VIII SA/Wa 869/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Kot, Sędziowie Sędzia WSA Iwona Owsińska-Gwiazda, Sędzia WSA Cezary Kosterna /sprawozdawca/, Protokolant Aleksandra Borkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 czerwca 2010 r. sprawy ze skargi H. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] września 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu opłaty targowej 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta W. z dnia [...] lipca 2009 r. nr [...]; 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości do chwili uprawomocnienia się niniejszego wyroku. 1. Przedmiotem skargi wniesionej przez H.G. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. (dalej: SKO lub organ drugiej instancji) z dnia [...] września 2009 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta W. (dalej: Prezydent lub organ pierwszej instancji) z [...] lipca 2009 r. numer [...] odmawiającą umorzenia skarżącej zaległości podatkowych w opłacie targowej. 2. Prezydent W. dwiema decyzjami z [...] września 2008 r. określił skarżącej wysokość zobowiązania podatkowego w opłacie targowej: jedna decyzją w łącznej kwocie [...] zł za prowadzenie działalności handlowej (sprzedaż warzyw i owoców) na ulicach W. w dniach [...] września, [...] i [...] listopada 2007 r., drugą decyzją - w kwocie [...] zł za prowadzenie działalności handlowej na ulicach W. w dniach [...] lutego 2008 r. Skarżąca po otrzymaniu tych decyzji pismem z dnia [...] października 2008 r. wniosła odwołanie, w którym powołując się na trudną sytuację osobistą i majątkową wniosła o pozytywne rozpatrzenie odwołania. W piśmie tym podnosiła, że w lipcu 2008 r. zmarł jej mąż, samotnie wychowuje dwóch nieletnich synów, a najstarszy 32-letni syn jest bezrobotny i niepełnosprawny. Podawała też, że w 2006 r. spłonął jej budynek gospodarczy, w tym samym roku poniosła znaczne straty na skutek suszy, a w 2007 r. na skutek wiosennych mrozów, co znacznie pogorszyło produkcję sadowniczą. Skarżąca wezwana do uzupełnienia braków odwołania przez: - sprecyzowanie zarzutów przeciwko decyzjom, - określenie istoty i zakresu żądania będącego przedmiotem odwołania, - wskazania dowodów uzasadniających to żądanie, pismem z [...] grudnia 2009 r. wyjaśniła, że [...] listopada 2007 r. zajęła [...] metrów kwadratowych powierzchni, a nie [...] jak wskazano w decyzji. Podniosła też w tym piśmie, że nie jest w stanie zapłacić [...] zł, powtórzyła argumenty o trudnej sytuacji rodzinnej i materialnej, dodatkowo powołała się na fakt przekazania gospodarstwa synowi H. oraz na to, że była operowana na [...]. Dwoma postanowieniami z [...] marca 2009 r. SKO pozostawiło odwołanie skarżącej bez rozpatrzenia na podstawie art. 228 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jednolity Dz. U. z 2005 r., Nr 8, poz. 60 ze zmianami – dalej: Ordynacja podatkowa) z powodu niespełnienia przez odwołanie wymogów wynikających z art. 222 Ordynacji podatkowej. Pismem z [...] marca 2009 r. skarżąca zwróciła się do SKO z prośbą "o przychylne rozpatrzenie prośby w sprawie opłaty targowej [...] zł" ponownie powołując się na swoją trudną sytuację materialną i rodzinną. Następnie w piśmie z [...] marca 2009 r. skierowanym do SKO skarżąca wyjaśniła, że wspomniane w zdaniu poprzednim pismo było wnioskiem o umorzenie zobowiązania podatkowego. W tej sytuacji SKO przekazało jej pisma do Prezydenta W. w celu rozpoznania ich jako wniosku w przedmiocie ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych przez Prezydenta jako organ podatkowy. 