VIII SA/Wa 828/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Owsińska- Gwiazda, Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Fularski /sprawozdawca/, Sędzia WSA Iwona Szymanowicz- Nowak, Protokolant Starszy referent Karolina Kaca, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 kwietnia 2016 r. w Radomiu sprawy ze skargi E. G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przeprowadzenia dowodu stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] kwietnia 2015 r. Nr [...]. Zaskarżoną decyzją z [...] lipca 2015 r. UNW Nr [...], po rozpoznaniu wniosku E. G. (dalej: "wnioskodawczyni", "strona" lub "skarżąca") o ponowne rozpatrzenie sprawy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej także jako "ZUS", "Zakład" lub "organ") utrzymał w mocy swoją decyzję z [...] kwietnia 2015 r. UNW Nr [...]. Przedmiotem tych decyzji była odmowa przeprowadzenia dowodu wskazanego przez stronę. Jako podstawę prawną decyzji ZUS powołał przepisy art. 77 § 2 i art. 78 § 1 i 2 ustawy z 14 czerwca 1964 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267; dalej: "K.p.a.") w związku z art. 83 b ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 121; dalej: "u.s.u.s"). Uzasadniając decyzję ZUS wyjaśnił, że w dniu [...] stycznia 2015 r. wpłynął wniosek skarżącej o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek. W ww. wniosku skarżąca wniosła o dołączenie i przeprowadzenie dowodu z akt postępowania przed [...] Urzędem Skarbowym [...],[...] Urzędem Skarbowym [...] i Prezydentem Miasta [...] [...]. Po analizie sprawy, uwzględniając zgodnie z prośbą wnioskodawczyni całość dokumentacji zgromadzonej na tle wniosków małżonka strony – J.G. oraz na tle jej wniosku o "abolicję" organ uznał, że przedmiotem dowodów są okoliczności już znane, nie mające znaczenia dla sprawy. W związku z powyższym została wydana decyzja UNW Nr [...] odmawiająca przeprowadzenia dowodu wskazanego przez stronę. Skarżąca będąc niezadowoloną z rozstrzygnięcia w dniu [...] maja 2015 r. wystąpiła o ponowne rozpoznanie sprawy. Ponownie rozpoznając sprawę organ uznał, że przedmiotem dowodów są okoliczności już znane, nie mające znaczenia dla sprawy, ponadto przy rozpatrywaniu wniosku o umorzenie brana jest pod uwagę obecna sytuacja zdrowotna i materialna osoby zobowiązanej oraz jej perspektywa rozwoju w przyszłości. Natomiast wydane przez ww. instytucje decyzje były wydawane w latach ubiegłych, gdzie stan faktyczny był zapewne inny niż w chwili obecnej. Zakład wskazał także, że zgodnie z art. 76a K.p.a. jeżeli dokument znajduje się w aktach organu lub podmiotu, o którym mowa w art. 76 § 1 lub 2, wystarczy przedstawić urzędowo poświadczony przez ten organ lub podmiot odpis lub wyciąg z dokumentu, jeżeli jego zgodność została poświadczona przez osobę do tego upoważnioną. Strona nie złożyła takich dokumentów, a w jej interesie było takie dokumenty dostarczyć. Z ostatecznym w administracyjnym toku instancji rozstrzygnięciem nie zgodziła się skarżąca. Pismem z [...] sierpnia 2015 r. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżąca wskazała, że odmowa przeprowadzenia wnioskowanego dowodu stanowi o nierozpoznaniu całokształtu materiału dowodowego mającego istotny wpływ na wynik sprawy, a tym samym faktycznie o nierozpoznaniu szczegółowym sprawy. Decyzja została wydana w sposób dowolny i arbitralny. ZUS nie może bowiem w sposób dowolny decydować o istotnych dla sprawy dowodach, gdyż stanowi to o braku woli rozpoznania sprawy. Odpowiadając na skargę, pełnomocnik organu wystąpił o jej oddalenie. Stwierdził, że wskazane przez stronę dowody są znane i nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako "p.p.s.a.") sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Brak związania zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd może uwzględnić skargę z powodu innych uchybień niż te, które przytoczono w tym piśmie procesowym, jak również np. stwierdzić nieważność zaskarżonego aktu, mimo, że skarżąca wnosiła o jego uchylenie. Rozpoznając sprawę według powyżej wskazanych kryteriów Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, choć z innych przyczyn niż w niej podniesione, a dających podstawę do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu z dnia [...] kwietnia 2015 r. Nr [...]. Materialnoprawną podstawę kontrolowanych rozstrzygnięć stanowił przepis art. 83 b ust. 2 u.s.u.s. W myśl tego przepisu, jeżeli przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego przewidują wydanie postanowienia kończącego postępowanie, Zakład w tych przypadkach wydaje decyzję. Od wydanych w trakcie postępowania innych postanowień Zakładu zażalenie nie przysługuje. Z przepisu tego wynika odmienność postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych – w sprawach tych jest obowiązek wydawania decyzji administracyjnych, tam gdzie przepisy k.p.a. przewidują wydanie postanowienia kończącego postępowanie w sprawie. Swoistym uregulowaniem jest także to, że od wydanych w toku postępowania przez ZUS innych postanowień zażalenie nie przysługuje. Tak więc przywołane przez organ w decyzji z dnia [...] lipca 2015 r. przepisy uzasadniały wydanie w przedmiocie odmowy przeprowadzenia dowodu postanowienia, a nie decyzji jak uczynił to Zakład. Postanowienie takie należy traktować jako rozstrzygnięcie niekończące w sprawie. Z art. 77 § 2 k.p.a. wynika bowiem, że organ może w każdym stadium postępowania zmienić, uzupełnić lub uchylić swoje postanowienie dotyczące przeprowadzenia dowodu. Brak jest więc podstawy prawnej do wydania decyzji administracyjnej w przedmiocie odmowy przeprowadzenia dowodu. Istnieje jedynie możliwość wydania postanowienia w tym przedmiocie. Na takie postanowienie nie przysługuje zaś możliwość wniesienia zażalenia, jest ono bowiem niezaskarżalne. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Z kolei art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. stanowi, że przesłanką stwierdzenia nieważności decyzji jest jej wydanie bez podstawy prawnej. W tym stanie rzeczy, należało stwierdzić nieważność zaskarżonych decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie odmowy przeprowadzenia dowodu jako wydanych bez podstawy prawnej. Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 w związku z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.