VIII SA/Wa 839/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Fularski, Sędziowie Sędzia WSA Cezary Kosterna, Sędzia WSA Renata Nawrot /sprawozdawca/, Protokolant Referent Małgorzata Domagalska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 października 2014 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] października 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta S. z dnia [...] września 2013 r. nr [...]; 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości do chwili uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Decyzją z dnia [...] września 2013 r., nr [...], Burmistrz Miasta S. (dalej "organ I instancji"), działając m.in. w oparciu o art. 16 a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139 poz. 992 ze zmianami, dalej: "ustawa o świadczeniach rodzinnych") odmówił przyznania J. P. (dalej także jako "skarżąca") specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad matką M. T. w okresie od [...] sierpnia 2013 r. do [...] października 2013 r. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że do dnia [...] czerwca 2013 r. skarżąca pobierała świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawną matką, a prawo do ww. świadczenia wygasło z dniem [...] czerwca 2013 r., zgodnie z art. 11 ust. 1 i 3 ustawy o zmianie ustawy i świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z dnia 31 grudnia 2012 r., poz. 1548). Składając uprzednio wniosek o ustalenie świadczenia pielęgnacyjnego, J. P. była osobą bezrobotną zarejestrowaną w urzędzie pracy, bowiem jej ostatni stosunek pracy wygasł zgodnie z umową na czas określony (zatrudnienie od [...] grudnia 1996 r. do [...] czerwca 1997 r.). Ponadto według organu I instancji składając wniosek o świadczenie pielęgnacyjne w dniu [...] kwietnia 2011 r., skarżąca nie rezygnowała z pracy. Po wygaśnięciu świadczenia pielęgnacyjnego, w okresie od [...] lipca 2013 r. do [...] lipca 2013 r. skarżąca była zatrudniona na pół etatu na podstawie umowy o pracę, przy czym umowa ta została rozwiązana na mocy porozumienia stron, za wypowiedzeniem pracownika. W dniu [...] sierpnia 2013 r. J. P. złożyła wniosek o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad matką na podstawie art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych. W ocenie organu I instancji rezygnacja skarżącej z pracy nie była związana z koniecznością sprawowania stałej opieki nad matką, a podjęcie przez nią zatrudnienia na kilkanaście dni nastąpiło w celu spełnienia warunku zawartego w art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organ I instancji wywiódł, iż pomiędzy powstaniem stanu niepełnosprawności wywołującym konieczność sprawowania opieki przez inną osobę, a zaprzestaniem zatrudnienia musi zaś występować związek przyczynowo - skutkowy. Oznacza to, że osoba powinna zrezygnować z zatrudnienia poprzez własne działanie po zaistnieniu okoliczności powodujących konieczność sprawowania opieki. W związku z powyższym uznano, że skarżąca nie spełnia przesłanki określonej w art. 16a ust. 1 ww. ustawy, czyli nie zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad matką M. T. W odwołaniu od powyższej decyzji, skarżąca wskazała, że spełnia wszystkie kryteria do otrzymania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Nadto w poprzednich latach w opiece nad matką pomagała jej babcia i córka jak również sąsiedzi, zaś obecnie stan zdrowia matki pogorszył się, co powoduje, że wymaga ona całodobowej opieki i dlatego zmuszona była do zrezygnowania z zatrudnienia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. (dalej także jako: "SKO" lub "organ odwoławczy") decyzją z dnia [...] października 2014 r. nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2013 r., poz. 267, daje jako "K.p.a.") utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji SKO wskazało, że odwołująca się prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, przy czym zamieszkuje również z nimi matka. Matka skarżącej jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji z powodu utraty wzroku, ponadto jest chora na [...], przeszła również [...] i w rezultacie wymaga całodobowej opieki. Przed przyznaniem skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego (od dnia [...] lutego 2011 r.) była zarejestrowana w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. W okresie od [...] grudnia 1996 r. do [...] czerwca 1997 r. skarżąca była zatrudniona w sklepie wielobranżowym "[...]" w S. na umowę o pracę, przy czym stosunek pracy ustał w związku z upływem okresu, na który zawarta została umowa. Następnie w okresie od [...] września 1998 r. do [...] czerwca 2000 r. prowadziła działalność gospodarczą, zaś po jej zaprzestaniu była bezrobotna. Kolejne zatrudnienie miało miejsce od [...] lipca 2013 r. do [...] lipca 2013 r., a z dołączonego świadectwa