VIII SA/Wa 853/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Leszek Kobylski po rozpoznaniu w dniu 9 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu sprzeciwu E. K. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 10 stycznia 2018 r. odmawiającego skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi E. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie utraty statusu osoby bezrobotnej postanowił: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 10 stycznia 2018 r. E. K. (dalej: "skarżący") złożył w niniejszej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Oświadczył, że jest osobą samotnie gospodarującą, bez dochodu, majątku i możliwości zarobkowych. Jednocześnie podał, że spłaca pożyczkę – [...] zł, ponosi koszty utrzymania mieszkania – [...] zł rocznie oraz koszty leczenia [...] zł miesięcznie. Odpowiadając na wezwanie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej także jako: "Sąd"), wystosowane w trybie art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") skarżący wyjaśnił, że koszty jego utrzymania ponosi matka, która również pożycza "od znajomych" na utrzymanie syna. Oświadczył, że z powodu posiadanych schorzeń nie może pracować fizycznie. Pożyczka, którą zaciągnął przeznaczona została na remont dachu. Do pisma skarżący załączył zaświadczenie o niekorzystaniu ze świadczeń pomocy społecznej, fakturę za leki oraz odcinek emerytury matki. Postanowieniem z dnia 10 stycznia 2018 r. starszy referendarz sądowy umorzył postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, wskazując na to, że skarżący jest zwolniony od ponoszenia kosztów sądowych na podstawie art. 239 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a. oraz odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Od ww. postanowienia skarżący wniósł sprzeciw wskazując, że ma prawo do ustanowienia adwokata z urzędu i rzetelnego procesu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ustawodawca użył w tym przepisie określenia "gdy wykaże", co oznacza, że wnioskodawca ma obowiązek udowodnić i przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji określonej w art. 246 § 1 i 2 p.p.s.a. (por. "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym – komentarz", Bogusław Dauter, Bogusław Gruszczyński, Andrzej Kabat, Małgorzata Niezgódka-Medek; wydanie II – Kantor Wydawniczy ZAKAMYCZE 2006; str. 554). Należy wskazać, iż przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób żyjących w ubóstwie. Udzielenie prawa pomocy jest przecież formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący. Instytucja prawa pomocy jest zatem wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza jednocześnie konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej ani do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Jak wskazuje się w doktrynie oraz orzecznictwie sądów administracyjnych prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Jego celem jest bowiem zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Analizując jednak treść oświadczenia zamieszczonego we wniosku o przyznanie prawa pomocy należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego jego i jego rodziny. Podkreślenia wymaga, na co zwrócił uwagę również starszy referendarz sądowy, iż skarżący nie wykazał by istotnie brak pracy wynikał z przyczyn od niego niezależnych w szczególności, że względy zdrowotne uniemożliwiają mu podjęcie jakiejkolwiek pracy. Ponadto okoliczności pozostawania w bardzo trudnej sytuacji materialnej nie potwierdza również fakt, że skarżący nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej. Należy także podkreślić, że dla spełnienia przesłanek uzasadniających ustanowienie w ramach prawa pomocy pełnomocnika bez znaczenia pozostaje stopień skomplikowania sprawy, czy też nieznajomość przez stronę przepisów prawa. Sąd zauważa, iż przepisy ustawy p.p.s.a. uzależniają przyznanie prawa pomocy tylko od okoliczności związanych z sytuacją materialną strony wnioskującej, a nie od charakteru sprawy oraz potrzeby udziału profesjonalnego pełnomocnika. Nadto w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym z uwagi na gwarancje procesowe przewidziane w art. 134 § 1 p.p.s.a. (brak związania sądu zarzutami skargi) oraz w art. 140 § 1 p.p.s.a. (obowiązek pouczenia strony o sposobie i terminie zaskarżenia orzeczenia) brak jest podstaw do uznania, że strona bez udziału profesjonalnego pomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w toczącym się postępowaniu. Sąd rozpoznając sprzeciw, który zasadniczo sprowadza się do gołosłownego powielania dotychczasowych oświadczeń skarżącego nie kwestionuje żadnego z argumentów przywołanych przez starszego referendarza sądowego. W ocenie Sądu zaskarżone sprzeciwem postanowienie starszego referendarza sądowego z 10 stycznia 2018 r. wydane zostało prawidłowo, w poprawnie ustalonym stanie faktycznym. Należy więc uznać, że wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Mając na uwadze powyższe, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 § 1 p.p.s.a., Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia, czyli utrzymał w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego.