VIII SA/Wa 840/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Owsińska-Gwiazda /sprawozdawca/, Sędziowie Sędzia WSA Cezary Kosterna, Sędzia WSA Leszek Kobylski, Protokolant referent stażysta Małgorzata Domagalska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 stycznia 2011 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2010 r. nr [...]; 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości do chwili uprawomocnienia się niniejszego wyroku. 1.1. Zaskarżoną decyzją z [...] lipca 2010 r., po rozpoznaniu wniosku J. M. (dalej: "skarżący") o ponowne rozpatrzenie sprawy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "ZUS") utrzymał w mocy swoją decyzję z [...] maja 2010 r. w sprawie odmowy umorzenia należności skarżącego wraz z odsetkami za zwłokę, kosztów upomnienia oraz opłaty dodatkowej (łącznie [...] zł) z tytułu składek na: – ubezpieczenie społeczne pracownicze za okres od VIII/1998 r. do XII/1998 r. ([...]zł); – ubezpieczenie społeczne pracownicze za okres od III/2001 r. do IX/2007 r. ([...]zł); – ubezpieczenie społeczne sam za siebie : od III/1998 r. do IX/2007 r., a także od V/1999 r. do IX/2007 r. ([...]zł + [...]zł); – Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za pracowników za okres od III/2002 r. do IX/2007 r. ([...]zł); – Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych sam za siebie za okres od V/1999 r. do IX/2007 r. ([...]zł); – opłatą dodatkową ([...]zł); – odsetek od składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne za okresy od III/2002r. do IX 2007r. ([...]zł + [...] zł). Jako podstawę materialnoprawną decyzji organ powołał między innymi art. 83 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze. zm.; dalej: "u.s.u.s"). 1.2. Uzasadniając decyzję ZUS przedstawił przebieg postępowania w sprawie i powołał się na ustalenia faktyczne dokonane po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego. Podniósł, że skarżący wystąpił z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu wskazanych składek ze względu na trudną sytuacją finansową. Zaległości wobec ZUS powstały w okresie, kiedy skarżący był wspólnikiem spółki cywilnej Zakład Produkcyjno – Handlowy "[...]" (do [...] lutego 2001 r.), prowadził działalność gospodarczą pod nazwą Zakład Produkcyjno – Handlowy "[...]" w okresie od [...] lutego 2001 r. W okresie od [...] grudnia 2009 r. do [...] lutego 2010 r. skarżący zgłosił zawieszenie prowadzonej działalności, którą wznowił z dniem [...] marca 2010 r. Prowadzona działalność gospodarcza ma charakter sezonowy, prowadzona jest od marca do października danego roku, w tym okresie skarżący zatrudnia jednego pracownika i osiąga dochód w kwocie [...] zł brutto. Zgodnie z przedłożonymi odpisami zeznań podatkowych (PIT-28) za 2006 r. skarżący wykazał dochód w kwocie [...] zł, w 2007r. w wysokości [...] zł zaś za 2008 r. w kwocie [...] zł. Skarżący ponosi świadczenia alimentacyjne na rzecz swojej 22 letniej córki ( protokół z [...] lipca 2006 r. w sprawie sygn. akt [...] Sądu Rejonowego w R.) oraz dobrowolnie kwotę w wysokości [...] zł tytułem należności za stancję studencką. Posiada zobowiązania wobec [...] S.A. w W. w kwocie [...] zł. Ma zniesioną małżeńską wspólność ustawową od [...] lipca 1998 r. Spłaca kredyt w wysokości [...] zł, z tytułu dzierżawy maszyn od [...].01.2008 r do [...].12.2009 r obowiązany był uiszczać opłatę w wysokości [...] zł miesięcznie, a tytułem dzierżawy budynku w którym prowadzi działalność w okresie jw. kwotę po [...] zł miesięcznie. Był wspólnie z żoną współwłaścicielem lokalu mieszkalnego w R., które umową darowizny z [...] lipca 1998 r. zostało przekazane na rzecz teściów skarżącego. Posiada samochód osobowy [...] z 1999 r. na którym ustanowiony jest zastaw na rzecz [...] Bank S.A. O/ L.. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w R. wydał postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wskutek stwierdzenia nieściągalności, m. in z uwagi na nie prowadzenie przez skarżącego działalności gospodarczej i nie pozostawanie w zatrudnieniu. Skarżący podnosi, iż dochód jaki uzyskuje z prowadzonej działalności nie pozwala na spłatę zaległości składkowych, wystarcza jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb; nie mieszka on z rodziną – w okresie letnim zamieszkuje w dzierżawionym na potrzeby prowadzonej działalności budynku warsztatowym, a w okresie jesienno – zimowym u bratanka lub mimo separacji z żoną w R. przy ulicy P.. Zdaniem organu, z ustaleń faktycznych wynika, iż w przypadku skarżącego nie występuje brak możliwości spłaty zadłużenia, ponieważ skarżący osiąga dochody w ramach prowadzonej działalności gospodarczej. Skarżący nie wykazał zaległości z tytułu zobowiązań alimentacyjnych, nieopłaconych rachunków za media, zaległości z tytułu wynajmu budynku