VIII SA/Wa 903/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Owsińska-Gwiazda, Sędziowie Sędzia WSA Cezary Kosterna /sprawozdawca/, Sędzia WSA Leszek Kobylski, Protokolant referent stażysta Małgorzata Domagalska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 stycznia 2011 r. sprawy ze skargi M. S., Z. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych oddala skargę. 1. Pismem z [...] marca 2009 r. pełnomocnik skarżących Z. i M. S. – radca prawny dr M. S. wniósł do Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w R. (dalej: organ I instancji) o wydanie postanowienia o umorzeniu z urzędu podatków nienależnych przypisanych wymienionym jako należności główne wraz z odsetkami, kosztami upomnień i kosztami egzekucyjnymi, powstałych w wyniku prowadzonych postępowań na podstawie różnych tytułów wykonawczych, w tym na podstawie objętych postępowaniem w tej sprawie tytułów wykonawczych o numerach nr [...] i [...], obejmujących zaległości z tytułu podatku VAT za czerwiec i lipiec 1995 r. z tytułu działalności spółki cywilnej [...]. Na należności przedmiotowe składała się kwota [...] zł z tytułu kosztów egzekucyjnych, wyliczona na dzień [...] marca 2001 r., w którym to dniu sąd powszechny z uwagi na zbieg egzekucji administracyjnych i sądowych do prowadzenia egzekucji łącznej wyznaczył komornika sądowego. Organ I instancji nie znajdując podstaw do zastosowania umorzenia na podstawie art. 64 e § 1 i § 2 Ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity Dz. U. z 2005 r. Nr 229 poz. 1954 ze zmianami – dalej: u.p.e.a.) postanowieniem z [...] marca 2010 r. (doręczonym [...] marca 2010r.) odmówił umorzenia należności uznając, że spłata wnioskowanych należności nie spowoduje znacznego pogorszenia sytuacji finansowej zobowiązanych. Organ wskazał, że pełnomocnik skarżących nie wykazywał w swoim wniosku, że nie są oni w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej, a powołał się jedynie na to, że – jego zdaniem dochodzone należności nie są wymagalne, gdyż zostały objęte restrukturyzacją zadłużenia. 2. Pełnomocnik skarżących w dniu [...] marca 2010 r. wniósł do Izby Skarbowej w W. w jednym piśmie zażalenie na przedmiotowe postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego i inne jeszcze czynności organu. W odniesieniu do przedmiotowego postanowienia zarzucił: a) iż obowiązki podatkowe, których dotyczą tytuły wykonawcze nr [...] i [...] wynikają z podatku VAT należnego od spółki [...] za czerwiec i lipiec 1995 r., a skarżący Z. S. wystąpił z tej spółki [...] lipca 1995 r., a zatem przed powstaniem obowiązku podatkowego za te miesiące, b) organ na dzień przed terminem licytacji do sprawy komorniczej sygn. akt [...] rozszerzył roszczenie o tytuły wykonawcze [...] i [...], przez co przy współdziałaniu z komornikiem oraz przy akceptacji Sądu Rejonowego w P. wymusza na podatniku w trybie przymusu-licytacji określony stan zachowań prawnych, których skutkiem jest naruszenie jego prawa własności, c) nieruchomość skarżących została sprzedana w licytacji za zaniżoną cenę, d) stanowisko organu o nieuwzględnieniu tytułów wykonawczych skierowanych do egzekucji, których organ nie objął restrukturyzacją, gdyż były wstawione na Zakład G. Spółka Cywilna świadczy o braku elementarnej wiedzy prawnej o "określeniu" terminu "przedsiębiorca" : wynikającego z art. 2 ust. 2 i 3 ustawy z 19 listopada 1999 r. Prawo o działalności gospodarczej. W konkluzji zażalenia jego autor wyraża pogląd, że organ nie tylko "nie uwzględnia norm prawnych obejmujących restrukturyzację, a wprost przeciwnie egzekwuje nienależne wierzytelności podatników". 3. Dyrektor Izby Skarbowej w W. w wyniku rozpoznania zażalenia, zaskarżonym skargą w niniejszej sprawie postanowieniem z [...] czerwca 2010 r. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego R. z [...] marca 2010 r. Uzasadniając swoje postanowienie organ wskazał, że skarżący Z. S. i M. S. w okresie, w którym powstały zaległości podatkowe spółki cywilnej [...] Sc., z którymi związane są przedmiotowe w sprawie tytuły wykonawcze, byli wspólnikami tej spółki. Organ odwoławczy zaakceptował stanowisko organu I instancji, który na podstawie zbadania materiału dowodowego sprawy uznał, że odmowa zwolnienia z obowiązku zapłaty kosztów egzekucyjnych nie pogorszy w sposób znaczny sytuacji finansowej zobowiązanych. Dalej wywiódł też, że w świetle ukształtowanej w doktrynie i zaakceptowanej w orzecznictwie sądów administracyjnych koncepcji interpretacyjnej przepisów zbudowanych na zasadzie uznania administracyjnego. Nawet stwierdzenie, że w sprawie występują okoliczności świadczące o spełnieniu określonych przepisami przesłanek może, lecz nie musi prowadzić do rozstrzygnięci pozytywnego dla wnioskodawcy. W konkluzji organ odwoławczy stwierdził, że organ I instancji w sposób właściwy przeprowadził postępowanie wyjaśniające i na podstawie poczynionych ustaleń podjął właściwe rozstrzygniecie. 4. Pełnomocnik skarżących nie zgadzając się z wyżej opisanym postanowieniem Dyrektora Izby Skarbowej w W., pismem z [...] sierpnia 2010 r. wniósł w terminie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze tej zarzucił zaskarżonemu postanowieniu: 1) brak odniesienia się organu odwoławczego do całości zaskarżonego materiału podniesionego w zażaleniu z [...] maja 2009 r., 2) pominięcie i brak rozpatrzenia wniosków będących przedmiotem zażalenia z [...] marca 2010 r. Podnosząc te zarzuty wniósł o: a) Uznanie, iż są przedawnione podatki obejmujące podatników M. i Z. S. wymienionych w zestawieniu aktualizacyjnym pozycji 1-106 z dnia [...] sierpnia 2007 r. wraz z odsetkami i kosztami egzekucyjnymi, b) uznanie za nienależne, gdyż pominięte w procesie restrukturyzacji, podatki wspólne podatników M. S. i Z. S. wymienione w powyższym zestawieniu aktualizacyjnym. Uzasadniając skargę pełnomocnik powtórzył podnoszone wcześniej w zażaleniu zarzuty dotyczące również innych niż przedmiotowe w sprawie tytułów wykonawczych, koncentrując się na kwestiach nieprawidłowości w postępowaniu egzekucyjnym i twierdzeniach o niezasadnym nieobjęciu restrukturyzacją niektórych zobowiązań skarżących. Twierdził, że dowolność przyjętego stanowiska przez organ podatkowy w procesie restrukturyzowania zadłużeń podatników była sprzeczna z ustawą z 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji zadłużeń publicznoprawnych od przedsiębiorców (Dz. U. z 2002 r. nr 155 poz. 1287). Podsumowując wywody uzasadnienia skargi, pełnomocnik skarżących wniósł o uznanie przez Sąd wymienionych w skardze podatków za przedawnione, a roszczenia [...] Urzędu Skarbowego w R. za nienależne. 5. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w W. wniósł o jej oddalenie. Zauważył, że skarżący we wniesionej skardze stawia zarzuty znacznie wybiegające poza przedmiot sprawy, której dotyczy zaskarżone postanowienie, wskazując wykaz aktualizacyjny z [...] sierpnia 2007 r. i kwestionując koszty egzekucyjne, które zostały umorzone przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w R. postanowieniem z [...] stycznia 2009 r. Organ wyjaśnił, ze postępowanie restrukturyzacyjne wszczęte zostało na wniosek Z. S. z [...] listopada 2002 r. w zakresie określonym w tym wniosku i organ w tym postępowaniu nie mógł objąć z urzędu należności, których strona we wniosku nie wymieniła. Odnośnie samego umorzenia kosztów egzekucyjnych przedmiotowych w sprawie, organ odwoławczy podtrzymał dotychczasowe stanowisko i argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest nieuzasadniona 6. Zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami zwanej dalej "p.p.s.a.") kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołana w niej podstawa prawną. Biorąc pod uwagę powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając skargę na postanowienie w przedmiocie umorzenia kosztów egzekucyjnych nie jest władny do orzekania – jak