VIII SA/Wa 884/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Kot, Sędziowie Sędzia WSA Renata Nawrot (sprawozdawca), Sędzia WSA Iwona Szymanowicz - Nowak, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Marlena Stolarczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 stycznia 2019 r. w Radomiu sprawy ze skargi A. L. reprezentowanego przez przedstawicielkę ustawową I.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] października 2018 r. nr [...] w przedmiocie pomocy materialnej o charakterze socjalnym uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta R. z dnia [...] sierpnia 2018r., nr [...]. Decyzją z dnia [...]października 2018 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...]utrzymało w mocy decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...]z dnia [...]sierpnia 2018 r. nr [...] orzekającą o przyznaniu A. L. pomoc materialną o charakterze socjalnym – stypendium szkolnego w formie rzeczowej w roku szkolnym 2017/2018 w okresie od [...] września 2017 r. do [...] września 2017 r. w kwocie [...] zł., w okresie od [...] listopada 2017 r. do [...] grudnia 2017 r. w kwocie [...] zł. oraz w okresie od [...] lutego 2018 do [...] lutego 2018 r. w kwocie [...] zł. Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następującym stanie faktycznym sprawy: Pismem z [...]listopada 2017 r. Dyrektor Publicznej Szkoły Podstawowej nr [...] złożył wniosek o przyznanie stypendium szkolnego dla ucznia A. L., który znalazł się pod faktyczną opieką macierzystej babki I. S.. Decyzją z dnia [...]sierpnia 2018 r. nr [...]wydaną przez Prezydenta Miasta [...] przyznano A. L. pomoc materialną o charakterze socjalnym - stypendium szkolne w formie rzeczowej w roku szkolnym 2017/2018 w okresie od [...] września 2017 r. do [...] września 2017 r. w kwocie [...] złotych, w okresie od [...] listopada 2017 r. do [...] grudnia 2017 r. w kwocie [...] złotych oraz w okresie od [...] lutego 2018 do [...] lutego 2018 r. w kwocie [...] złotych. Prawną podstawę rozstrzygnięcia stanowił art. 90b, 90c ust. 2 pkt. 1, 90d, 90m ust. 2 i art. 90n ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. 2018 poz. 1497) w związku z art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z Regulaminem udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie miasta [...] stanowiącego załącznik do Uchwały nr [...] Rady Miejskiej w [...] z dnia [...] lutego 2012 r. (Dz. U. Woj. Mazowieckiego 2018 poz. 6486) i uchwałą nr [...] Rady Miejskiej w [...] z dnia [...]czerwca 2015 r. Od decyzji Prezydenta Miasta [...] odwołanie wniosła przedstawicielka ustawowa A. L. – I. S. zarzucając organowi I instancji naruszenie przepisów postępowania oraz naruszenie prawa materialnego poprzez błędną i wybiórczą interpretację przepisów w sprawie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznając odwołanie za niezasadne, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Po przywołaniu treści przepisów stanowiących materialnoprawną podstawę wydanej decyzji oraz dokonaniu obliczeń dochodu rodziny w poszczególnych miesiącach roku szkolnego 2017/2018 organ zważył, że A. L. był uprawniony do otrzymania stypendium szkolnego w miesiącach: wrześniu, listopadzie i grudniu 2017 r. oraz w miesiącu lutym 2018 r. W pozostałych miesiącach roku szkolnego, z powodu nie spełnienia kryterium dochodowego, stypendium nie mogło zostać przyznane. Spełnienie bowiem ustawowego kryterium dochodowego na osobę w rodzinie ucznia, wynoszącego w omawianym okresie [...] zł, jest jednym z warunków prawa do stypendium szkolnego. Z materiału dowodowego jak wywiodło Kolegium wynika zaś, że dochód rodziny ucznia w przeliczeniu na osobę w rodzinie w miesiącu sierpniu 2017 r. wyniósł [...] zł; w miesiącu wrześniu 2017 r. - [...] zł, w miesiącu październiku i listopadzie 2017 r. - [...] zł, w listopadzie i grudniu 2017 r. - [...] zł, w styczniu 2018 r. - [...] zł, w lutym 2018 r. – [...] zł, w marcu 2018 r. – [...] zł, zaś w kwietniu i maju 2018 r. – [...] zł. Organ wyjaśnił, że przepisy normujące zasady i tryb przyznawania stypendium szkolnego, w tym ustalania dochodu rodziny, mają charakter bezwzględnie wiążący. Organy nie posiadają możliwości prawnych, aby odstąpić od ich stosowania. