VIII SA/Wa 913/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Justyna Mazur po rozpoznaniu w dniu 31 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu sprzeciwu Z. R. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 19 stycznia 2017 r. odmawiającego skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Z. R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2005 r. postanowił: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi Z. R. (dalej: "skarżący") zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej także jako "Sąd") o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podał, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z żoną. Małżonkowie są osobami bezrobotnymi, bez majątku i dochodów. W zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych pomagają skarżącemu rodzice. Pismem z [...] grudnia 2016 r., w trybie art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718; dalej: "ppsa") skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku m.in. poprzez: złożenie zeznania podatkowego swojego i żony za 2015 r.; wskazania tytułu prawnego do nieruchomości położonej w M. [...]; złożenia wyciągów z rachunków bankowych obojga małżonków za ostatnie dwanaście miesięcy (historia operacji); zaświadczenia potwierdzającego posiadanie statusu osoby bezrobotnej przez skarżącego i jego żonę oraz wyjaśnienie kto i w jakiej wysokości ponosi koszty utrzymania małżonków, a także koszty ustanowienia w sprawie pełnomocnika; udokumentowania wydatków na bieżące utrzymanie, wyjaśnienia, czy skarżący lub jego żona w okresie ostatnich pięciu lat dokonali zbycia (sprzedaż, darowizna – na czyją rzecz i o jakiej wartości) ruchomości bądź nieruchomości o wartości ponad [...] zł. Odpowiadając na powyższe skarżący oświadczył, że w 2015 r. nie uzyskał żadnego przychodu i nie składał zeznania podatkowego, natomiast jego żona prowadziła działalność gospodarczą do września 2015 r., w trakcie której dokonała zbycia majątku ruchomego, tj. dwóch pił pomostowych do cięcia kamienia, ładowarki [...] F., agregatu prądotwórczego oraz kompresora benzynowego. Wyjaśnił, że zamieszkuje w domu należącym do jego rodziców. Podał, że nie otrzymuje zasiłku dla bezrobotnych, gdyż wspólnie z żoną posiada nieruchomość rolną o powierzchni [...] ha. Do pisma załączył kserokopię zeznania podatkowego żony za 2015 r. z ujawnionym przychodem w wysokości [...] zł, przy kosztach uzyskania przychodów – [...] zł, żądane wyciągi z rachunków bankowych skarżącego i jego żony, kserokopie: decyzji Starosty R. o uznaniu E. R. za osobę bezrobotną i odmowie przyznania prawa do zasiłku, decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego o stwierdzeniu podlegania przez skarżącego i E. R. ubezpieczeniu społecznemu rolników, decyzji Wójta Gminy C. i Burmistrza S. skierowanych do E. R. w sprawie ustalenia wymiaru podatku rolnego na 2015 r., faktury VAT za energię elektryczną i usługę dystrybucji rozliczającą okres od [...] kwietnia 2016 r. do [...] października 2016 r. z kserokopią dowodu wpłaty kwoty [...] zł na rzecz [...] S.A. oraz faktury VAT [...], kserokopię informacji o wysokości składki na ubezpieczenia rolnicze, kserokopie dowodu wpłaty składki KRUS oraz dowodu wpłaty na kwotę [...] zł. Postanowieniem z 19 stycznia 2017 r. starszy referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy, uznając, iż skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie partycypować w kosztach niniejszego postępowania. Skarżący prawidłowo wniósł sprzeciw od ww. postanowienia starszego referendarza sądowego. Postawił zarzut błędnego ustalenia stanu faktycznego poprzez przyjęcie, że posiada możliwość uiszczenia wymaganych kosztów sądowych, bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego siebie i rodziny, co udokumentował w jego ocenie w sposób wyczerpujący w przekazanym do Sądu materiale źródłowym. Postawił zarzut naruszenia art. 246 § 1 pkt 2 ppsa, poprzez jego niezastosowanie. Wniósł o uchylenie wydanego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, bądź uchylenie wydanego postanowienia i przyznanie prawa pomocy, poprzez zwolnienie od ponoszenia wpisu sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zauważył, co następuje: Stosownie do art. 199 ppsa, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 ppsa. Oceniając zasadność przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie całkowitym na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ppsa lub częściowym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ppsa, należy