3. Skarżąca wezwana przez organ pierwszej instancji do złożenia dokumentów dotyczących wydatków na utrzymanie (faktury VAT ze energię elektryczną, telefon), opłaconych składek na ubezpieczenie (KRUS) oraz do złożenia oświadczenia majątkowego na formularzu, uczyniła to i złożyła wskazane przez organ dokumenty. W oświadczeniu wskazała jako jedyne dochody – rentę w kwocie [...] zł oraz wynagrodzenie niepełnosprawnego syna w kwocie [...] zł, podając jednocześnie że ma na utrzymaniu dwóch synów niepełnoletnich i jednego dorosłego niepełnosprawnego. Zarząd Dzielnicy [...] m. W. pismem z [...] czerwca 2009 r. w jednym zdaniu zaopiniował negatywnie wniosek dotyczący umorzenia należności. 4. Organ pierwszej instancji decyzją z [...] lipca 2009 r. odmówił umorzenia opłaty targowej. Uzasadniając tę odmowę po przytoczeniu okoliczności sprawy organ stwierdził, że: "Z materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy należy wnosić, iż w przypadku Pani H. G. w ostatnim czasie nie wystąpiły okoliczności spowodowane zdarzeniami losowymi (np. pożar, kradzież) lub innym zdarzeniem losowym uznanym za wyjątkowe, które można byłoby określić jako ważny interes podatnika" . Interpretując termin "ważny interes podatnika należy mieć na uwadze to, że o jego istnieniu decydują zobiektywizowane kryteria a ważnego interesu podatnika nie powinno się utożsamiać z subiektywnym przekonaniem podatnika o potrzebie skorzystania z ulgi." Sąd zacytował całość meritum uzasadnienia decyzji pierwszoinstancyjnej. 5. Skarżąca wniosła [...] sierpnia 2009 r. do SKO i zarazem do Prezydenta W. pismo zatytułowane "Prośba", w którym ponownie zwróciła się o umorzenie opłaty targowej i odsetek, w którym ponownie powołuje się na trudną sytuację oraz na okoliczności związane ze śmiercią męża. Pismo to zostało potraktowane jako odwołanie od decyzji Prezydenta W. i [...] września 2009 r. zostało przekazane do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W.. 6. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją objęta skargą w sprawie niniejszej utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. SKO w uzasadnieniu swej decyzji opisał treść art. 67 a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej, wskazało, że w interesie podatnika leży podanie do wiadomości organów wszystkich istotnych okoliczności sprawy i dopilnowanie ich utrwalenia w dokumentach. Zdaniem SKO - podatnik musi mieć świadomość, że "zgodnie z ogólną zasadą postępowania dowodowego ciężar dowodzenia spoczywa na tym, kto wywodzi skutki prawne. Jeśli wiec wnioskodawczyni powołuje się na przesłankę ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego, musi wykazać, na czym one w jej konkretnym przypadku polegają." Następnie organ przedstawił swoje rozumienie i wykładnie przepisów art. 67 a § 1 pkt 3 i art. 210 § 4 Ordynacji podatkowej. Wreszcie SKO skonstatowało, że "organ podatkowy pierwszej instancji, po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniająco-dowodowego i po dokonaniu oceny argumentów przedstawionych przez skarżącą (stan zdrowia i sytuacja materialna) – doszedł do wniosku, że nie występuje ani ważny interes podatnika, ani interes publiczny. Organ jasno uzasadnił negatywne rozstrzygniecie z [...].07.2009 r. o odmowie umorzenia zaległości z tytułu opłaty targowej z należnymi odsetkami, zarówno co do faktów jaki i co do prawa, tak, iż nie ma wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygniecie jest ich logiczną konsekwencją." I tu zacytowano całość meritum uzasadnienia decyzji SKO. 7. Skarżąca nie zgadzając się z tą decyzją wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Ponownie podniosła wcześniej przedstawianą argumentację dotyczącą trudnej sytuacji rodzinnej i materialnej, a także kwestionowała, by zajmowała stanowisko o powierzchni [...] metrów kwadratowych. Wniosła, by Wojewódzki Sąd Administracyjne zmniejszył jej opłaty lub zamienił na pracę dla miasta. 8. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o oddalenie skargi podnosząc, że brak jest w skardze zarzutów prawnych wobec orzeczeń będących jej przedmiotem, zaś decyzje podatkowe nie zamykają skarżącej drogi do złożenia ewentualnej prośby o rozłożenie na raty zaległości podatkowych objętych zaskarżonymi decyzjami. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: skarga jest uzasadniona. 9. Zarówno przy wydaniu zaskarżonej decyzji jak i decyzji pierwszoinstancyjnej doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, przy czym naruszenie przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. 9.1. Jeśli chodzi o decyzję organu pierwszej instancji, to u podstawy naruszenia przepisów postępowania legła niewłaściwa interpretacja przepisów prawa materialnego – w szczególności art. 67 a § 1 Ordynacji podatkowej. Zdaniem organu stosowanie art. 67 a § 1 Ordynacji podatkowej powinno być ograniczone do sytuacji zdarzeń losowych takich jak pożar lub kradzież lub inne wyjątkowe zdarzenia losowe, które w obiektywny sposób można byłoby określić jako "ważny interes podatnika", przy czym o istnieniu tego "ważnego interesu podatnika" decydują zobiektywizowane kryteria. Taka wykładnia jest nie tylko niesłuszna, ale też nielogiczna i pozbawiona sensu, bowiem sprowadza się do uznania za "ważny interes podatnika" zdarzeń losowych lub innych zdarzeń uznanych za wyjątkowe. Tymczasem za ważny interes podatnika uzasadniający zastosowanie art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej należy uznać przede wszystkim sytuacje, w których podatnik z powodu losowych przypadków nie jest w stanie uregulować zaległości podatkowych na skutek utraty możliwości zarobkowania lub utraty majątku. Należy tu mieć na uwadze nie tylko sytuacje wynikłe z nadzwyczajnych, nieprzewidywalnych zdarzeń losowych, ale także normalną sytuacją ekonomiczną, w tym wysokość uzyskiwanych przez podatnika dochodów, jak również konieczność ponoszenia wydatków np. związanych z kosztami leczenia najbliższej rodziny podatnika (tak w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 września 1999 r. SA/Sz 1753/98). Dopiero właściwe rozpoznanie treści norm prawnych pozwoliłoby na przeprowadzenie postępowania związanego z wnioskiem skarżącej z zachowaniem obowiązujących w tym zakresie przepisów prawa. 9.2. Organy obu instancji dopuściły się naruszenia podstawowych zasad postępowania podatkowego zawartych w: art. 121 Ordynacji podatkowej (zasada prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych i informowania uczestników postępowania), art. 122 Ordynacji podatkowej (zasada prawdy obiektywnej). Na wstępie należy tu zauważyć, że skarżąca w dość nieporadny sposób próbowała odwoływać się od decyzji wymiarowych podnosząc jednocześnie argumenty wskazujące na chęć skorzystania przez nią z możliwości, jakie daje art. 67 a Ordynacji podatkowej. Jednak wskazywała zarzuty typowe dla odwołania, polegające na kwestionowaniu powierzchni przyjętej za podstawę wyliczenia opłaty, co przy właściwym zastosowaniu zasad postępowania, w szczególności zasady informowania zawartej w art. 121 § 2 Ordynacji podatkowej pozwalałoby na merytoryczne rozpoznanie jej odwołania. Jednak kwestia prawidłowości decyzji wymiarowych ze względu na granice sprawy leży poza kompetencją Sądu w tej sprawie ze względu na treść art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej: p.p.s.a.). Organ pierwszej instancji uznając, że wniosek skarżącej