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie I. S. działająca jako przedstawicielka ustawowa A. L. zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie art. 7 K.p.a, art. 75 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a., art. 80 K.p.a oraz art. 107 § 3 K.p.a. poprzez brak wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z przedmiotowa sprawą, niejasną treść uzasadnienia organu I instancji, w tym brak wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego i należytego zbadania sytuacji dziecka, co naruszyło jego interes prawny jako beneficjenta systemu wsparcia w formie pomocy socjalnej - stypendium szkolnego oraz naruszenie przepisów prawa materialnego wynikających art. 90d ust. 2 oraz art. 90m ust. 7 ustawy o systemie oświaty. W uzasadnieniu skargi podniosła, że A. L. we wrześniu 2017 r. został odebrany spod opieki matki i czasowo umieszczony w placówce szkolno-wychowawczej "[...]" w [...]. Równolegle toczyło się przed sądem rodzinnym postępowanie o ograniczenie władzy rodzicielskiej matce chłopca P. L.. W dniu [...]września 2017 r. Sąd Rejonowy w [...][...]Wydział [...] wydał postanowienie umieszczeniu A. L. pod opieką skarżącej. Szkoła oraz MOPS w [...] zostali zapoznani z postanowieniem Sądu, i tym samym posiadali wiedzę, iż chłopiec pozostaje pod faktyczną opieką I. S.. Mieli również wiedzę na temat jego sytuacji życiowej i finansowej. W chwili odbierania chłopca z placówki "[...]" posiadał on jeden komplet ubrań codziennych, wymagał doposażenia w podstawowe artykuły szkolne, odzież i obuwie. Brak było również środków na pokrycie kosztów biletu miesięcznego na dojazd do szkoły. Mimo to złożenie wniosku o przyznanie pomocy w formie stypendium socjalnego w roku szkolnym 2017/2018 dla ucznia A. L. zostało przez nią wymuszone na Dyrekcji Publicznej Szkoły Podstawowej nr [...] w [...], zaś MOPS od września 2017 r. wstrzymał wypłatę wszystkich świadczeń socjalnych, rodzinnych i wychowawczych, które pobierała matka na chłopca, a które stanowiły jedyne źródło jego utrzymania. Pismem z dnia [...]grudnia 2017 r. postępowanie w sprawie przyznania pomocy zostało zawieszone do czasu rozstrzygnięcia przez Sąd kwestii związanej z ustanowieniem opieki nad uczniem, a zdaniem skarżącej MOPS winien był z urzędu rozważyć zasadność przyznania pomocy. W dniu [...] kwietnia 2018 r. złożone zostało prawomocne orzeczenie Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] marca 2018 roku, ustanawiające I. S. rodziną zastępczą dla A. L. i jakkolwiek postępowanie zostało podjęte, to analiza sytuacji dochodowej gospodarstwa domowego skarżącej trwała kilka miesięcy. Skarżąca podała, że wypłata przyznanego świadczenia wymagała przedstawienia przez skarżącą imiennych rachunków (faktur) lub innych dokumentów potwierdzających poniesione wydatki na cele edukacyjne, które winny mieścić się w okresie od września 2017 r. do lutego 2018 r. W odniesieniu do dyspozycji zawartej w decyzji skarżąca złożyła oświadczenie zawierające opis zakupionych przez nią pomocy, przyborów, odzieży i innych niezbędnych wydatków w celu prawidłowego realizowania obowiązku szkolnego. Organ odmówił jednak wypłaty stypendium szkolnego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując motywy swego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 2107, dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie zaś z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów skargę należy uznać za zasadną, albowiem narusza zarówno przepisy prawa materialnego jak i postępowania administracyjnego, które miało wpływ na wynik sprawy. W pierwszej kolejności odnieść należy się do materialnoprawnej podstawy wydanej decyzji, którą stanowiła ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. 