pracy jak wskazuje SKO wynika, że stosunek pracy wygasł na skutek rozwiązania umowy za wypowiedzeniem przez pracownika. Organ odwoławczy powołując się na art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazał, że przesłankami do nabycia prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego są: 1. spełnienie ustawowego kryterium dochodowego, 2. rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawnym krewnym. SKO wyjaśniło, że rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej musi być bezpośrednio związana z koniecznością zaopiekowania się niepełnosprawnym krewnym. Zatem w przeciwieństwie do świadczenia pielęgnacyjnego nie wystarczy, że osoba ubiegająca się o specjalny zasiłek opiekuńczy była nieaktywna zawodowo (nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy z uwagi na opiekę), lecz musi nastąpić rezygnacja z faktycznie wykonywanego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki. Organ odwoławczy zauważył, że dochód w kwocie [...] zł na osobę w rodzinie nie przekroczył ustawowego kryterium dochodowego wynoszącego 623 zł na osobę, a to oznacza, że została spełniona przesłanka z art. 16a ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W ocenie SKO odwołująca się nie spełniła jednak przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad matką. Nie spełnienie choćby jednej z przesłanek uprawniających do specjalnego zasiłku opiekuńczego oznacza, że odwołującej się nie przysługuje ww. świadczenie. SKO zwróciło uwagę, że pierwsze orzeczenie lekarza orzecznika ZUS zaliczające M. T. do osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji na trwałe, zostało wydane w 1996 r., a skarżąca w grudniu 1996 r. podjęła zatrudnienie i pracowała do czerwca 1997 r., tj. do czasu upływu okresu na jaki zawarta została umowa o pracę. Również we wrześniu 1998 r. podjęła działalność gospodarczą, którą prowadziła do czerwca 2000 r. Kolejne jej zatrudnienie miało miejsce w lipcu 2013 r. i trwało [...] dni. SKO zauważyło, że wszystkie okresy aktywności zawodowej skarżącej miały miejsce w czasie, gdy matka była trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji i wymagała opieki. W ocenie organu odwoławczego odwołująca się nie zrezygnowała z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad matką, gdyż świadczenie pielęgnacyjne otrzymała nie z uwagi na rezygnację z zatrudnienia, lecz z uwagi na niepodejmowanie zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad matką, co jednoznacznie wynika z akt sprawy. Skarżąca jest osobą, która nie podejmuje zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, natomiast niewątpliwie nie można stwierdzić, że zrezygnowała z zatrudnienia z tego powodu, gdyż przed podjęciem sprawowania opieki nad matką nie była osobą zatrudnioną. Według organu odwoławczego - fakt podjęcia zatrudnienia w dniu [...] lipcu 2013 r. i rezygnacja z tego zatrudnienia po kilkunastu dniach ([...] lipca 2013 r.), w okresie, niepełnosprawności matki, kiedy wymagała całodobowej opieki, świadczy wymownie o tym, że celem takiego zatrudnienia było wypełnienie warunku określonego w art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych, od którego uzależnione jest przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego. J. P. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie na ww. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. wnosząc o jej uchylenie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła: 1. niezgodne ze stanem faktycznym ustalenie, iż nie przysługuje jej świadczenie w sytuacji gdy spełnia przesłanki z ustawy o świadczeniach rodzinnych uprawniających do otrzymania zasiłku opiekuńczego, oraz to, iż opieka nad przewlekle chorą matką nie pozwala jej na podjęcie jakiegokolwiek nowego zatrudnienia, 2. obrazę przepisów prawa w szczególności art. 7 i art. 77 K.p.a. poprzez dowolne i wybiórcze podejście do materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie. Powołując się na powyższe wniosła o uwzględnienie skargi i uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. utrzymującej w mocy decyzję z dnia [...] września 2013 r. wydana przez Burmistrza Miasta S. W uzasadnieniu skargi skarżąca nie zgodziła się z argumentacją organów obu instancji. Jako przyczynę odmowy przyznania świadczenia organy orzekające w sprawie zgodnie uznały, iż fakt ustania zatrudnienia po kilkunastu dniach był działaniem celowym, wymuszającym spełnienia warunku przyznania przedmiotowego świadczenia. Zaznaczyła, iż zrezygnowała z zatrudnienia w [...] w S. by świadczyć pomoc chorej matce. Opieka jest długotrwała i stała, wykonywana jest całodobowo. Ponadto zdaniem skarżącej nie ma innej osoby z kręgu osób uprawnionych do alimentacji by sprawowała osobista opiekę nad matką. Dalej wywiodła, że ustalenia organów są błędne, materiał dowodowy