czy maszyn oraz kredytu w ratach miesięcznych po [...] zł, co świadczy o tym, iż jego dochody pozwalają na regulowanie innych należności, a zatem powinny również pozwolić na regulowanie należności wobec ZUS- u np. w zawartym na dogodnych warunkach układzie ratalnym. Skarżący świadomie podejmował wszelkie próby mające na celu uniknięcie odpowiedzialności za powstały dług za czym przemawia fakt pozbycia się na rzecz bliskich wszelkich praw majątkowych, rozdzielność majątkowa małżeńska, separacja oraz dobrowolne alimenty na córkę. W ocenie organu nie zachodzą zatem przesłanki, o których mowa w art. 28 ust 3 pkt 1-6 oraz art. 28 ust. 3 u.s.u.s. 2. Z ostatecznym w administracyjnym toku instancji rozstrzygnięciem nie zgodził się skarżący. Pismem z [...] sierpnia 2010 r. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Autor skargi, występując o dokonanie kontroli legalności zaskarżonej decyzji, podtrzymał argumentację prezentowaną w trakcie postępowania administracyjnego. Zarzucił naruszenie przepisów obowiązującego prawa jak również błędy w ustaleniach faktycznych przyjęte za podstawę rozstrzygnięcia. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji poprzedzającej i umorzenie mu należności z tytułu składek i odsetek, kosztów upomnienia i opłaty dodatkowej. W uzasadnieniu podniósł w szczególności, iż nie posiada stałego źródła dochodu, a prowadzona przez niego działalność gospodarcza funkcjonuje jedynie sezonowo. Osiągany dochód pozwala na zaspokojenie podstawowych potrzeb utrzymania jak wyżywienie, odzież, spełnienie obowiązku alimentacyjnego wobec studiującej córki i partycypacja w kosztach opłaty za stancję studencką. Oprócz długu na rzecz ZUS ma też zadłużenie na rzecz spółki [...] w związku z tym wniosek ZUS – a dotyczący jego dobrej sytuacji majątkowej jest sprzeczny ze stanem faktycznym. 3. Odpowiadając na skargę, organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wystąpił o jej oddalenie. Za chybione uznał zarzuty skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga zasługuje na uwzględnienie. 4.1. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Ocenie Sądu podlegają zgodność aktów administracyjnych zarówno z przepisami prawa materialnego, jak i procesowego. Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się więc do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. Ocena ta dokonywana jest przy tym według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co wynika z treści art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej: "u.p.p.s.a."). Wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonego aktu może nastąpić wówczas, gdy zostanie spełniona przynajmniej jedna z przesłanek wskazanych w art. 145 u.p.p.s.a. 4.2. W sprawie niniejszej warto również wskazać, że na proces stosowania prawa składa się szereg etapów i elementów. I tak, w pierwszej kolejności organ stosujący prawo powinien zidentyfikować odpowiednią normę prawa materialnego, której zastosowanie może wchodzić w rachubę w odniesieniu do rozpatrywanej sprawy. Następnie poprzez dokonanie wykładni tej normy, winien zrekonstruować jej treść i w oparciu o wynikające stąd wnioski, stwierdzić ustalenie, jakich faktów jest konieczne z punktu widzenia zastosowania tej normy. Ustalenie tych faktów winno nastąpić według reguł prawa procesowego, a zwłaszcza tych reguł, które dotyczą postępowania dowodowego. Końcowym etapem jest dokonanie subsumcji, czyli przyporządkowanie ustalonego stanu faktycznego do hipotezy normy prawa materialnego. Rolą sądu pierwszej instancji jest kontrola prawidłowości tego działania, z uwzględnieniem przepisów art. 134 u.p.p.s.a. 4.3. W realiach niniejszej sprawy, obowiązkiem ZUS było zatem w pierwszej kolejności ustalenie, czy istnieją należności (zaległości) składkowe, których umorzenia domaga się skarżący. Za bezprzedmiotowe (podlegające umorzeniu zgodnie z art. 105 § 3 K.p.a.), należy bowiem uznać prowadzenie przez organ postępowania w sprawie umorzenia nieistniejących (przedawnionych) należności składkowych. ZUS nie ustalił zaś, czy i w jakiej wysokości istnieje przedmiot postępowania wskazany przez skarżącego, co świadczy zdaniem Sądu o niezrozumieniu istoty postępowania w trybie umorzenia należności składkowych i wadliwej wykładni przepisów prawa materialnego dokonanej przez ZUS. W efekcie organ naruszył przepisy postępowania, tj. art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. w związku z przepisami prawa materialnego, tj. art. 24 ust. 5d oraz art. 31 u.s.u.s., a także art. 108 § 1 i art. 115 § 2 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm., dalej: "O.p."). Zdaniem Sądu, naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, jako efekt błędnej wykładni lub (i) niewłaściwego zastosowania przepisów prawa materialnego, mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nie można bowiem prawidłowo rozstrzygnąć sprawy o umorzenie należności składkowych bez ustalenia ich wysokości. Ich wysokość może być bowiem zdaniem Sądu mniejsza od tej, którą za istniejącą przyjął skarżący wraz z ZUS w trakcie postępowania administracyjnego. Powtórzyć należy, że bezprzedmiotowe, a przez to niedopuszczalne, jest prowadzenie postępowania w sprawie umorzenia nieistniejących należności składkowych (art. 105 § 3 K.p.a.). 5. Organ nie wyjaśnił, na jakiej podstawie domaga się od skarżącego jako wspólnika spółki cywilnej Zakład Produkcyjno – Handlowy "[...]" spłaty zaległości składkowych spółki cywilnej jako płatnika składek. Z akt sprawy nie wynika, czy uprzednio została wydana stosowna decyzja o odpowiedzialności skarżącego jako osoby trzeciej za zobowiązania spółki cywilnej. Decyzji takiej nie załączono do akt. Uzasadnienia decyzji ZUS nie zawierają stosownych informacji o tym, z jakiego tytułu powstały zaległości w należnościach składkowych w ramach "ubezpieczenia społecznego za pracowników", ubezpieczenia społeczne "sam za siebie" obciążające skarżącego. W świetle art. 31 u.s.u.s., zastosowanie w sprawie znajdują zaś przepisy art. 108 i art. 115 O.p. Do dnia skutecznego doręczenia skarżącemu decyzji ZUS nakładającej na niego odpowiedzialność za zobowiązania spółki cywilnej z tytułu należności składkowych, prowadzenie postępowania z jego wniosku o umorzenie tych zobowiązań (należności składkowych) jest bezprzedmiotowe, a tym samym niedopuszczalne. To uchybienie Sąd uznał za mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, z przyczyn wskazanych w pkt 4.3. uzasadnienia niniejszego wyroku. Dodać należy, że zgodnie z art. 24 ust 5d u.s.u.s., przedawnienie należności z tytułu składek wynikających z decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej lub następcy prawnego następuje po upływie 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym decyzja została wydana. 6. Kolejne uchybienie organu dotyczy odstąpienia od obowiązku dokonania stosownej analizy sytuacji majątkowej skarżącego i jego zdolności płatniczych przez pryzmat przepisów art. 28 ust. 2 – 4 u.s.u.s. To uchybienie, o drugorzędnym znaczeniu w świetle uprzednio wskazanych przez Sąd uchybień, nie miało jednak istotnego wpływu na wynik sprawy. Organ nie ustalił bowiem w sposób prawidłowy stanu faktycznego sprawy. Szczególnie w zakresie wysokości istniejących należności składkowych, faktycznie obciążających skarżącego. Ta okoliczność stanowiła wystarczający powód uchylenia zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji. Wydanie prawidłowej decyzji odmawiającej umorzenia istniejących należności składkowych wymaga jednak jej należytego uzasadnienia, w sposób zgodny z regułami przewidzianymi w przepisach o postępowaniu administracyjnym. Obowiązkiem ZUS jest wyjaśnienie, w jakiej wysokości istnieją zaległości z tytułu należności składkowych, o których umorzenie występuje wnioskodawca, czy zostały spełnione przesłanki pozwalające na stwierdzenie ich całkowitej nieściągalności. Skoro jednak w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidziana została możliwość umorzenia należności składkowych pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, to obowiązkiem ZUS jest wskazać powody, dla których odmawia ich umorzenia. W tym celu konieczne jest wyciągnięcie stosownych wniosków z dokonanej analizy sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego oraz jego zdolności płatniczych. Zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., na podstawie tego przepisu umarzane mogą być należności składkowe tylko w uzasadnionych przypadkach. 7. Ponownie rozpoznając sprawę ZUS obowiązany będzie zatem ustalić kwotę istniejących należności składkowych, obciążających skarżącego. Jeżeli wniosek skarżącego dotyczy nieistniejących (przedawnionych) należności składkowych bądź też należności spółki cywilnej, którymi skarżący dotychczas nie został skutecznie obciążony, to postępowanie administracyjne jako bezprzedmiotowe podlega w tym zakresie umorzeniu. W pozostałym zakresie obowiązkiem organu będzie dokonać analizy sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego, a także jego zdolności płatniczych, w celu ustalenia, czy wystąpiły przesłanki wskazane w art. 28 ust. 2 – 4 u.s.u.s. (uwzględniając przepisy wykonawcze przewidziane w delegacji z art. 28 ust. 3b u.s.u.s.), pozwalające na ewentualne umorzenie w całości lub w części faktycznie istniejących i obciążających skarżącego należności składkowych. Dopiero wówczas możliwe jest wydanie przez organ prawidłowej decyzji w ramach tzw. uznania administracyjnego, na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 152 u.p.p.s.a., Sąd orzekł jak w wyroku. ----------------------- 6