2018 poz. 1457 j.t. ze zm., dalej: ustawa). Stosownie do art. 90c tej ustawy świadczeniami pomocy materialnej o charakterze socjalnym są stypendium szkolne oraz zasiłek szkolny. Zgodnie z art. 90d ust. 1 stypendium szkolne może otrzymać uczeń znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej, wynikającej z niskich dochodów na osobę w rodzinie, w szczególności gdy w rodzinie tej występuje: bezrobocie, niepełnosprawność, ciężka lub długotrwała choroba, wielodzietność, brak umiejętności wypełniania funkcji opiekuńczo-wychowawczych, alkoholizm lub narkomania, a także gdy rodzina jest niepełna lub wystąpiło zdarzenie losowe, z zastrzeżeniami wyrażonymi w dalszej części przepisu, które nie mają jednak zastosowania w sprawie niniejszej. Stypendium szkolne może być udzielone w dwojakiej formie, mianowicie całkowitego lub częściowego pokrycia kosztów udziału w zajęciach edukacyjnych, w tym wyrównawczych, wykraczających poza zajęcia realizowane w szkole w ramach planu nauczania, a także udziału w zajęciach edukacyjnych realizowanych poza szkołą (art. 90d ust. 2 pkt 1 ustawy) lub pomocy rzeczowej o charakterze edukacyjnym, w tym w szczególności zakupu podręczników (art. 90d ust. 2 pkt 2 ustawy). Stypendium szkolne może być także udzielone w formie świadczenia pieniężnego, jeżeli organ przyznający stypendium uzna, że udzielenie stypendium w formach, o których mowa w ust. 2, nie jest możliwe (art. 90d ust. 5 ustawy). Miesięczna wysokość dochodu na osobę w rodzinie ucznia uprawniająca do ubiegania się o stypendium szkolne nie może być większa niż kwota, o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. 2018 poz. 1508 j.t. dalej: ustawa o pomocy społecznej). Zatem prawidłowo wskazał organ, że według stanu prawnego obowiązującego na dzień złożenia wniosku, nie mogła ona przekraczać kwoty [...] zł. Jak wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, dochód na osobę w rodzinie skarżącej w miesiącach wrześniu, listopadzie i grudniu 2017 r. oraz w miesiącu lutym 2018 r. był niższy od kryterium dochodowego wskazanego w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, zatem bezspornie w tych miesiącach A. L. uprawniony był do ubiegania się o przyznanie pomocy materialnej. W tym miejscu wskazać należy także i na to, że z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że skarżąca nie kwestionuje wysokości przyznanego świadczenia, a formę przyznania pomocy. Z akt sprawy wynika, że Dyrektor Publicznej Szkoły Podstawowej nr [...]w [...]we wniosku z [...] listopada 2017 r. wnioskował o przyznanie świadczenia pomocy materialnej w postaci całkowitego lub częściowego pokrycia kosztów udziału w zajęciach edukacyjnych, w tym wyrównawczych, wykraczających poza zajęcia realizowane w szkole w ramach planu nauczania, a także udziału w zajęciach edukacyjnych realizowanych poza szkołą, o którym mowa art. 90d ust. 2 pkt 1 ustawy. Tymczasem organ I instancji orzekł o przyznaniu stypendium szkolnego w formie rzeczowej. Nie jest więc wiadomym, czy organ rozpoznał wniosek Dyrektora, mimo iż pośrednio wskazuje na to uzasadnienie decyzji, czy też rozpoznał sprawę jako wszczętą z urzędu. W istocie więc decyzja tego organu rozstrzyga o przyznaniu stypendium szkolnego, lecz nie rozstrzyga w przedmiocie wniosku Dyrektora Szkoły z dnia [...]listopada 2017 r. Jest to o tyle istotne, że jak wynika z art. 90n ust. 2 ustawy o systemie oświaty świadczenia pomocy materialnej o charakterze socjalnym są przyznawane na wniosek rodziców albo pełnoletniego dziecka lub na wniosek dyrektora szkoły, ale mogą być też przyznane z urzędu na podstawie art. 90n ust. 3 ustawy. W sytuacji więc, gdy organ I instancji uznał, że nie ma podstaw do przyznania stypendium szkolnego w zawnioskowanej postaci, to powinien wydać w tym przedmiocie decyzję wraz z uzasadnieniem czyniącym zadość wymogom art. 107 § 3 K.p.a. W zaistniałej sytuacji organ I instancji przyznał pomoc, w innej formie, niż wnioskował o to Dyrektor szkoły i tym samym nie rozstrzygnął jego wniosku, tym samym naruszył art. 90d ust. 2 pkt 1 ustawy o systemie oświaty. Doszło zatem również do naruszenia przepisów art. 104 § 2 K.p.a. i art. 107 § 1 K.p.a., gdyż zaskarżone decyzje nie zawierają rozstrzygnięcia rzeczonego wniosku. Dodatkowo w komparycji decyzji organ pierwszej instancji powołał ogólnikowo jako podstawę rozstrzygnięcia wniosku przepis art. 90d ustawy o systemie oświaty, który swoją dyspozycją obejmuje wszystkie trzy formy stypendium szkolnego, z tym że stypendium szkolne w formie całkowitego lub częściowego pokrycia kosztów udziału w zajęciach edukacyjnych i pomocy rzeczowej dotyczy art. 90d ust. 2 pkt 1 i 2 wymienionej ustawy, natomiast stypendium szkolnego w formie pieniężnej art. 90d ust. 5 tej ustawy. Orzekając o przyznaniu pomocy materialnej w postaci jednej z wymienionych wyżej form organ pierwszej instancji powinien powołać odpowiedni ustęp art. 90d powyższej ustawy. Wskazać należy, że w uzasadnieniu swojej decyzji organ I instancji podał, że zgodnie § 5 ust. 1a Regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie miasta [...] stanowiącego załącznik do uchwały n [...] Rady Miejskiej w [...] z dnia [...] lutego 2012 r. (Dz. Urz. Woj. Mazowieckiego z 2018 r., poz. 6486) realizacja przyznanego stypendium szkolnego uzależniona będzie od przedstawienia imiennych rachunków (faktur) lub innych dokumentów potwierdzających poniesione wydatki na cele edukacyjne, przy czym dokonane wydatki winny mieścić się w okresie od września 2017 r. do lutego 2018 r. Nie sposób jednak nie zauważyć, iż powołany Regulamin udzielenia pomocy materialnej nie zawiera § 5 ust. 1a, natomiast z § 5 ust. 3 Regulaminu wynika, że w przypadku przyznania stypendium szkolnego w formie świadczenia pieniężnego wnioskodawca jest zobowiązany do przedłożenia jedynie oświadczenia - a nie faktur i rachunków - o tym, że wypłacona kwota zostanie – a nie została - wydatkowa na cele edukacyjne. W tych okolicznościach Sąd podziela zarzut skarżącej, że decyzja organu I instancji – Prezydenta Miasta [...], narusza przepisy powołanego Regulaminu oraz ustawy o systemie oświaty, które przewidują przyznanie stypendium szkolnego w formie świadczenia pieniężnego, lecz nie stanowią o obowiązku skredytowania tego świadczenia przez ubiegającą się o pomoc a następnie zwrotu poniesionych na ten cel środków przez organ przyznający świadczenie. Z uwagi na powyższe należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] oraz poprzedzającą ją decyzja Prezydenta Miasta [...] zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 7, 77 § 1, 80, 104 § 2 i 107 § 3 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy oraz przepisów prawa materialnego tj. art. 90d ust. 2 pkt 1 ustawy o systemie oświaty. Ponownie rozpoznając wniosek Dyrektora Publicznej Szkoły Podstawowej nr [...], organy uwzględnią powołane powyżej uwagi Sądu. W szczególności odniosą się do formy przyznanej pomocy, prawidłowej podstawy prawnej oraz Regulaminu – Uchwały Nr [...]z dnia [...]lutego 2012 r. w sprawie regulaminu pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie [...]. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c orzekł, jak w sentencji.