chce tego autor skargi- o uznaniu podatków i związanych z nimi odsetek i kosztów egzekucyjnych za przedawnione czy nienależne jako pominięte w procesie restrukturyzacji. Skarżący od początku postępowania byli reprezentowani przez fachowego pełnomocnika –radcę prawnego. Pełnomocnik wnosił o umorzenie należności (wierzytelności) z tytułu podatków, odsetek i związanymi z nimi kosztami upomnień i kosztami egzekucyjnymi wskazując konkretne tytuły wykonawcze, w tym przedmiotowe w sprawie niniejszej. Dlatego też organy miały prawo i obowiązek rozpoznawać wniosek w tych granicach jako wniosek o umorzenie kosztów egzekucyjnych, o jakich mowa w art. 64 e ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zgodnie z treścią art. 64e § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny może umorzyć w całości lub w części przypadające na jego rzecz koszty egzekucyjne. W przepisie art. 64e § 2 ustawodawca stwierdził, że koszty egzekucyjne mogą być umorzone, gdy: 1) stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej; 2) za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny; 3) ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne. Koszty egzekucyjne powstałe w egzekucji należności pieniężnych mogą być umorzone w przypadkach określonych w art. 64e § 2 pkt 1, jeżeli obciążenie wierzyciela obowiązkiem uiszczenia tych kosztów byłoby gospodarczo nieuzasadnione (art. 64e § 3 u.p.e.a.). Jak wynika z treści powołanego wyżej przepisu, wniosek Skarżącej o umorzenie w części kosztów egzekucyjnych nie mógł być uwzględniony ponieważ w rozpatrywanej sprawie, nie wystąpiła żadna z przesłanek wymienionych w tym przepisie. W art. 64e § 4a u.p.e.a. ustawodawca uregulował sytuacje, w których następuje obligatoryjne umorzenie kosztów egzekucyjnych. Stwierdzić jednakże należy, że w rozpoznanej sprawie, nie wystąpiły wskazane tam przesłanki umorzenia. Sąd zauważa, że użycie w przepisach art. 64e §1, §2, §3 u.p.e.a. zwrotów "może umorzyć"/"mogą być umorzone" świadczy o tym, że umorzenie kosztów egzekucyjnych jest instytucją uznaniową. Oznacza to, że organ nawet w sytuacji, gdy wystąpią przesłanki do umorzenia kosztów egzekucyjnych może odmówić ich umorzenia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 stycznia 1998 r., sygn. akt I SA/Łd 1811/96; LEX nr 31877). Sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, że Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to bowiem wyłączna kompetencja organu administracji. Kontrola ta obejmuje zatem zbadanie, czy wydanie postanowienia poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tzn. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i rozważył wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia wnioskowanej ulgi. Sąd nie ocenia natomiast wydanej decyzji z punktu widzenia jej słuszności czy sprawiedliwości. Organ egzekucyjny prowadząc postępowanie w przedmiocie umorzenia kosztów egzekucyjnych ma obowiązek dokładnie wyjaśnić stan faktyczny sprawy w celu ustalenia czy w sprawie wystąpiły przesłanki do umorzenia kosztów egzekucyjnych. Obowiązek ten nie oznacza jednak, że organ sam ma poszukiwać argumentacji i dowodów potwierdzających istnienie po stronie zobowiązanego okoliczności dotyczących jego szczególnej sytuacji przemawiających za umorzeniem. To na zobowiązanym spoczywa również obowiązek dowodowy w tym zakresie, zwłaszcza że z oczywistych względów to on sam zna najlepiej swoją sytuacje i możliwości finansowe. Takiej inicjatywy skarżący nie wykazali, mimo że byli reprezentowani przez zawodowego pełnomocnika, który swoją inicjatywę procesową skupił na okolicznościach nie mających znaczenia dla kwestii umorzenia kosztów egzekucyjnych. Uznać zatem należało, że w niniejszej sprawie organy zasadnie uznały, że w stosunku do Skarżącej nie zachodziły przesłanki umorzenia kosztów określone w przepisach art. 64e § 2 u.p.e.a. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd orzekł jak w sentencji.