zebrany w sprawie powinien być kompletny, tj. dotyczący wszystkich okoliczności faktycznych, które mają znaczenie w sprawie. W ocenie skarżącej zaprezentowane w omawianej kwestii stanowisko organów naruszyło wynikający z art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. obowiązek podejmowania wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia stanu faktycznego sprawy. Regulacja art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie uzależnia spełnienia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia z koniecznością zatrudnienia przez określony okres czasu. Przesłanką przyznania świadczenia, w ocenie organów, jest zaś fakt rezygnacji z pracy przez opiekuna i to pracy wykonywanej przez dłuższy czas. Skarżąca podkreśliła, że była zmuszona sama zrezygnować z zatrudnienia, a tym samym wypełniła przesłankę w ww. przepisie. Powołała się również na orzecznictwo sądów administracyjnych. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. wniosło o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Skarga jest uzasadniona. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest do zbadania, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik postępowania. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."), stanowiący, że Sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą przyznania skarżącej specjalnego zasiłku opiekuńczego. Na wstępie należy wskazać, że świadczenie to, obok zasiłku pielęgnacyjnego i świadczenia pielęgnacyjnego należy do grupy świadczeń opiekuńczych uregulowanych w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Wprowadzone zostało ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r., poz. 1548), zgodnie z którą w ustawie o świadczeniach rodzinnych dodano art. 16a, określający przesłanki uzyskania i wysokość specjalnego zasiłku opiekuńczego. Przepis ten wszedł w życie z dniem 1 stycznia 2013 r. Zasadnicze przesłanki uzyskania specjalnego zasiłku opiekuńczego określa art. 16a ust. 1, warunki dodatkowe dotyczące dochodu rodziny zawarte zostały w ust. 2-5, natomiast okoliczności wyłączające uzyskanie specjalnego zasiłku opiekuńczego wyliczone zostały w ust. 8. Art. 16a ust. 1 stanowi, że specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Wobec powyższego przesłankami warunkującymi przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego są konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną, istnienie wobec tej osoby obowiązku alimentacyjnego po stronie ubiegającego się o przyznanie świadczenia oraz rezygnacja przez tą osobę z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki. Należy przy tym podkreślić, że rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, o której mowa w art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, to sytuacja, w której wnioskodawca z własnej woli zaprzestaje wykonywania czynności zarobkowych wymienionych w art. 3 pkt 22 ww. ustawy. Definicję zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wyraża bowiem art. 3 pkt 22 powoływanej ustawy. Jednocześnie zakończenie stosunku prawnego zatrudnienia lub innego stanu pracy zarobkowej winno być podyktowane zamiarem sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, związaną z ubiegającym się o świadczenie, o którym mowa, węzłem obowiązku alimentacyjnego. Ponadto stan zdrowia osoby, nad którą opieka ma być sprawowana sprawia, że osoba ta bezwzględnie wymaga opieki. Istotą specjalnego zasiłku opiekuńczego jest więc pomoc osobom zdolnym do pracy, ale rezygnującym z niej po to, aby opiekować się niepełnosprawnym członkiem rodziny. Sprawowanie opieki powinno być zatem wyłącznym powodem rezygnacji z zatrudnienia, rezygnacja zaś z zatrudnienia oznacza, że podjęcie zatrudnienia było możliwe, gdyż osoba rezygnująca była zdolna do pracy (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 czerwca 2007 r., w sprawie o sygn. akt I OSK 1411/06). W kontrolowanej sprawie istota sporu sprowadzała się do oceny spełnienia przez skarżącą przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wynikającej z ust. 1 art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych i związku tej rezygnacji z zatrudnienia z koniecznością sprawowania opieki nad matką. Bezsporne bowiem jest, że na skarżącej, jako córce osoby, legitymującej się orzeczeniem o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji, ciąży zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek alimentacyjny. Jako przyczynę odmowy przyznania dochodzonego świadczenia organy orzekające w sprawie zgodnie uznały, że ustanie krótkotrwałego zatrudnienia ([...] dni w lipcu 2013 r.) za porozumieniem stron nie może być uznane za rezygnację z zatrudnienia w celu sprawowania opieki. Ponadto w ocenie organów fakt podjęcia takiego krótkotrwałego zatrudnienia był podyktowany tylko chęcią uzyskania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Zdaniem organów okoliczności te stanowią o braku związku przyczynowego pomiędzy utratą pracy, a podjęciem opieki nad mężem, a tym samym wykluczone jest uznanie, że spełniona została przesłanka rezygnacji z zatrudnienia. W ocenie Sądu w składzie orzekającym w niniejszej sprawie zgodzić się należy ze skarżącą, że takie stanowisko organów narusza wynikający z art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. obowiązek podejmowania wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia stanu faktycznego sprawy. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego nie wynika bowiem, że skarżąca podjęła zatrudnienie tylko i wyłącznie w zamiarze uzyskania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Organy obu instancji dokonują zaś oceny sprawy w ww. sposób opierając się jedynie na swoich przypuszczeniach i domniemaniach, nie znajdujących jakiegokolwiek oparcia w zebranym w sprawie materiale dowodowym. Dokonanie przez organy w ten sposób oceny sprawy świadczy o tym, że jest ona dowolna, a jako taka narusza art. 80 K.p.a. Organy nie uzasadniają również w przekonywujący sposób swoich rozstrzygnięć, a to oznacza, że ich decyzje naruszają art. 11 (zasada przekonywania) w związku z art. 107 § 3 K.p.a. (uzasadnienie decyzji). Zauważyć należy, że art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie uzależnia spełnienia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia z koniecznością zatrudnienia przez określony okres czasu. Musi natomiast istnieć wyraźny i bezpośredni związek przyczynowy (ale też czasowy) między ustaniem zatrudnienia, a podjęciem przez wnioskodawcę opieki nad wskazaną w tym przepisie osobą. Organy mogą oczywiście przyjąć, że podjęcie krótkotrwałego zatrudnienie nie zostało podjęte z zamiarem faktycznego wykonywania pracy, nie mniej, takie założenie winno być wykazane przeprowadzonym postępowaniem dowodowym. Organy nie mogą bowiem wydawać swoich rozstrzygnięć jedynie na podstawie swoich założeń, przypuszczeń czy też domniemań, lecz powinny dokonać konkretnych ustaleń na gruncie konkretnej sprawy, po przeprowadzeniu w rzetelny i wyczerpujący sposób postępowania dowodowego. W kontrolowanej sprawie faktem bezspornym jest, że skarżąca podjęła pracę jedynie na krótki okres czasu w wymiarze na pół etatu. Przy ocenie tej sytuacji, nie można jednak pominąć pozostałych okoliczności, tj. czy skarżąca chciała i mogła podjąć pracę, jak również czy miała w ogóle zamiar ją wykonywać przez dłuższy czas niż wynikało to ze świadectwa pracy. Ww. okoliczności umknęły uwadze organów obu instancji, wobec czego decyzje wydane w przedmiotowej sprawie naruszają prawo. Brak jest również precyzyjnych ustaleń w zakresie kto sprawował opiekę nad matką, w okresie zatrudnienia skarżącej w [...] w S. w wymiarze na pół etatu, na czym ta opieka polegała oraz dlaczego powyższa opieka nie mogła być kontynuowana w czasie pracy skarżącej. Wyjaśnienia wymaga także na czym polegało pogorszenie stanu zdrowia matki skarżącej na które powoływała się w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Okoliczność powyższa powinna być wykazana przez skarżącą i poparta stosownym zaświadczeniem lekarskim, z którego by wynikało kiedy nastąpiło pogorszenie stanu zdrowia, a tym samym czy zbiegło się to ewentualnie z decyzją skarżącej o wypowiedzeniu umowy o pracę. Organy wyjaśnią również poprzez odebranie oświadczenia od skarżącej bądź jej przesłuchanie, w jaki sposób świadczyła pracę w okresie od [...] lipca 2013 r. do [...] lipca 2013 r., tj. czy pracowała codziennie po kilka godzin, w jakich godzinach, czy też np. 2 – 3 dni w tygodniu. Krótkotrwałe zatrudnienie traktowane jako obejście prawa powinno zostać należycie wyjaśnione i umotywowane. Brak powyższych ustaleń powoduje, że nie do odparcia są zarzuty skargi odnoszące się do ustalenia wybiórczego materiału dowodowego. W związku z powyższym, zdaniem Sądu w niniejszej sprawie doszło do naruszenia ww. przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na jej wynik. Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji, winien mieć na uwadze przedstawioną wyżej ocenę sprawy dokonaną przez Sąd. Organ powinien więc zgodnie z art. 7 K.p.a. podjąć wszelkie kroki do wyjaśnienia sprawy, zebrać w wyczerpujący sposób materiał dowodowy (art. 77 K.p.a.), a następnie dokonać jego swobodnej, ale nie dowolnej oceny (art. 80 K.p.a.) i uzasadnić w przekonywujący sposób swoje rozstrzygnięcie (art. 107 § 3 K.p.a.). Dopiero bowiem wówczas decyzja organu będzie zgodna z prawem. Mając na uwadze powyższe, Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w punkcie pierwszym wyroku, tj. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Na podstawie art. 152 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w punkcie drugim wyroku.