zmierza do umorzenia należności z naruszeniem zasady informowania (art. 121 § 2 Ordynacji podatkowej) wezwał ją nie do wskazania wszelkich okoliczności i dowodów, które miały służyć uzasadnieniu wniosku o umorzenie, a jedynie do złożenia faktur za energię i telefon, dowodu opłat składek KRUS i oświadczenia majątkowego. Skarżąca złożyła takie właśnie dokumenty, a organ uczynił poniekąd z tego zarzut, że nie wykazała właściwej inicjatywy dowodowej w zakresie udowodnienia korzystnych dla niej okoliczności. Organy nie przestrzegały zasady prawdy obiektywnej (art. 122 Ordynacji podatkowej) jak też obowiązku zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego wynikającego z art. 187 Ordynacji podatkowej. Rozpoznając wniosek na podstawie art. 67 a § 1 Ordynacji podatkowej organ nie jest zwolniony od dokonania prawidłowych ustaleń faktycznych co do faktycznej sytuacji materialnej, rodzinnej i osobistej podatnika w aspekcie możliwości uregulowania przez niego zaległości. Mimo że co do zasady należy zgodzić się z tym, że inicjatywa dowodowa powinna należeć przede wszystkim do podatnika, to jednak w przypadkach szczególnie osób nieporadnych, działających bez fachowej pomocy, od organu należy oczekiwać nie tylko właściwego i wyczerpującego udzielania informacji o prawie, ale także przynajmniej podstawowej inicjatywy dowodowej. Organy wykazały oczywisty brak wnikliwości w ocenie materiału dowodowego, gdyż twierdząc, że nie wystąpiły żadne mające wpływ na sprawę zdarzenia losowe w ogóle nie rozważyły, czy za takie zdarzenia mogą być uznane wskazywane przez skarżącą takie okoliczności jak śmierć męża, choroba i operacja skarżącej, przekazanie gospodarstwa rolnego synowi, zjawiska pogodowe (susze, wiosenne mrozy) wpływające na zmniejszenie plonów. Organy nie rozważyły też, czy podawane przez skarżącą miesięczne dochody w łącznej wysokości [...] zł uzyskiwane przez nią i syna na utrzymanie jej wraz z trzema synami, nie mogą stanowić o zastosowaniu przepisu art. 67 a § 1 Ordynacji podatkowej. 9.3. Wskazane wyżej zarzuty co do wad postępowania organu pierwszej instancji nie zostały zauważone przez SKO, które tak dalece wadliwe postępowanie Prezydenta W. uznało za prawidłowe, a lakoniczne i ogólnikowe uzasadnienie decyzji pierwszoinstancyjnej uznało za "głębokie rozważenie i ocenę" okoliczności sprawy. Tym samym wskazane wyżej naruszenia przepisów postępowania odnoszące się do organu pierwszej instancji należy odnieść również do działań i decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego. 9.4. Biorąc powyższe pod uwagę na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit a) i c) p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a należało uchylić zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ja decyzję Prezydenta W.. Z uwagi na wskazaną wadliwość na podstawie art. 152 p.p.s.a. należało orzec o niewykonywaniu zaskarżonej decyzji. 9. 5. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy będą związane wykładnią przepisu art. 67 a § 1 Ordynacji podatkowej zawartą w drugim akapicie części 9.2. Organy będą też zobowiązane rozważyć pod kątem możliwości zastosowania art. 67 a § 1 Ordynacji podatkowej wszystkie wskazywane przez skarżąca okoliczności, jak też rozważyć, czy jej sytuacja majątkowa, rodzinna i osobista nie uzasadnia zastosowania tego przepisu. Organy powinny przy tym udzielać skarżącej informacji o obowiązujących przepisach, w szczególności dotyczących tego, w jaki sposób powinna wykazywać powoływane przez nią okoliczności. Informacja ta powinna być przekazywana skarżącej w sposób wyczerpujący i zrozumiały, uwzględniający jej możliwości percepcji.