odnieść sytuację majątkową wnioskodawcy do wysokości kosztów, które jest on zobowiązany ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 ppsa. Dopiero zestawienie ze sobą indywidualnej sytuacji majątkowej strony i konkretnych kosztów sądowych w danym postępowaniu sądowoadministracyjnym pozwala na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. O ile sąd jest w stanie określić wysokość kosztów sądowych na danym etapie postępowania, to dla zrekonstruowania drugiego elementu powyższego porównania, tj. sytuacji majątkowej wnioskodawcy, kluczowe jest precyzyjne i nie budzące wątpliwości zobrazowanie swojej kondycji finansowej przez wnoszącego o przyznanie prawa pomocy. Zdaniem Sądu, skarżący nie wykazał, że jego sytuacja majątkowa jest na tyle trudna, że pozbawiony jest możliwości partycypowania w kosztach prowadzonego z jego skargi postępowania sądowego. Z przedstawionego materiału źródłowego wynika bowiem, że skarżący nie należy do osób szczególnie ubogich. Jego sytuacja życiowa nie nosi znamion wyjątkowości skutkujących koniecznością przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Podkreślenia w szczególności wymaga, że żona skarżącego od października 2015 r. jest osobą bezrobotną, natomiast uprzednio (w 2015 r.) z tytułu działalności gospodarczej uzyskała znaczne przychody (ponad [...] mln. zł). Dodatkowo, w ocenie Sądu skarżący pomimo wezwania (k. 47 akt sądowych) nie udokumentował we właściwy sposób swojej sytuacji majątkowej. Nie wykazał statusu osoby bezrobotnej, nie podał wysokości pomocy uzyskiwanej od najbliższych członków rodziny, w tym kto poniósł koszty ustanowienia w niniejszej sprawie pełnomocnika. Taki stan rzeczy powoduje zaś, że materiał dowodowy okazał się być niekompletny, a w rezultacie wątpliwości co do oświadczeń skarżącego pozostały niewyjaśnione. Także analiza wyciągów bankowych przeczy tezie, że skarżący nie jest w stanie pokryć kosztów zainicjowanego postępowania, wykazuje bowiem znaczne wpływy oraz transakcje w kwotach przekraczających wysokość wpisu sądowego od skargi. Skarżący nie uprawdopodobnił, że z uwagi na znikome dochody i brak oszczędności zmuszony jest do korzystania z innych form pomocy, w tym społecznej. Sąd w tej sytuacji pozbawiony został możliwości rzetelnej i wnikliwej oceny wniosku pod kątem spełnienia przesłanek uzasadniających przyznanie skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zwrócić w tym miejscu należy uwagę, że wyrażony przez orzecznictwo pogląd co do ciężaru dowodu w kwestii przyznania pomocy prawnej jest ugruntowany również w doktrynie. Zgodnie z art. 246 § 1 i 2 ppsa ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użycia w tych przepisach określenia -gdy wykaże- wynika, że strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji opisanej w tych przepisach, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania; (Dauter B., Gruszczyński B., Kabat A., Niezgódka-Medek M., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009 r.). Z przepisów regulujących instytucję prawa pomocy wynika jednoznacznie, że obowiązkiem wnioskodawcy jest wykazanie spełniania przesłanki konieczności do skorzystania z pomocy państwa w poniesieniu kosztów wszczętego przez niego postępowania sądowoadministracyjnego. Nie wystarczy zatem wskazać na szereg okoliczności, które generalnie i co do zasady świadczą o trudnej sytuacji bytowej (bezrobocie, zaległości w płatnościach, brak dochodów i majątku, zasądzone alimenty, itp.) i oczekiwać, że sąd przyjmie automatycznie, że istotnie w takiej właśnie sytuacji znajduje się wnioskodawca. Także subiektywne przekonanie skarżącego o zasadności jego wniosku, przy równoczesnym nie odniesieniu się do kwestii uznanych przez Sąd za niewystarczająco wykazane, powoduje niemożność uwzględnienia wniosku o udzielenie prawa pomocy, a w konsekwencji stwierdzenie, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Wniesiony sprzeciw nie podważa w żaden sposób tej oceny, gdyż stanowi co do zasady powielenie argumentacji prezentowanej na etapie składania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący nie wskazał okoliczności przeciwnych aniżeli te, które stanowiły podstawę odmowy przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, a o których mowa w zaskarżonym postanowieniu. W żaden też sposób do nich się nie odniósł. Mając na uwadze powyższe, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 § 1 ppsa, Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia, czyli utrzymał w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego.