawił bowiem informacji, pomimo inicjatywy dowodowej ze strony Sądu, potwierdzających jego oświadczenie o braku środków pieniężnych ([...] zł) celem uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej. Skarżący posiada stałe źródło dochodów (alimenty - [...] zł miesięcznie). Nie przedstawił dowodów potwierdzających ponoszenie jakichkolwiek wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Oświadczył nadto, że wydatki ponosi jego matka. Tym samym należało przyjąć, że brak było podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych ([...] zł tytułem wpisu od skargi kasacyjnej), gdyż nie wykazał on, że nie posiada możliwości partycypowania w kosztach postępowania sądowego nawet o najniższej wartości. Dodać należy, że na dzień wydania niniejszego postanowienia na skarżącym nie ciążył obowiązek uiszczenia jakichkolwiek kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Korzystał on bowiem z prawa pomocy, bez szczegółowego badania jego sytuacji majątkowej i zdolności płatniczych. Skarżący nie złożył skargi kasacyjnej od wyroku Sądu z 14 września 2016 r. (VIII SA/Wa 82/16). Termin do wniesienia skargi kasacyjnej od tego wyroku już upłynął, na co trafnie zwrócił uwagę autor zaskarżonego sprzeciwem postanowienia. Mając na uwadze powyższe, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 § 1 uppsa, Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia, czyli utrzymał w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego.